<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/category/3/%E0%A4%AB%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%B7%E0%A5%9C%E0%A4%AF%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>फार्मा षड़यंत्र - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/category/3/rss</link>
                <description>फार्मा षड़यंत्र RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>एंटीबायोटिक जान बचाने वाले या मारने वाले?</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">भाई</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">राकेश</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">भारत</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="en-in">’, </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">सह</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">संपादक</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">एवं</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">मुख्य</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">केन्द्रीय</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">प्रभारी</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">भारत</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;color:#FF0000;" xml:lang="hi">स्वाभिमान</span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3230/antibiotic-jaan-bachane-wale-ya-marne-wale"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-06/1033.jpg" alt=""></a><br /><ul style="list-style-type:square;">
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(52,73,94);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सपर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगे</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(52,73,94);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कोरोना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधाधुंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span></strong></span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनगिनत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरबों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खरबों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनगिनत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माइक्रोबायोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकेले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुंह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 600 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दांत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जीभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुनगुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुंह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> आँतों <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिडिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाइजेस्टिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिस्टम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुस्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दुरुस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंटेस्टाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंदरूनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सतह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिछा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पचाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खजाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छिपा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीटाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समूह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीटाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समूह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माइक्रोबायोडाटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीढ़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माइक्रोबी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीनोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जेनेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्ट्रक्चर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">माइक्रोबायोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">माइक्रोवेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेटाबोलिज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पचाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हानिकारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लड़ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माइक्रोबायोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोधक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जर्म्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थ्योरी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सच</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">19</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शताब्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लुइ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाश्चर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीटाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जर्म्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थ्योरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपादन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1928 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलेक्जेंडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फ्लैमिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेनिसिलिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 1946 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेनिसिलिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मास्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खूब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">३</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">0 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रैल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2014 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डब्ल्यूएचओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्प्रभावी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टोटल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोषणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">लुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाश्चर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एहसास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टोरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधाधुन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नतीजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2022 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2050 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-06/823.jpg" alt="82" width="988" height="896"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्र</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षणजीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साइकिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मारने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीढ़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लड़ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अकेले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदाहरण</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सीकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिपोर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 6 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकेले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खपत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नतीजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोधक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किडनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असरदार</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऑक्सफोर्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जुकाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खराश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जकड़न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हफ्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 14 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्लेषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कफ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खराश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जकड़न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वालों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेचैनी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुस्ती</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">थकान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हाथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पैरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झनझनाहट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिड़चिड़ापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इफेक्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झेलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइड्रोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराक्साइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंपाउंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीवायरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 36 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिशत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुपरबग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लड़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हथियार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जुखाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंफेक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम्मेदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुकाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राहत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्प्रभावी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सस्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टिकाऊ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंखें</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पीजीआई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लखनऊ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टीवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नजर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धुंधला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नजर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">90% </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेल</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मध्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंदौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सितंबर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2021 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिपोर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनालिसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 30 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 40% </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 90% </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेदांता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हॉस्पिटल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माइक्रोबायोलॉजिस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमलेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पटेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चकमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मरीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैंपल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जांच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुश्किल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 6 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मरीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंपीसिलीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 4.5% </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 95% </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेअसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंट्रीमक्सोजोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 8% </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 92% </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेअसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घातक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 14,500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छींक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खिलाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्थमा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एग्जिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एलर्जी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खिलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेयो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्लीनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंबे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परेशान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्थमा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एग्जिमा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एकाग्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रेजर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ल्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवेयरनेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नुकसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 18 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 24 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नवंबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संगठन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ल्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवेयरनेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरूरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">लंबे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अल्जाइमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हॉवर्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंब्रिज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैसाचुसेट्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूएस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिकागो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाएं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यप्रणाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेमोरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पावर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याददाश्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 14,000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर्सों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अल्जाइमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">80% </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मरीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरूरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कानपुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैलट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हॉस्पिटल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 80 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फ़ीसदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाईपोटेंसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एडवांस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैकेंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरूरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थर्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एडवांस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्चर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिपोर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 70 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फ़ीसदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिले।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राइमरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेकेंडरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिली।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अंधाधुंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टीबी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेअसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">टीबी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोबारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महामारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उभर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कानपुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हॉस्पिटल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जांच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधाधुंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टीबी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एमडीआर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेअसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओफ्लाक्सासिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एमडीआर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुराक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफलाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिजर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैटेगरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंभीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">टॉक्सिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिंक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गैर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संगठन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2020-21 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजधानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यमुना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लखनऊ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोमती</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुआरी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चेन्नई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुउम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमूने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परीक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 33 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओफ्लाक्सासिन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नारफ्लाक्सासिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सल्फ़ामेथाक्साजोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हानिकारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुंच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पहला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंपनियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूषित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कचरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सपायर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मछलियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 86 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 127 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदूषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 104 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 258 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदूषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पांच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमूनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूदगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरनाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिर्गी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुमेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेटफॉर्मिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैफीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हानिकारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 47 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">करोड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">टाइफाइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काजीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोधी</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टैनफोर्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइफाइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1,00,000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइफाइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डेवलप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइफाइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिछले</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 30 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सालों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैरीएंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2014 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2019 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बांग्लादेश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेपाल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पाकिस्तान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइफाइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 3,000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमूनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1950 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1918 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 70 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसटीके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमूने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंकड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्लेषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैरीएंट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 200 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइफाइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मल्टीड्रग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजिस्टेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एमडीआर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्गीकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंपीसिलीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्लोरेंपनीकोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सल्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">$</span><span lang="hi" xml:lang="hi">फामेथाक्साजोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">समुद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरनाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग्रेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फ्लोरिडा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोनफिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 17 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिली।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सपायर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेंक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुलासा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मछली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीतर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 17 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 17 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एलोपैथिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मास्युटिकल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तचाप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोस्टेट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शामिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मछलियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रजनन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग्रेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जंतुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंभीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 7,00,000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौत</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">?</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थ्योरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्युनिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऑर्थोपेडिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संजय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिरोमणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परामर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नुस्खे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफलतापूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नुस्खों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संजय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एलोपैथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 82 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओजस्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोस्टेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टीम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंचतिक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घृत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गूगल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरोग्यवर्धिनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मूला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजमाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्री</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोस्ट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिल्कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑर्थोपेडिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संजय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एडवांस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैरोपिनम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तमाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इफेक्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीबायोटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुश्रुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरीके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रास्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकृतिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेचुरल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संजय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जर्नल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंटीग्रेटिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिसिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छापने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>फार्मा षड़यंत्र</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2023</category>
                                            <category>अगस्त</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3230/antibiotic-jaan-bachane-wale-ya-marne-wale</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3230/antibiotic-jaan-bachane-wale-ya-marne-wale</guid>
                <pubDate>Tue, 01 Aug 2023 21:54:18 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-06/1033.jpg"                         length="165964"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>एंटीबायोटिक जान बचाने वाले या मारने वाले?</title>
                                    <description><![CDATA[<p style="text-align:right;">भाई राकेश 'भारत’, सह-संपादक<br />एवं मुख्य केन्द्रीय प्रभारी भारत स्वाभिमान</p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2741/anibiotic-jan-bachane-wale-ya-marane-wale"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-12/02.jpg" alt=""></a><br /><table style="border-collapse:collapse;width:100%;border-width:1px;background-color:#236FA1;border-color:#236FA1;" border="1"><colgroup><col style="width:99.8705%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td style="border-width:1px;border-color:rgb(35,111,161);">
<ul style="list-style-type:square;">
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सपर्ट अब मानने लगे हैं कि एंटीबायोटिक जान बचाने का नहीं बल्कि जान लेने का काम करेंगे</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">खेती में भी बड़ी संख्या</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> में हो रहा है एंटीबायोटिक का इस्तेमाल</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कोरोना काल में एंटीबायोटिक की हैवी डोज का प्रयोग अंधाधुंध हुआ जिससे एंटीबायोटिक रेजिस्टेंस पैदा हुआ</span></strong></span></h5>
</li>
</ul>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इ</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोनॉमिस्ट की एक ताजा रिपोर्ट के अनुसार कोरोना की पहली लहर में भारतीयों ने एंटीबायोटिक की </span>21.6<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ अतिरिक्त खुराक ली जो दुनिया में सबसे ज्यादा है। एंटीबायोटिक के नुकसान को देखते हुए नेशनल मेडिकल कमीशन ने इसके जरूरत से ज्यादा उपयोग को रोकने के लिए तमाम मेडिकल कॉलेजों से एक्शन प्लान मांगा है। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव जाति के सामने जो बड़ी समस्या है एएमआर अर्थात एंटीमाइक्रोबॉयल रेजिस्टेंस जब माइक्रो ऑर्गेनिक बैक्टीरिया वायरस पैरासाइट या फंगस से होने वाले संक्रमण के खिलाफ उनके लिए बनाई गई दवाइयां काम करना बंद कर देती हैं तो एएमआर की स्थिति पैदा होती है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अब तो एक्सपर्ट खुले तौर पर कहने लगे हैं कि अपने डॉक्टर से यह जरूर पूछें क्या वाकई मुझे एंटीबायोटिक्स की जरूरत है। अगर मरीज यह पूछने लगे तो इससे भी डॉक्टर अनावश्यक एंटीबायोटिक लिखने के दबाव में नहीं होंगे। भारत में यह मनोवृति बन चुकी है अगर डॉक्टर एंटीबायोटिक देता है तो मरीज यह मान लेता है कि उसके ऊपर असर नहीं करेंगे। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">खेती में भी बड़ी संख्या में एंटीबायोटिक का इस्तेमाल होता है। ऐसी एंटीबायोटिक जॉब </span>4<span lang="hi" xml:lang="hi"> में तो काम नहीं आती लेकिन सब्जियों और फलों में एंटीबायोटिक दवाओं के छिड़काव को लेकर किसानों को जागरूक करने की आवश्यकता है क्योंकि यही खेती वाली एंटीबायोटिक फल सब्जियों और पानी के माध्यम से हमारे शरीर तक पहुंच रहा है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">1928<span lang="hi" xml:lang="hi"> में पहली एंटीबायोटिक पेनिसिलिन की खोज एलैक्जेंडर फ्लेमिंग (</span>Alexander Fleming<span lang="hi" xml:lang="hi">) ने की। </span>1942<span lang="hi" xml:lang="hi"> में अर्नस्ट बोरिस चैन (</span>Ernst Boris Chain<span lang="hi" xml:lang="hi">) और हार्वर्ड वॉल्टर फ्लोरे (</span>Howard Walter Florey) <span lang="hi" xml:lang="hi">की दवाई बनाने की तकनीक का आविष्कार किया और </span>1945<span lang="hi" xml:lang="hi"> में तीनों को संयुक्त रूप से एंटीबायोटिक के लिए चिकित्सा का नोबेल पुरस्कार दिया गया।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/05.jpg" alt="05"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीमाइक्रोबॉयल रजिस्टेंस अर्थात् एएमआर के कारण आज </span>4,95,0000<span lang="hi" xml:lang="hi"> लोग पूरी दुनिया में मर जाते हैं अफ्रीका में </span>141<span lang="hi" xml:lang="hi"> मौतें हर </span>10,00,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> में से एंटीबायोटिक रेजिस्टेंस के कारण होती हैं। भारत में </span>50,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> से ज्यादा नवजात शिशु सेप्टिक से मर जाते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे बड़ा खतरा है एंटीबायोटिक रेजिस्टेंस जिसके कारण या एंटीमाइक्रोबॉयल रेजिस्टेंस एएमआर के कारण </span>2050<span lang="hi" xml:lang="hi"> तक दुनिया भर में एक करोड़ से ज्यादा मौतें होंगी। एंटीबायोटिक के कारण केवल डेथ नहीं होंगी बल्कि </span>27<span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रतिशत तक खाद्य उत्पादन में भी कमी हो सकती है। </span>15,00,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> मौत एचआईवी ऐड्स और मलेरिया की वजह से होती हैं। लेकिन एएमआर एंटीमाइक्रोबॉयल रेजिस्टेंस के कारण इन दोनों से </span>3<span lang="hi" xml:lang="hi"> गुना ज्यादा मौतें हो रही हैं। खतरनाक बात यह है कि </span>2020<span lang="hi" xml:lang="hi"> से </span>2021<span lang="hi" xml:lang="hi"> में </span>48<span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रतिशत एंटीबायोटिक की खपत में बढ़ोतरी हो गई है। भारत में </span>30<span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रतिशत प्रति व्यक्ति एंटीबायोटिक के उपयोग में बढ़ोतरी हो रही है। </span>70<span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रतिशत एंटीबायोटिक पशुओं के लिए इस्तेमाल की जाती हैं। </span>75<span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रतिशत हिस्सा उनके मल मूत्र के जरिए जमीन और पानी में मिल जाता है। </span>75<span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रतिशत ड्रग रेजिस्टेंस के मामले स्वास्थ्य संबंधी संक्रमण से हो रहे हैं। </span>70<span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रतिशत विदेशी लोग जो भारत आते हैं उनकी आंतों में ड्रग रेजिस्टेंस बैक्टीरिया होते हैं उनकी आंतों के ड्रग रेजिस्टेंस बैक्टीरिया फेल कर दूसरे लोगों को भी ड्रग रेजिस्टेंस पैदा करते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आंतों में ड्रग रेजिस्टेंस बैक्टीरिया का विकास हो जाता है। पालतू जानवरों को जो एंटीबायोटिक दी जाती है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह जानवरों से मनुष्य के भोजन में आ जाती है और एक व्यक्ति से वह आंखों का ड्रग रेजिस्टेंस बैक्टीरिया कई व्यक्तियों में फैल जाता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कोरोनाकाल में हम सबने देखा कि एक छोटे से वायरस ने किस प्रकार से पूरी दुनिया में लॉकडाउन कर दिया और लॉकडाउन के साथ-साथ लाखों लोगों की जानें गई। कितने लोग बेरोजगार हो गए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कितने लोगों का घर बार छूट गया और कितने लोगों को गंभीर बीमारियां हुईं। </span>2020<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जब यह कोरोना महामारी बिल्कुल उछाल पर थी और पूरी दुनिया केवल कोरोना से चिंतित थी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उस समय विश्व स्वास्थ्य संगठन के डायरेक्टर जनरल श्री टैडरोज (</span>Tedros<span lang="hi" xml:lang="hi">) ने कहा कि कोरोना वायरस बड़ा खतरा नहीं है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी कोरोना से भी बड़ा खतरा पूरी दुनिया के सामने आने वाला है। उन्होंने आगे कहा कि कोरोना से बड़ा खतरा है एंटीबायोटिक से रजिस्टेंस पैदा होने का।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/02.jpg" alt="02"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कोरोना वायरस के नुकसान से विश्व स्वास्थ्य संगठन उतना भयभीत नहीं जितना वह आने वाली महामारी के अंदाज से है। विश्व स्वास्थ्य संगठन के अनुसार एंटीबायोटिक से जो रजिस्टेंस पैदा हो रहा है उससे कई गुना ज्यादा बड़ी महामारी पैदा हो सकती है। एंटीबायोटिक का काम करना बंद करना पूरी दुनिया व मानवता के सामने सबसे बड़ा खतरा माना जा रहा है।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मानवता के सामने बड़ा खतरा सुपरबग</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीमाइक्रोबॉयल प्रतिरोध विकसित करने वाले सूक्ष्म जीवों को सुपरबग के नाम से जाना जाता है ऐसे सूक्ष्मजीव जिनके ऊपर एंटीबायोटिक असर नहीं करती जो अपने आपको एंटीबायोटिक के असर से ताकतवर बना लेते हैं उनको सुपरबग कहा जाता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कोरोना काल में बेतहाशा एंटीबायोटिक की हैवी डोज का प्रयोग अंधाधुंध हुआ जिससे एंटीबायोटिक रेजिस्टेंस पैदा हुआ और इस सुपरबग के संपर्क में जो कोरोना वायरस आए उनमें से </span>60<span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रतिशत से अधिक की मौत हो गई।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जर्नल इनफेक्शन एंड ड्रग रेजिस्टेंस में प्रकाशित एक शोध यह कहता है कि भारत में लंबे वक्त से इन दवाओं का उपयोग बढ़ गया था और इन दवाओं के उपयोग से संक्रमित मरीजों में बैक्टीरियल और फंगल इन्फेक्शन बहुत तेजी के साथ फैला। ऐसी सामान्य फफूंद या फंगस जो हमारे ऊपर असर नहीं दिखा सकती</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी फफूंद भी ब्लैक फंगस के रूप में</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वाइट फंगस के रूप में</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">येलो फंगस के रूप में आई और हजारों लोगों को अपनी आंख से लेकर दूसरे अंगों से हाथ धोना पड़ा।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/342.jpg" alt="34"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं का यह मानना है कि कोरोना काल में जो ज्यादा मृत्यु दर हुई उसमें एक बड़ा कारण था ज्यादा मात्रा में एंटीबायोटिक का प्रयोग। दूसरा कारण प्रतिबंधित दवाओं का भी खूब प्रयोग किया गया। आईसीएमआर की माइक्रोबायोलॉजिस्ट कामिनी वालिया कहती हैं कि कोविड-</span>19<span lang="hi" xml:lang="hi"> के इलाज में ऐसी कई एंटीबायोटिक दवाओं का प्रयोग किया गया जिन्हें डब्ल्यूएचओ ने सामान्य संक्रमण की स्थिति में प्रतिबंधित किया हुआ था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एम्स के मेडिसिन विभाग के प्रोफेसर नीरज जी कहते हैं कि भारत में एंटीबायोटिक दवाएं लोगों को बहुत आसानी से मिल जाती हैं जबकि पश्चिमी देशों में ऐसा नहीं है। हल्के लक्षण वालों को भी बिना वजह एंटीबायोटिक और स्टिराइड दिए गए जिससे लोगों को नुकसान हुआ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">डब्ल्यूएचओ की बार-बार चेतावनी के बाद भी  एवरमेक्टिन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अरिथ्रोमायसिन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रेमदेसीविर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">डेक्सामेथासोन आदि दवाएं खूब प्रयोग की गई। इसका यह परिणाम निकला कि जिनको ज्यादा मात्रा में एंटीबायोटिक दी गईं उनको सामान्य बैक्टीरियल इनफेक्शन होने के बाद एडवांस एंटीबायोटिक भी काम नहीं कर रही हैं।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">भविष्य का खतरा</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक चिकित्सा विज्ञान यह मानता है कि एंटीबायोटिक दवाइयों के बिना दुनिया की कल्पना करना भी भयानक है। विशेषज्ञ कैंडिडा और इस जैसे सूक्ष्म दवा प्रतिरोधी बैक्टीरिया के फैलाव को देखते हुए इसका महत्व और ज्यादा मानते हैं कि </span>2050<span lang="hi" xml:lang="hi"> तक एंटीबायोटिक रजिस्टेंस से होने वाले इन्फेक्शन से </span>1<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ लोगों की मौत की आशंका है। आज भी यह संख्या </span>7,00,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> से ज्यादा है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व बैंक का कहना है कि इंफेक्शन फैलने के परिणाम </span>2008-9<span lang="hi" xml:lang="hi"> की आर्थिक मंदी के संकट के समान होंगे। फार्मा कंपनियों को एंटीबायोटिक की दवा बनाना एक नुकसान का काम लगता है और कोई भी फार्मा कंपनी अब नई एंटीबायोटिक के ऊपर रिसर्च नहीं कर रही। </span>1980<span lang="hi" xml:lang="hi"> के दशक के बाद एंटीबायोटिक दवाएं आना बहुत कम हो गई और 2003-2004 के बाद यदि हम बात करें तो कोई भी नई एंटीबायोटिक दवा नहीं आई क्योंकि फार्मा कंपनियों को लगता है कि एक एंटीबायोटिक दवा को डेवलप करने में समय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संसाधन और खर्चा ज्यादा लगता है जबकि आमदनी कम होती है। इसलिए वह  ऐसे रोगी को दवा लिखने में ज्यादा रुचि रखता है जो रोज दवा खाएं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे वह लाखों करोड़ का बिजनेस कर सकें।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>फार्मा षड़यंत्र</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2023</category>
                                            <category>जुलाई</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2741/anibiotic-jan-bachane-wale-ya-marane-wale</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2741/anibiotic-jan-bachane-wale-ya-marane-wale</guid>
                <pubDate>Sat, 01 Jul 2023 21:49:16 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/02.jpg"                         length="259983"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>विश्व की जानी मानी कंपनी द्वारा  93 हजार से अधिक मरीजों की जान से खिलवाड़ की दर्दनाक कहानी</title>
                                    <description><![CDATA[<ul style="list-style-type:square;">
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>2009<span lang="hi" xml:lang="hi"> में ऑस्ट्रेलिया में हिप इम्प्लांट</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> से मरीजोंको दिक्कत हो रही थी और भारत में लाइसेंस लेते समय कंपनी ने हिप </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इम्प्लांट </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को सही बताया</span></strong></span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स</span><span lang="hi" xml:lang="hi">न </span>2016<span lang="hi" xml:lang="hi"> में ज्योति शर्मा नाम की एक </span>52<span lang="hi" xml:lang="hi"> वर्षीय बुजुर्ग महिला जिसके कुल्हे खराब हो चुके थे जब उसने डॉक्टर को दिखाया तो डॉक्टर ने उसको अच्छी से अच्छी कंपनी के महंगे हिप रिप्लेसमेंट के लिए सुझाव दिया। ज्योति शर्मा अपने दर्द से परेशान हो चुकी थी। उसने डॉक्टर के मुंह मांगे पैसे खर्च करके सितंबर </span>2006<span lang="hi" xml:lang="hi"> में हिप रिप्लेसमेंट की सर्जरी करवाई। सर्जरी करवाते हुए डॉक्टर ने सुझाव दिया कि किस कंपनी</span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2710/vishwa-ki-jani-mani-company-dwara-93-hajar-se-adhik-marijon-ki-jaan-se-khilwad-ki-dardnak-kahani"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-12/43.jpg" alt=""></a><br /><ul style="list-style-type:square;">
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>2009<span lang="hi" xml:lang="hi"> में ऑस्ट्रेलिया में हिप इम्प्लांट</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> से मरीजोंको दिक्कत हो रही थी और भारत में लाइसेंस लेते समय कंपनी ने हिप </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इम्प्लांट </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को सही बताया</span></strong></span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स</span><span lang="hi" xml:lang="hi">न </span>2016<span lang="hi" xml:lang="hi"> में ज्योति शर्मा नाम की एक </span>52<span lang="hi" xml:lang="hi"> वर्षीय बुजुर्ग महिला जिसके कुल्हे खराब हो चुके थे जब उसने डॉक्टर को दिखाया तो डॉक्टर ने उसको अच्छी से अच्छी कंपनी के महंगे हिप रिप्लेसमेंट के लिए सुझाव दिया। ज्योति शर्मा अपने दर्द से परेशान हो चुकी थी। उसने डॉक्टर के मुंह मांगे पैसे खर्च करके सितंबर </span>2006<span lang="hi" xml:lang="hi"> में हिप रिप्लेसमेंट की सर्जरी करवाई। सर्जरी करवाते हुए डॉक्टर ने सुझाव दिया कि किस कंपनी के आर्टिफिशियल हिप्स बहुत अच्छी मेटल के बने हुए हैं। डॉक्टर ने बताया कि आर्टिकुलेट सरफेस रिप्लेसमेंट (</span>A.S.R.<span lang="hi" xml:lang="hi">) टाइप के जॉनसन एंड जॉनसन की सहयोगी कंपनी </span>Depuy <span lang="hi" xml:lang="hi">के बने हुए नकली कुल्हे को सर्जरी के माध्यम से इम्प्लांट करना सबसे अच्छा है। ज्योति शर्मा को उम्मीद थी कि इतनी बड़ी सर्जरी करवाने के बाद तथा लाखों रुपए खर्च करने के बाद उसे कूल्हे के दर्द से मुक्ति मिल जाएगी और वह अच्छी तरह से अपना जीवन जी पाएगी। लेकिन सितंबर </span>2006<span lang="hi" xml:lang="hi"> के हिप रिप्लेसमेंट करवाने के तुरंत बाद उसको भयंकर दर्द की शिकायत होने लगी। चिकित्सकों से संपर्क किया तो चिकित्सकों ने कहा कि सामान्य तौर पर सर्जरी के बाद कुछ दिनों तक दर्द होता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह दर्द अपने आप ठीक हो जाएगा। अगले </span>3<span lang="hi" xml:lang="hi"> सालों में जब उनका दर्द बहुत ज्यादा बढ़ गया और उनके शरीर में तरह-तरह की टोक्सीसिटी से होने वाली दिक्कतें होनी शुरू हुई</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो उनके परिवार व परिचितों ने किसी अच्छे हॉस्पिटल में जांच करवाने के लिए कहा। </span>2011<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जब उनके शरीर में कोबाल्ट और क्रोमियम के लेवल का चेक करवाया गया तो उनके शरीर में एक बहुत भारी धातु कोबाल्ट और क्रोमियम की बढ़ी हुई मात्रा ट्रेस की गयी।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/43.jpg" alt="43"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी बीच </span>2010<span lang="hi" xml:lang="hi"> में पूरी दुनिया में जॉनसन एंड जॉनसन ग्रुप के खिलाफ घटिया हिप्स रिप्लेसमेंट सिस्टम के द्वारा होने वाले दर्द व नुकसान की आवाजें पूरी दुनिया में उठनी शुरू हुई। इंडियन एक्सप्रेस की खबर के अनुसार </span>2012<span lang="hi" xml:lang="hi"> तक जब ज्योति शर्मा को पूरी दुनिया में जॉनसन एंड जॉनसन के घटिया हिप रिप्लेसमेंट सिस्टम के कारण दुनिया भर से आर्टिफिशियल हिप वापस मंगवाने की जानकारी हुई तो जून </span>2012<span lang="hi" xml:lang="hi"> में उन्होंने दोबारा अपना हिप रिप्लेसमेंट करवाया लेकिन फिर भी उनके शरीर में दर्द की शिकायत दूर नहीं हुई तो उन्होंने फार्मा कंपनी पर मुकदमा दायर किया।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/44.jpg" alt="44"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;">2016<span lang="hi" xml:lang="hi"> में </span>52<span lang="hi" xml:lang="hi"> वर्ष की ज्योति शर्मा ने भारत की राष्ट्रीय उपभोक्ता अदालत में अपनी शिकायत करते हुए हजारों मरीजों की जान से खिलवाड़ करने वह लापरवाही के लिए जॉनसन एंड जॉनसन समूह के खिलाफ अपना मुकदमा दर्ज करवाया। इस बीच </span>2010<span lang="hi" xml:lang="hi"> से लेकर </span>2012<span lang="hi" xml:lang="hi"> तक पूरी दुनिया में जॉनसन एंड जॉनसन के खिलाफ हजारों मुकदमा दर्ज हो रहे थे तथा हजारों जगह जो अलग मुकदमों में जांच हुई तो उसमें जॉनसन एंड जॉनसन की लापरवाही स्पष्ट तौर पर सामने आ रही थी तथा विदेशों में जॉनसन एंड जॉनसन के ऊपर अदालतों में बड़ा जुर्माना भी किया जा रहा था।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मा कंपनी की सीनाजोरी</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन कंपनी की सीनाजोरी देखिए कि कंपनी ने जुलाई </span>2016<span lang="hi" xml:lang="hi"> में राष्ट्रीय उपभोक्ता अदालत में हलफनामा देते हुए कहा कि श्रीमती ज्योति शर्मा की मांग अनुचित है। उन्होंने दलील दी कि ज्योति शर्मा को मुकदमा </span>2006<span lang="hi" xml:lang="hi"> से </span>2012<span lang="hi" xml:lang="hi"> के बीच करना चाहिए था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जब उन्हें इन प्लांट और ऑपरेशन से दर्द हो रहा था लेकिन तब उन्होंने ऐसा नहीं किया। उनको जब पूरी दुनिया में अमेरिका में केस के बारे में पता चला तो हम पर मुकदमा दर्ज किया है। अगर उनको हमारे हिप रिप्लेसमेंट से दिक्कत थी तो </span>5<span lang="hi" xml:lang="hi"> साल उन्होंने मुकदमा दर्ज क्यों नहीं किया। अब क्योंकि वह दोबारा सर्जरी करवाकर अपने इंप्लांट्स निकलवा चुकी हैं तो मुआवजा और हर्जाना देने का कोई सवाल नहीं उठता।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा कहकर वह कंपनी साफ-साफ अपनी लापरवाही और अपने A.S.R. हिप रिप्लेसमेंट सिस्टम से जो कोबाल्ट और क्रोमियम का जहर रोगियों के शरीर में फैला तथा रोगियों को असहनीय दर्द हुआ उससे अपने आपको बरी कर लिया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत की ही रहने वाली एक और मरीज पूर्णी देवी गोयनका ने भी अपने आप को ठीक करवाने के लिए महंगा उपचार करवाते हुए उच्च स्तर की गुणवत्ता का दावा करने वाली जॉनसन समूह की कंपनी का हिप रिप्लेसमेंट करवाया। जब उनको भी दिक्कत हुई और उन्होंने मुकदमा दायर किया तो कंपनी ने उनको भी ऐसा ही जवाब दिया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे ही भारत के एक मरीज विजय आनंद वझाला ने बताया कि सर्जरी के बाद मैंने छ: महीने तक काम नहीं किया। इसके बाद जब नौकरी शुरू की तो चलने फिरने में परेशानी हो रही थी जिस कारण मुझे नौकरी छोड़नी पड़ी। सर्जरी का दर्द सहना पड़ा और सर्जरी के बाद भी मेरा उपचार ठीक से नहीं हुआ तथा अब कंपनी किसी भी प्रकार से मुआवजा देने से भी इंकार कर रही है।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी का आर्टिफिशियल हिप </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इम्प्लांट</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जॉनसन एंड जॉनसन जो दुनिया की </span>500<span lang="hi" xml:lang="hi"> बड़ी कंपनियों में से 36वें नम्बर की बड़ी कंपनियों में से एक है उसकी एक सहयोगी कंपनी </span>Depuy <span lang="hi" xml:lang="hi">ने पूरी दुनिया में लाखों की संख्या में कुल्हे के दर्द के रोगियों को देखकर अपनी कंपनी की ओर से आर्टिकुलर सरफेस रिप्लेसमेंट </span>A.S.R. <span lang="hi" xml:lang="hi">टेक्नोलॉजी से हिप इम्प्लांट में उपयोग की जाने वाली मेटल ऑन मेटल टेक्नोलॉजी पहली बार बाजार में पेश की तथा पेश करते हुए यह दावा किया कि </span>2005<span lang="hi" xml:lang="hi"> में फार्मा कंपनी को अमेरिका के खाद्य एवं औषधि विभाग से इसकी मंजूरी मिल गई। यह हिप्स इम्प्लांट के बाद रोगियों को राहत देगी लेकिन उनका यह उत्पाद प्रारंभ से ही समस्याओं से ग्रसित था तथा बहुत से ट्रांसप्लांट के समय ही फैलियर हुए। कंपनी के ऊपर मुकदमे चलाए गए तथा आरोप लगाए गए इन्होंने जो हिप इन प्लांट सिस्टम रोगियों को लगाए उन्होंने रोगियों में गंभीर समस्याएं पैदा की</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे हजारों रोगियों को दोबारा सर्जरी करवानी पड़ी। दुनिया भर में </span>93,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> से अधिक लोगों के अंदर आर्टिफिशियल हिप्स ट्रांसप्लांट किया गया </span>Depuy <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑर्थोपेडिक्स के खिलाफ संयुक्त राज्य अमेरिका में पहला मुकदमा </span>15<span lang="hi" xml:lang="hi"> जून </span>2010<span lang="hi" xml:lang="hi"> को दायर किया गया।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">हिप रिप्लेसमेंट से दुनिया भर में समस्याएं</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब दुनिया भर से जॉनसन एंड जॉनसन के खिलाफ मुकदमा दायर होने शुरू हो गए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनको भी यह हिप रिप्लेसमेंट किए गए थे उनके अंदर प्रोस्थेटिक बॉल एंड सॉकेट जॉइंट जब आपस में रगड़ते थे तो यह खराब होने लगते थे और इन हिप इन प्लांट जो मेटल नॉनमेटल टाइप के हैं उनमें से क्रोमियम व कोबाल्ट जैसी धातुओं निकलकर खून में मिल जाती थी जिससे मरीजों को कई प्रकार की शारीरिक परेशानियां होती थी। बहुत से मरीजों को दोबारा सर्जरी करके इन हिप रिप्लेसमेंट को निकलवाना पड़ा। पूरी दुनिया में अपने खिलाफ मरीजों की शिकायतों से प्रभावित होकर अगस्त </span>2010<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जॉनसन एंड जॉनसन ने पूरी दुनिया के बाजारों से अपने ही इम्प्लांट्स को वापस मंगवा लिया।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/46.jpg" alt="46"></img></span></p>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया भर में कंपनी के खिलाफ जुर्माना</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जॉनसन एंड जॉनसन पर अमेरिका में पहला मुकदमा जून </span>2010<span lang="hi" xml:lang="hi"> को दायर किया गया। मुकदमे में हिप रिप्लेसमेंट को दोषपूर्ण बताते हुए आरोप लगाया गया कि कंपनी को इसकी कमियों की जानकारी थी लेकिन कंपनी ने जानबूझकर रोगियों तथा सर्जन को भविष्य में आने वाली समस्याओं के बारे में नहीं बताया। जब मुकदमों की संख्या हजारों हो गई तो देश भर के दायर सभी मामलों को वहीं आकर उत्तरी जिले में स्थानांतरित कर दिया गया तथा अदालत ने कार्रवाई करनी शुरू की। </span>2014<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जॉनसन एंड जॉनसन ने स्वेच्छा से यह घोषणा की कि वह </span>8<span lang="hi" xml:lang="hi"> हजार से अधिक अलग-अलग हिप इम्प्लांट्स सिस्टम संबंधित मुकदमों का निपटारा करने के लिए </span>$2.5<span lang="hi" xml:lang="hi"> बिलियन अर्थात् लगभग </span>20,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रुपए का जुर्माना देने को तैयार है। मई </span>2019<span lang="hi" xml:lang="hi"> में कंपनी लगभग </span>6,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> दूसरे हिप रिप्लेसमेंट मामलों को हल करने के लिए </span>$1<span lang="hi" xml:lang="hi"> बिलियन अर्थात् लगभग </span>8,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रुपए का जुर्माना देने के लिए सहमत हुई। जुलाई </span>2019<span lang="hi" xml:lang="hi"> तक जॉनसन एंड जॉनसन की सहयोगी <strong>Dupuy</strong></span><span lang="hi" xml:lang="hi">  हिप रिप्लेसमेंट पर </span>11,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> से अधिक मुकदमे लंबित थे तथा हजारों पीड़ित ऐसे मरीज थे जिनकी ओर से मुकदमा दायर करने की संभावना शेष हैं।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत में मरीजों की दर्दनाक स्थिति</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत में जॉनसन एंड जॉनसन की सहयोगी कंपनी ने लगभग </span>36<span lang="hi" xml:lang="hi">०</span>0<span lang="hi" xml:lang="hi"> घटिया हिप रिप्लेसमेंट सिस्टम बेचे थे। मरीजों को जब इस आर्टिफिशियल हिप रिप्लेसमेंट सिस्टम से दिक्कतें होनी शुरू हुई और कंपनी ने किसी भी प्रकार से जिम्मेदारी लेने से बचने की कोशिश की तो भारत सरकार के केंद्रीय स्वास्थ्य मंत्रालय ने </span>8<span lang="hi" xml:lang="hi"> फरवरी </span>2017<span lang="hi" xml:lang="hi"> को एक समिति का गठन किया। समिति ने अपनी रिपोर्ट देते हुए कहा कंपनी ने कुछ मामलों में मरीजों को होने वाले नुकसान की बात को मानी है। जांच रिपोर्ट में समिति ने कंपनी की जमकर खिंचाई की समिति ने कहा कि ये हिप रिप्लेसमेंट बेहद घटिया सामग्री के इस्तेमाल से बने हैं। जिन </span>36<span lang="hi" xml:lang="hi"> मरीजों को यह रिप्लेसमेंट सिस्टम लगा है उनका कोई अता पता नहीं है तथा कंपनी भी उनके बारे में जानकारी उपलब्ध नहीं करवा रही। लगभग </span>4<span lang="hi" xml:lang="hi"> लोगों की मौत हो गई है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">समिति ने सिफारिश की कि कंपनी हर एक प्रभावित मरीज को </span>20,00,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> रुपए मुआवजा दें तथा अगस्त </span>2025<span lang="hi" xml:lang="hi"> तक सभी मरीजों के खराब सिस्टम को बदले। समिति ने आगे सिफारिश की कि सरकार कंपनी से मुआवजा दिलवाने के लिए एक हाई लेवल कमेटी का गठन करें जिससे उन मरीजों को जिनकी जान को खतरा है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका हर साल चेकअप हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मंत्रालय उनके लिए एक्सपर्ट टीम बनाएं जो मरीजों के मुकदमों का तेजी से निस्तारण करवाएं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दु:खद बात यह है कि कंपनी को पूरी दुनिया में इन सिस्टम से होने वाले नुकसान के बारे में जानकारी थी लेकिन फिर भी उसने भारत में ऐसे ही प्लांट सिस्टम बेचे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे पूरी दुनिया में नुकसान हो रहा था। दूसरे शब्दों में कहें तो उन्होंने भारत के मरीजों के दर्द व सुरक्षा की कोई चिंता नहीं की। केवल अपना मुनाफा कमाने के लिए पूरी दुनिया में रिजेक्ट किए गए इम्प्लांट भारत में बेचती रही।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">4<span lang="hi" xml:lang="hi"> वर्ष पहले दिल्ली हाईकोर्ट ने कंपनी को मंत्रालय के निर्देशानुसार </span>25,00,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रत्येक पीड़ित रोगी को देने का निर्देश किया तथा कहा कि इस मुआवजे के बाद भी मरीजों का अधिकार रहेगा कि वह कंपनी के खिलाफ दावा कर सकते हैं।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/aaaa.jpg" alt="aaaa"></img></span></p>
<h4 style="text-align:center;"> </h4>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>फार्मा षड़यंत्र</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2023</category>
                                            <category>जून</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2710/vishwa-ki-jani-mani-company-dwara-93-hajar-se-adhik-marijon-ki-jaan-se-khilwad-ki-dardnak-kahani</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2710/vishwa-ki-jani-mani-company-dwara-93-hajar-se-adhik-marijon-ki-jaan-se-khilwad-ki-dardnak-kahani</guid>
                <pubDate>Thu, 01 Jun 2023 21:55:18 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/43.jpg"                         length="132822"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>बेबी पाउडर से लाखों लोगों को हुआ कैंसर </title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="text-align:right;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">भाई राकेश </span>'</strong><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">भारत</span>’, </strong><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">सह-संपादक</span></strong></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:right;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">एवं <span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">मुख्य</span></span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> केन्द्रीय प्रभारी भारत स्वाभिमान</span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2808/baby-powder-se-lakhon-ko-huwa-cancer"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-12/df.jpg" alt=""></a><br /><ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया भर में जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी पर </span>40,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> से ज्यादा कैंसर फैलाने के मुकदमे</span></strong></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका और कनाडा में नहीं बिकने वाला कैंसर कारक पाउडर भारत में खुलेआम आज भी बिक रहा है</span></strong></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जिस कंपनी के पाउडर से कैंसर होता है वही कंपनी कैंसर के उपचार की दवा बनाकर लाखों करोड़ का कारोबार करती है</span></strong></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जिस पाउडर पर पूरी दुनिया में हजारों करोड़ का जुर्माना हुआ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी पाउडर पर कमज़ोर कानूनों के कारण भारत में कोई बड़ा जुर्माना नहीं</span></strong></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रांड अपना प्रचार प्रसार इस पुरजोर तरीके से करते हैं कि गैर जरूरी चीजों को बाजार में स्थापित करने के लिए आक्रामक विज्ञापनों के सहारे अपने आप को उस उत्पाद का पर्यायवाची के रूप में स्थापित कर देते हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे लाखों बच्चों में मुनाफे के बाजार की संभावना को देखते हुए </span>1873<span lang="hi" xml:lang="hi"> में रॉबर्ट वुड जॉनसन ने जार्ज सिबरी नाम के एक केमिस्ट के साथ मिलकर जॉनसन और शिवरी नाम की कंपनी बनाई थी। और जॉनसन एंड जॉनसन ने जब यह देखा कि छोटे बच्चों के लिए कोई उत्पाद नहीं है तो </span>1894<span lang="hi" xml:lang="hi"> में ही उन्होंने जॉनसन का बेबी पाउडर लांच किया। रॉबर्ट वुड जॉनसन ने अपनी पोती को बेबी पाउडर के लेवल पर फोटो छाप कर लोगों को यह दिखाया यह बेबी पाउडर बच्चों के लिए बिल्कुल सुरक्षित है और जैसे मैं बेबी पाउडर का अपने बच्चों के लिए प्रयोग करता हूँ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे ही आप सब भी अपने बच्चों को बेबी पाउडर जरूर लगाएं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की ताकत व बिक्री</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी प्रकार एक-एक उत्पाद बनाकर और पूरी दुनिया में बहुत सी कंपनियों को खरीदकर जॉनसन एंड जॉनसन ने अपने कारोबार को पूरी दुनिया में फैला लिया। आज यह </span>175<span lang="hi" xml:lang="hi"> से अधिक देशों में फैला हुआ है और </span>1,40,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> से अधिक कर्मचारी इसमें काम करते हैं। यह कहा जाता है कि जॉनसन एंड जॉनसन दुनिया की सबसे बड़ी हेल्थ केयर कंपनी है। जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी ने </span>2020<span lang="hi" xml:lang="hi"> में </span>$82<span lang="hi" xml:lang="hi"> बिलियन अर्थात </span>6<span lang="hi" xml:lang="hi"> लाख </span>15<span lang="hi" xml:lang="hi"> हजार करोड़ रूपए और </span>2021<span lang="hi" xml:lang="hi"> में </span>$93.77<span lang="hi" xml:lang="hi"> बिलियन अर्थात लगभग </span>7<span lang="hi" xml:lang="hi"> लाख </span>3<span lang="hi" xml:lang="hi"> हजार करोड़ रुपए बिक्री के साथ फार्मा कंपनियों में दुनिया की सबसे बड़ी कंपनी बन गयी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जॉनसन एंड जॉनसन किसी एक वर्ग विशेष की कंपनी नहीं है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जहां जिस भी उत्पाद में इसको प्रॉफिट दिखाई देता है उसी चीज के कारोबार में यह कूदकर प्रॉफिट कमाने के लिए साम-दाम-दंड-भेद से अपना एक छत्र साम्राज्य स्थापित करती है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इन्होंने पूरी दुनिया की </span>250<span lang="hi" xml:lang="hi"> से अधिक कंपनियों को खरीद कर अपने में विलय कर अपने आपको इतना विशालकाय बना लिया है कि अलग-अलग देशों की सरकारें भी जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी से टक्कर लेने में घबराती हैं।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/41.jpg" alt="41"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मल्टीनेशनल कंपनियां कितनी खतरनाक हैं इस बात का अंदाजा आप इसी बात से लगा लीजिए कि एक तरफ तो जॉनसन एण्ड जॉनसन कंपनी बेबी पाउडर बेचकर लाखों करोड़ रुपए कमाती है जिससे कैंसर होता है। वहीं दूसरी तरफ कैंसर को ठीक करने के नाम पर लाखों करोड़ की दवा बेच देती है। अर्थात पहले बीमार करो फिर बीमारी के नाम से मुनाफा कमाओ। </span>2021<span lang="hi" xml:lang="hi"> में कम्पनी ने </span>1,09,110<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रुपए (</span>$14,548<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन) की दवा कैंसर को ठीक करने के नाम पर बेची</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कमाल की बात देखिए </span>2021<span lang="hi" xml:lang="hi"> में  कंजूमर हेल्थ के नाम पर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ओरल केयर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बेबी केयर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्किन केयर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वूमेन हेल्प के नाम पर </span>1,09,762<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रूपए की बेबी पाउडर व अन्य चीजों की बिक्री की।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टरों और हॉस्पिटल स्टाफ को रिश्वत देकर मुनाफा कमाने का कारोबार</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जॉनसन एंड जॉनसन पर बहुत बार मुकदमे चले हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जुर्माने लगे हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे </span>2010<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जॉनसन एंड जॉनसन पर आरोप लगा कि नर्सिंग होम में यह अपनी दवाओं को गलत तरीके से बिक्री करने के लिए डॉक्टर्स और हॉस्पिटल के स्टाफ को रिश्वत देती है। जिसको बाद में कोर्ट ने प्रमाणित किया तथा जॉनसन एंड जॉनसन पर </span>$280<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन अर्थात </span>2240<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रुपए का जुर्माना लगाया गया।१ जॉनसन एंड जॉनसन पर लगाए गए जुर्मानों की लिस्ट में मुकदमों की सूची बहुत लंबी है। बहुत बार जॉनसन एंड जॉनसन के प्रोडक्ट को बाजार से वापस किया गया। जिन दवाओं को किसी और चीज के लिए बनाया गया था केवल मुनाफे के नाम पर उन्हीं दवाओं की ऑफ लेवल मार्केटिंग की गई दवाओं की बिक्री बढ़ाने के लिए रिश्वत देने के अनेकों मामले सामने आए। और तो और अमेरिका के सिक्योरिटीज एंड एक्सचेंज कमिशन में भी जॉनसन एंड जॉनसन पर विदेशी रिश्वत देने का आरोप लगाया गया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें </span>Foreign Corrupt Practices Act (FCPA<span lang="hi" xml:lang="hi">) का उलंघन करने का आरोप लगाया गया और </span>$70<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन (</span>525<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रूपए) का जुर्माना भी लगाया गया।२</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/421.jpg" alt="42"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जॉनसन एंड जॉनसन की सहायक कंपनी ष्ठद्गक्कह्व</span>4<span lang="hi" xml:lang="hi"> द्वारा ग्रीस नामक देश के डॉक्टरों को रिश्वत दी तथा यह समझौता किया कि जो वह बिक्री करवाएंगे उसका </span>27%<span lang="hi" xml:lang="hi"> कमीशन व रिश्वत के रूप में डॉक्टरों को वापस दे दिया जाएगा। इसी प्रकार जॉनसन एंड जॉनसन की सहायक कंपनियों ने पोलैंड के अस्पतालों में डॉक्टरों को भी रिश्वत दी ताकि दवाओं का टेंडर केवल जॉनसन एंड जॉनसन को ही मिले। कुछ ऐसे ही जॉनसन एंड जॉनसन समूह ने रोमानिया के डॉक्टरों व फार्मासिस्टों को अपने प्रोडक्ट बेचने के लिए </span>2002<span lang="hi" xml:lang="hi"> से </span>2007<span lang="hi" xml:lang="hi"> तक लगातार रिश्वत दी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">टैलकम पाउडर और उससे होने वाला कैंसर</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर के मामले में जॉनसन एंड जॉनसन का टेलकम पाउडर नेचुरल तरीके से प्रकृति में पाए जाने वाले ञ्जड्डद्यष् नामक खनिज से बनाया जाता है। यह शरीर में नमी को सोखकर तेल को अवशोषित करने का काम करता है। जॉनसन एंड जॉनसन ने एक समय अपने आक्रामक प्रचार से लगभग </span>40<span lang="hi" xml:lang="hi">त्न महिलाओं को जॉनसन एंड जॉनसन के टेलकम पाउडर का नियमित उपयोगकर्ता बना दिया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अचानक हुई थी बेबी पाउडर की खोज</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जॉनसन एंड जॉनसन केस बेबी पाउडर की खोज एक्सीडेंटली हुई थी। </span>1893<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जॉनसन एंड जॉनसन को यह पता लगा कि छोटे बच्चों को डायपर बांधने से जो रैशेज होते हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको रोकने में यह बेबी पाउडर बेचा जा सकता है। साथ ही जॉनसन एंड जॉनसन जो प्लास्टर बेचता था उससे जो मरीजों को जलन होती थी तो उन्होंने जलन को कम करने के लिए टेलकम पाउडर का प्रयोग करना शुरू किया गया। जब यह देखा कि एक टेलकम पाउडर भी एक प्रोडक्ट के रूप में बेचा जा सकता है तो जॉनसन एंड जॉनसन ने इसको अलग से बॉक्स में पैक करके लोगों को इसकी आदत लगाने के लिए डिलीवरी करवाने वाली दाइयों और नर्सों को फ्री में बांटना शुरू किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मुनाफा कमाने के लिए जॉनसन एंड जॉनसन के इस नये नए उत्पाद की बिक्री पूरी दुनिया में इस तरह आक्रामक तरीके से की गई कि दुनिया की हर पांच में से दो महिलाओं ने माना कि उन्होंने नियमित रूप से जॉनसन एंड जॉनसन पाउडर का इस्तेमाल किया है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नियमित प्रयोग करने वाली महिलाओं में जब यह पाया गया कि जॉनसन एंड जॉनसन के टेलकम पाउडर का प्रयोग करने से उनके गर्भाशय में कैंसर उत्पन्न हो रहा है तो उन्होंने इसके विरूद्ध आवाज उठाने का प्रयास किया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन उनके पास इसको प्रमाणित करने के लिए कोई आधार नहीं था तथा कोर्ट या कंपनी भी उनकी इस बात के ऊपर किसी प्रकार से सुनवाई नहीं कर रही थी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">1970<span lang="hi" xml:lang="hi"> के दशक से ही बाल रोग विशेषज्ञों से लेकर अलग-अलग चिकित्सकों की ओर से शिशु और माताओं में इससे कैंसर की संभावना की चिंता की सूचनाएं मिल रही थी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर कारक का पता होने पर भी कंपनी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लगातार झू</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ठ फैलाती रही</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">1971<span lang="hi" xml:lang="hi"> में माउंट सिनाई के शोधकर्ता खनिज वैज्ञानिक ने जॉनसन के बेबी पाउडर में एस्बेस्टस की उपस्थिति के आरोप लगाए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन जॉनसन ने उनके शोध को नकार दिया तथा उनको अपना विरोधी करार दे दिया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">1971<span lang="hi" xml:lang="hi"> के स्नष्ठ्र के बार-बार मांगने पर पाउडर की एनालिसिस रिपोर्ट भेजी तथा कम्पनी ने स्नष्ठ्र को कहा कि यह हमारी ट्रेड गोपनीय रिपोर्ट है। इसको स्नष्ठ्र बिना कम्पनी के अनुमति के पब्लिक में साझा नहीं कर सकती। आप देखिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जब यह कंपनियां स्नष्ठ्र जैसी अमेरिकी संस्थाओं पर भी शर्तें थोप सकती हैं तो विकासशील व पिछड़े देशों को किस तरह से उंगलियों पर नचाती होंगी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जॉनसन एंड जॉनसन के कंसलटेंट वैज्ञानिक व डॉक्टर लगातार यह तर्क देते रहे कि हमारे पाउडर में किसी भी प्रकार का कैंसर कारक तत्व नहीं हैं और यदि हैं भी तो वह बहुत न्यूनतम मात्रा में हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे कोई नुकसान नहीं हो सकता। वर्षों तक इन्हीं बातों पर बहस चलती रही कि पाउडर से कैंसर होता है या नहीं होता। जॉनसन एंड जॉनसन लगातार पाउडर से कैंसर होने के कारण को झूठ बोलकर खारिज करती रही।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हालांकि आंतरिक तौर पर शुरू से ही जॉनसन एंड जॉनसन के दस्तावेजों में यह जानकारी मिलती है कि जॉनसन एंड जॉनसन को पता था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे पाउडर में कैंसर कारक एस्बेस्टस है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">और यह जानते हुए भी कि उनके पाउडर में कैंसर कारक पदार्थ है लेकिन जॉनसन एंड जॉनसन सार्वजनिक तौर पर लगातार मरीजों/ग्राहकों से झूठ बोलती रही।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">1974<span lang="hi" xml:lang="hi"> में सार्वजनिक तौर पर एक वैज्ञानिक ने पाउडर में कैंसर कारक तत्वों की मौजूदगी को लेकर प्रमाणित किया तथा कहा कि इससे भविष्य में गंभीर स्वास्थ्य के खतरे पैदा हो सकते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी गलती मानने की जगह जॉनसन एंड जॉनसन ने मुकदमों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जांचों को प्रभावित करने के लिए अलग-अलग वैज्ञानिक पत्रिकाओं में ऐसे रिसर्च पेपर भी पब्लिक करवाए गए जिसमें यह बताया गया कि पाउडर से किसी भी प्रकार के कैंसर होने का खतरा नहीं है। कुछ लेख तो जॉनसन एंड जॉनसन की ओर से ऐसे वैज्ञानिकों से लिखवाया गये जिन्होंने जॉनसन एंड जॉनसन के पाउडर को क्लीन चिट दी तथा बाद में पता लगता कि वह जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी के पैनल पर पैसे लेकर कम करते थे। उन्होंने पहचान छुपाकर जॉनसन एंड जॉनसन के पाउडर को सुरक्षित बताने का झूठ फैलया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">1971<span lang="hi" xml:lang="hi"> में ही वैज्ञानिकों ने पाउडर से होने वाले कैंसर पर रिसर्च पेपर प्रकाशित कर दिया था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके बाद </span>1982<span lang="hi" xml:lang="hi"> में भी अमेरिकन कैंसर सोसायटी की एक पत्रिका में रिसर्च प्रकाशित हुई जिसमें पाउडर के कारण गर्भाशय के कैंसर पर अध्ययन प्रकाशित हुआ तथा उसके बाद ऐसे एक नहीं दर्जनों अध्ययन प्रकाशित हुए जिसमें पाउडर से कैंसर होने की पुष्टि की गई।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हार्वर्ड विश्वविद्यालय के वैज्ञानिकों ने भी अपनी रिसर्च में पता लगाया कि जब कोई महिला अपने जननांगों में टेलकम पाउडर लगाती है तो पाउडर के छोटे कण जननांगों से होते हुए गर्भाशय तक पहुंच जाते हैं तथा कैंसर पैदा करते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">फिर </span>1983<span lang="hi" xml:lang="hi"> में नेशनल कैंसर इंस्टीट्यूट की रिपोर्ट के साथ-साथ </span>1988<span lang="hi" xml:lang="hi"> से लेकर लगातार </span>2005<span lang="hi" xml:lang="hi"> तक सैकड़ों रिसर्च रिपोर्ट्स आई जिन्होंने पाउडर से कैंसर होने का संबंध प्रमाणित किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कंपनी पर टैलकम पाउडर के </span><span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्ध</span></span><span lang="hi" xml:lang="hi"> में मुकदमे और जुर्माने</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5>1980<span lang="hi" xml:lang="hi"> के दशक में एक महिला जिस को कैंसर हुआ उसने जॉनसन एंड जॉनसन के ऊपर मुकदमा किया जॉनसन एंड जॉनसन ने कोर्ट में उनका दावा खारिज कर दिया और कहा कि हमारा पाउडर बिल्कुल सुरक्षित है। उस कैंसर पीड़ित महिला के पास कोई प्रमाण नहीं थे तथा उसका मुकदमा खारिज हो गया क्योकि जॉनसन एंड जॉनसन ने बड़े वकीलों से कोर्ट में अपने पाउडर को सुरक्षित साबित कर दिया।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">यह मल्टीनेशनल कंपनियां कितनी खतरनाक और झूठी हैं कि उस मुकदमे के </span>20<span lang="hi" xml:lang="hi"> साल बाद उस कैंसर पीड़ित महिला व उसके वकील को पता लगा कि जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी ने कोर्ट में झूठ बोला था और उनके आंतरिक दस्तावेजों में लगातार कैंसर कारक पदार्थ पाए जाने की जानकारी कंपनी को पता थी।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5>2019<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जॉनसन एंड जॉनसन बेबी पाउडर में जब जांच में एस्बेस्टस पाया गया तो </span>33,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> पाउडर की बोतलों को बाजार से वापस लिया गया।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मई </span>2020<span lang="hi" xml:lang="hi"> में कंपनी ने घोषणा किया कि वह अमेरिका और कनाडा में अपने टैल्क आधारित बेबी पाउडर की बिक्री को बंद कर देगी। यह निर्णय जॉनसन एंड जॉनसन ने अपने ऊपर होने वाले हजारों मुकदमों से घबरा कर लिया क्योंकि पूरे अमेरिका और दुनिया में जॉनसन एंड जॉनसन के बेबी पाउडर से होने वाले गर्भाशय के कैंसर पर भारी मात्रा में धड़ाधड़ मुकदमे दायर किए जा रहे थे।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">फरवरी </span>2016<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जैकलिन फॉक्स ऐसी पहली महिला थी जिन्होंने जॉनसन एंड जॉनसन के खिलाफ अपने गर्भाशय में होने वाले कैंसर का मुकदमा किया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जैकलिन फॉक्स ने </span>2015<span lang="hi" xml:lang="hi"> में अपने मरने से पहले बताया कि उसने </span>35<span lang="hi" xml:lang="hi"> साल तक जॉनसन एंड जॉनसन के टेलकम पाउडर का इस्तेमाल किया है। फरवरी </span>2016<span lang="hi" xml:lang="hi"> में अमेरिका की सेंट लुइस कोर्ट ने जैकलिन फॉक्स के परिवार को </span>$72<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन (</span>576<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रूपए) का जुर्माना जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी से दिलवाया। हालांकि बाद में जॉनसन एंड जॉनसन ने अक्टूबर </span>2017<span lang="hi" xml:lang="hi"> में इस फैसले को अपने वकीलों के माध्यम से पलटवा दिया।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">अक्टूबर </span>2016<span lang="hi" xml:lang="hi"> में सेंट लुइस की जूरी ने जॉनसन एंड जॉनसन पर एक कैंसर रोगी जिसने </span>40<span lang="hi" xml:lang="hi"> साल तक जॉनसन बेबी पाउडर का इस्तेमाल किया था उसके कैंसर होने पर </span>$70<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन (</span>560<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रूपए) का जुर्माना लगाया।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी प्रकार मई </span>2017<span lang="hi" xml:lang="hi"> में सेंट लुइस की जूरी ने वर्जिनिया की एक महिला लोइस स्लेम्प को </span>$110<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन अर्थात </span>880<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रुपए का जुर्माना देने का आदेश जॉनसन एंड जॉनसन को दिया क्योंकि उसको भी जॉनसन जॉनसन के बेबी पाउडर से ही गर्भाशय का कैंसर हुआ था। इसके साथ-साथ ढ्ढद्वद्गह्म्</span>4<span lang="hi" xml:lang="hi"> ञ्जड्डद्यष् ्रद्वद्गह्म्द्बष्ड्ड  नाम की जॉनसन एंड जॉनसन की सहयोगी कम्पनी जो जॉनसन एंड जॉनसन को टैल्क की  आपूर्ति करती थी उसके ऊपर भी </span>$1,00,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> डॉलर का जुर्माना लगाया।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">अमरीका में अगस्त </span>2017<span lang="hi" xml:lang="hi"> में </span>1000<span lang="hi" xml:lang="hi"> से अधिक अमेरिकी महिलाओं ने बेबी पाउडर से होने वाले कैंसर के जोखिम को कवर करने के लिए जॉनसन एंड जॉनसन पर मुकदमा दायर किया था।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">अगस्त </span>2017<span lang="hi" xml:lang="hi"> में कैलिफोर्निया की एक जूरी ने जॉनसन एंड जॉनसन को </span>62<span lang="hi" xml:lang="hi"> वर्ष की एक महिला को कैंसर होने के बाद </span>$417<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन  अर्थात </span>3,336<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रुपए का जुर्माना देने का आदेश दिया।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">अक्टूबर </span>2017<span lang="hi" xml:lang="hi"> में मिसोरी स्टेट की एक जूरी ने एक महिला के परिवार को </span>$72<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन अर्थात </span>576<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड रुपए का मुआवजा जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी से देने का आदेश दिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमे महिला की गर्भाशय के कैंसर से मृत्यु हो गई थी और यह मुकदमा जैकी फॉक्स पीड़ित महिला का बेटे द्वारा लड़ा गया।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">दिसंबर </span>2017<span lang="hi" xml:lang="hi"> में रिचर्ड बुकर नामक कैंसर रोगी को </span>$22<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन का मुआवजा जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी से देने का फैसला हुआ।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रैल </span>2018<span lang="hi" xml:lang="hi"> में न्यू जर्सी की एक जूरी ने जॉनसन एंड जॉनसन पर स्टीफन लैंजो और उनकी पत्नी को टेलकम पाउडर से कैंसर प्रमाणित होने पर </span>$117<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन अर्थात </span>936<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रुपए का जुर्माना लगाया।</span>3</h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर कारक पाउडर पर </span>37,600<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रुपये का हुआ जुर्माना</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">जुलाई </span>2018<span lang="hi" xml:lang="hi"> में अमेरिका की मिसौरी स्टेट की ज्यूरी  के सामने </span>22<span lang="hi" xml:lang="hi"> महिलाओं ने जॉनसन एंड जॉनसन पर टेलकम पाउडर से कैंसर होने का केस किया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">केस की सुनवाई हुई जॉनसन एंड जॉनसन के बड़े-बड़े वकीलों ने बड़ी-बड़ी दलीलें रखी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन अंत में जीत सत्य की हुई तथा कोर्ट ने जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी पर ऐतिहासिक बड़ा जुर्माना करते हुए </span>$4.7<span lang="hi" xml:lang="hi"> बिलियन अर्थात </span>37,600<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रूपए का जुर्माना लगाया गया। इस एतिहासिक बड़े जुर्माने में </span>$550<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन अर्थात </span>4400<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रुपए का कंपनी पर जुर्माना लगाया तथा दंडात्मक मुआवजे के रूप में </span>$4.1<span lang="hi" xml:lang="hi"> बिलियन अर्थात </span>32,080<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रुपए पीड़ितों को देने का निर्णय सुनाया गया। मुकदमे के दौरान </span>22<span lang="hi" xml:lang="hi"> में से </span>6<span lang="hi" xml:lang="hi"> महिलाओं की मृत्यु सुनवाई के दौरान गर्भाशय के कैंसर से हो गई थी।</span>4</h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">जिस समय यह फैसला आया उस समय इस बड़ी फार्मा कंपनी के सामने बेबी पाउडर से जुड़े नौ हजार से ज्यादा मुकदमे पूरी दुनिया में चल रहे थे।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी प्रकार दिसंबर </span>2018<span lang="hi" xml:lang="hi"> में न्यूयॉर्क की </span>78<span lang="hi" xml:lang="hi"> वर्षीय महिला की सुनवाई पर जॉनसन एंड जॉनसन तथा एक फ्रेंच मल्टीनेशनल कंपनी पर </span>$1.5<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन अर्थात </span>12<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ रूपए का जुर्माना लगाया गया।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">सितंबर </span>2019<span lang="hi" xml:lang="hi"> में न्यू जर्सी की एक कोर्ट में फैसला सुनाया गया जिसमें जॉनसन एंड जॉनसन कंपनी पर </span>$37.2<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलियन अर्थात </span>297.6<span lang="hi" xml:lang="hi">  करोड़ रुपए का भुगतान करने का आदेश दिया गया।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका तथा कनाडा में हजारों की संख्या में मुकदमा के कारण जॉनसन एंड जॉनसन ने यह घोषणा कर दी कि वह अमेरिका और कनाडा में </span>2020<span lang="hi" xml:lang="hi"> के बाद टेलकम पाउडर पर आधारित उत्पाद बेचना बंद कर देगा।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5>2021<span lang="hi" xml:lang="hi"> तक जॉनसन एंड जॉनसन के ऊपर </span>26,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> से अधिक पाउडर से होने वाले कैंसर के मुकदमे पूरी दुनिया में चल रहे थे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा </span>2023<span lang="hi" xml:lang="hi"> तक इन मुकदमों की संख्या </span>40,000<span lang="hi" xml:lang="hi"> से अधिक हो गयी।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">अगस्त </span>2021<span lang="hi" xml:lang="hi"> में कैलिफोर्निया की एक जूरी ने जॉनसन एंड जॉनसन को एक महिला को </span>$26<span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलीयन अर्थात </span>208<span lang="hi" xml:lang="hi"> करोड़ से अधिक का मुआवजा देने का आदेश दिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उस महिला ने बताया कि एक बच्चे के रूप में उसने जॉनसन एंड जॉनसन के टेलकम पाउडर को इस्तेमाल करना शुरू किया और </span>35<span lang="hi" xml:lang="hi"> साल की उम्र तक आते-आते उसके अंदर कैंसर विकसित हो गया जबकि उसके परिवार में किसी को भी कैंसर की बीमारी का इतिहास नही था।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मुकदमों और जुर्मानों से बचने के लिए दिवालियेपन का नाटक</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों की संख्या में हुए मुकदमों से बचने के लिए जॉनसन एंड जॉनसन के सलाहकारों ने यह योजना बनाई कि हम जॉनसन एंड जॉनसन के टैल्क आधारित बेबी पाउडर उत्पाद को यदि एक नई कंपनी में डालकर उस कंपनी को ही दिवालिया घोषित कर देंगे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो भविष्य में किसी भी प्रकार के कानूनी मामलों का सामना ना करना पड़े। अक्टूबर </span>2021<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जॉनसन एंड जॉनसन ने अपनी पहली पारी खेलते हुए यह घोषणा की रुञ्जरु मैनेजमेंट एक अलग सहायक कंपनी है जो जॉनसन एंड जॉनसन से संबंधित सारी देनदारियों का प्रबंधन करने के लिए जिम्मेदार रहेंगे। नयी कम्पनी एक अलग नाम के साथ उत्तरी कैरोलिना जैसे राज्य में पता लगा सकती है जहाँ दिवालियापन कानून कठोर नहीं है। जिससे मूल कम्पनी की तुलना में कम भुगतान करना होगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">73 हजार करोड़ के भुगतान का प्रस्ताव</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रैल </span>2023<span lang="hi" xml:lang="hi"> में कुछ न्यूज चैनेलों किए मुताबिल जॉनसन एंड जॉनसन की रुञ्जरु मैनेजमेंट कंपनी ने कहा कि टेलकम पाउडर पर जितने भी आरोप लगे हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें कहा गया है कि इससे कैंसर होता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उन दावों से निपटने के लिए कंपनी </span>$8.9<span lang="hi" xml:lang="hi"> बिलियन (लगभग </span>72<span lang="hi" xml:lang="hi"> हजार करोड़ रूपए) का जुर्माना देने को तैयार है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कई देशों में नहीं बिकने वाला उत्पाद भारत में आज भी बिक रहा है</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत में लगभग </span>1947<span lang="hi" xml:lang="hi"> से ही जॉनसन एंड जॉनसन अपना बेबी पाउडर बेच रही है। महाराष्ट्र सरकार ने कंपनी के उत्पादों को जांचने के लिए दिसंबर </span>2018<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जांच शुरू की गई। </span>2019<span lang="hi" xml:lang="hi"> में उस जांच की रिपोर्ट आई</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें उत्पादों का क्कद्ध लेवल अधिक पाया गया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कंपनी ने दोबारा जांच की मांग की तथा महाराष्ट्र सरकार के खाद्य एवं औषधि प्रशासन विभाग ने जॉनसन एंड जॉनसन बेबी पाउडर के मुलुंड</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मुंबई</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पुणे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नासिक से सैंपल लिए गए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सैंपल की जांच करने के बाद यह पाया गया कि पाउडर के सैंपल क्वालिटी स्टैंडर्ड में खरे नहीं उतरे है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो सितंबर </span>2022<span lang="hi" xml:lang="hi"> में जॉनसन एंड जॉनसन के महाराष्ट्र कारखाने के पाउडर निर्माण के मैन्युफैक्चरिंग लाइसेंस को कैंसिल कर दिया गया तथा बिक्री पर रोक लगा दी गई।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत में बनने वाले जॉनसन एंड जॉनसन के उत्पाद भारत के साथ-साथ श्रीलंका नेपाल मालदीव आदि दूसरे एशियाई देशों देशों में भी एक्सपोर्ट किए जाते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत में नवंबर </span>2022<span lang="hi" xml:lang="hi"> में कम्पनी की अपील पर मुंबई हाई कोर्ट ने जॉनसन एंड जॉनसन के नमूनों को दोबारा जांच के लिए आदेश दिया तथा कंपनी को अपने कारखानों में निर्माण कार्य शुरू करने के लिए आदेशित कर दिया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन दुख की बात यह है कि अभी भी भारत के बाजारों में जो पाउडर दुनिया के दूसरे देशों में जॉनसन एंड जॉनसन ने बेचना बंद कर दिया वह आज भी आपके पड़ोस की किसी केमिस्ट की दुकान से खरीदा जा सकता है। भारत में कितने लोगों को कैंसर हुआ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कितने लोगों ने मुकदमा किया और कितने लोगों को कोर्ट की ओर से हर्जाना दिलवाया गया इसकी कोई भी जानकारी या विवरण कहीं भी उपलब्ध नहीं है। पूरी दुनिया में बैन होने वाला हानिकारक उत्पाद भारत के बाजार में अभी भी उपलब्ध है तथा खुलेआम बेचा जाता है। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">Reference</h5>
<h5 style="text-align:justify;">1.  https://www.reuters.com/investigates/special-report/johnsonandjohnson-cancer/;</h5>
<h5 style="text-align:justify;">2. https://www.sec.gov/news/press/2011/2011-87.htm, '; https://www.reuters.com/article/us-jj-bribery-idUSTRE7374ZB20110408;</h5>
<h5 style="text-align:justify;">3.  https://www.reuters.com/article/us-johnson-johnson-cancer-lawsuit-idUSKCN1B121D;</h5>
<h5 style="text-align:justify;">4.  <a href="https://www.reuters.com/article/us-johnson-johnson-cancer-lawsuit-idUSKBN1K234U">https://www.reuters.com/article/us-johnson-johnson-cancer-lawsuit-idUSKBN1K234U</a></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>फार्मा षड़यंत्र</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2023</category>
                                            <category>मई</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2808/baby-powder-se-lakhon-ko-huwa-cancer</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2808/baby-powder-se-lakhon-ko-huwa-cancer</guid>
                <pubDate>Mon, 01 May 2023 21:56:48 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/df.jpg"                         length="157380"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>एसिडिटी की ऐलोपैथिक दवा कैंसर का कारण बनी</title>
                                    <description><![CDATA[<p style="text-align:right;">भाई राकेश 'भारत’, सह-संपादक<br />एवं मुख्य केन्द्रीय प्रभारी भारत स्वाभिमान</p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2923/acidity-ki-allopathy-dawa-cancer-ka-karan-bani"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-12/17.1.jpg" alt=""></a><br /><ul>
<li style="text-align:justify;">
<h4><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पेट की गैस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिडिटी दूर करने वाली दवा भी आपको कैंसर का मरीज बना सकती है</span></strong></h4>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;" align="right"> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भा</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रत में या पूरी दुनिया में किसी भी डॉक्टर के पास जब कोई मरीज अपनी किसी भी बीमारी के लिए जाता है तो डॉक्टर 90% मामलों में उस बीमारी की दवा लिखने से पहले सबसे ऊपर एक दवा लिखता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके बारे में यह बताया जाता है कि आप जो दवा खा रहे हैं उस दवा के साथ आपको यह दवा खानी है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">केवल एसिडिटी की दवा समझकर जिस दवा को आप बहुत सुरक्षित मानकर एक बहुत पढ़े-लिखे शहर के जाने-माने डॉक्टर की सलाह पर लिखवा कर अच्छे ब्रांड की केमिस्ट से खरीद कर खाते हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह दवा भी कैंसर जैसी बीमारी दे सकती है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी शायद कभी किसी एलोपैथी का प्रयोग करने वाले मरीज ने स्वप्न में भी कल्पना नहीं की होगी</span>?</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब भी हम कोई आधुनिक एलोपैथी की दवा खाते हैं जिससे हमारे शरीर के आंतरिक तंत्र का परिचय नहीं है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह दवा खाते ही हमारा शरीर उसको एक बाहरी पदार्थ (फॉरेन मैटिरियल) मानते हुए बाहर निकालने की कोशिश करता है और इसी बाहर निकालने की कोशिश करने में हमारे पाचन तंत्र पर हमारे लिवर पर उसको डाइजेस्ट करने के लिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मेटाबोलाइज्ड करने के लिए लोड़ पड़ता है और इसी प्रक्रिया में जो सबसे पहली प्रतिक्रिया शरीर देता है वह एसिडिटी की देता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी एसिडिटी के अलार्म सिस्टम को दबाने के लिए चिकित्सक हमें किसी प्रकार के एंटीबायोटिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पेन किलर या अन्य उपचार देते हुए एंटेसिड प्रभाव वाली कोई ना कोई एसिडिटी को कंट्रोल करने के लिए दवा देते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यह सब दवाएं फार्मा कंपनियों द्वारा बड़े-बड़े दावे करते हुए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े-बड़े रिसर्च पेपर में रिसर्च पब्लिश करके 100त्न सुरक्षित घोषित करके एक दिन में 1 से लेकर 4 खुराकों तक कई बार कुछ हफ्तों तक और कई बार तो लगातार खिलाई जाती हैं।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे लाखों लोगों को एक एसिडिटी को कंट्रोल करने वाली दवा से कैंसर हुआ</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इंग्लैंड के एक जॉन ब्रैडशॉ का नाम के कैमिस्ट ने </span>AH<span lang="hi" xml:lang="hi">19065 के रूप में 1976 में एलेन एंड हंबुर्य्स फार्मा कंपनी के वेयर रिसर्च लैबोरेट्रीज में पहली बार तैयार किया। एलेन एंड हंबुर्य्स फार्मा कंपनी  और उसकी  यह लैब अब ग्लैक्सो स्मिथ क्लाइन का हिस्सा है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नवंबर 1976 में यूनाइटेड किंगडम में टैगामेट (</span>Tagamet<span lang="hi" xml:lang="hi">) के रूप में पहली बार इस दवा को लांच किया गया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इस दवा को पेट और आंतों में अल्सर का इलाज तथा दोबारा अल्सर ना हो उसके लिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट में बनने वाले एसिड या रिफ्लक्स डिजीज के कारण होने वाले पेट और ग्रास नली की समस्याओं के इलाज के लिए खूब प्रचारित प्रसारित किया गया। रेनिटिडिन को </span>AH<span lang="hi" xml:lang="hi">2 ब्लॉकर्स के नाम से भी जाना जाता है। यह पेट में एसिड की मात्रा कम कर देती है जिससे अल्सर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिडिटी कम महसूस होती है। डॉक्टरों ने सलाह देते हुए 1 दिन में चार-चार बार तक इसको इस्तेमाल करने के लिए अनुमति दी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह उठने से लेकर शाम के भोजन के बाद या सोने से पहले भी इस दवा को खाने के लिए खूब जोर-शोर से प्रचारित प्रसारित किया गया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों को वजन के हिसाब से</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">और सभी को रेनिटिडिन के नुस्खे चिकित्सकों ने बिना झिझक के लिखने शुरू किए। विश्व स्वास्थ्य संगठन की आवश्यक दवाओं की सूची में इसका नाम शामिल किया गया। 1918 में केवल अमेरिका में दो करोड़ प्रिस्क्रिप्शन के साथ यह दवा अमरीका में 41वीं सबसे अधिक लिखी जाने वाली दवा बन गई। अमेरिका में इसको जेंटेक (</span>Zantec<span lang="hi" xml:lang="hi">) के नाम से गैस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिडिटी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">और गैस्ट्रिक अल्सर के उपचार के लिए चिकित्सकों ने फार्मा कंपनियों के कहने से खूब प्रिसक्राइब किया।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षित मानी जाने वाली रेनिटिडिन से कैंसर</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सितंबर 2019 में अमेरिका की फ्लोरिडा स्टेट के एक निवासी जोसेफ एल0 गैलिमिडी ने स्तन कैंसर के लिए सनोफी फार्मा कंपनी पर मुकदमा दायर किया। जोसेफ एल0 गैलिमिडी को स्वास्थ्य की कुछ दिक्कत थी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह अपने फैमिली डॉक्टर के पास गए और जिन्होंने उनको कुछ दवाईयाँ दी और यह बताया कि इन दवाओं के साथ एसिडिटी को कंट्रोल करने के लिए यह दवा खानी आवश्यक है। जोसेफ एल0 गैलिमिडी ने चिकित्सक से पूछा कि क्या यह दवा सुरक्षित है</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सक ने रिसर्च रिपोर्ट में बड़ी नामी-गिरामी कंपनी का हवाला देते हुए कहा कि यह दवा पूरी तरह से सुरक्षित है। आप निश्चिंत होकर इसका सेवन करें। 2009 से लेकर 2013 तक रेनिटिडिन का सेवन जोसेफ एल0 गैलिमिडी ने किया। अचानक 2013 में उनको स्तन कैंसर हो गया। स्तन कैंसर यद्यपि पुरुषों को बहुत कम होता है। जोसेफ एल0 गैलिमिडी पुरुषों के लिए दुर्लभ बीमारी स्तन कैंसर हुई तो वह इसका कारण नहीं समझ पाए। उनको अपने कैंसर का कारण एलोपैथिक की प्रयोग की गई दवाइयाँ लगती थी। उन्होंने अलग-अलग स्थानों पर पता करने की कोशिश की कि उनकी कैंसर का कारण क्या है</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मा कंपनी  से लेकर चिकित्सकों ने उनको आश्वस्त किया कि दवा बिल्कुल सुरक्षित है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">2019 आते-आते उनको पता लगा की </span>'<span lang="hi" xml:lang="hi">रेनिटिडिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में </span>'NDMA’ <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम का एक पदार्थ पाया गया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो कैंसर पैदा करता है। उन्होंने कोर्ट में जाकर </span>'<span lang="hi" xml:lang="hi">सनोफी फार्मा</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">कंपनी के खिलाफ रेनिटिडिन दवा से कैंसर होने का दावा करते हुए पहला मुकदमा दायर किया। उन्होंने शिकायत में कहा कि रेनिटिडिन से उनके सीने में जो जलन होती थी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह तो ठीक हो गई लेकिन रेनिटिडिन में जो </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया गया है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह कैंसर कारक है और उसी के कारण उसको स्तन कैंसर हुआ है। आगे उन्होंने अपनी शिकायत में कहा कि अमेरिका में बिकने वाले ऐसे जेंटेक (</span>Zantec<span lang="hi" xml:lang="hi">) और दूसरे रेनिटिडिन दवाओं से कई वर्षों से खबरें आ रही थी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन फार्मा कंपनी ने इसके ऊपर कोई अध्ययन या जांच नहीं की और न ही जनता को किसी प्रकार की चेतावनी दी। यदि फार्मा कंपनी समय से जांच करके चेतावनी देकर ऐसी दवाओं पर रोक लगा दी होती तो कैंसर से लोगों की जान बचाई जा सकती थी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी प्रकार कोलोराडो के  एक निवासी मार्क एलन ब्लैक ने 21 अक्टूबर 2019 को सनोफी यू0एस0 सर्विसेज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चैटम आई0 एन0 सी0</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बोएह्रिंगर इंगेलहाइम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फाइजर तथा ग्लैक्सो स्मिथक्लाइन के खिलाफ अपना जेंटेक मुकदमा दायर किया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इस मुकदमे में मार्क एलेन ने कहा कि डॉक्टर की सलाह पर मैंने 1996 में जेंटेक लेना शुरू किया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके बाद भी वह इस दवा को एक सामान्य दवा मानकर लगातार खाते रहे। उन्होंने सप्ताह में 4 दिन इस दवा का प्रयोग किया और दो दशक बाद जब उनके पेट में भयंकर दर्द होना शुरू हुआ तथा पेशाब में खून आना शुरू हुआ। तब उन्होंने अपनी पूरी जांच करवाई और जांच करवा कर उनको पता लगा कि उनको मूत्राशय का कैंसर हो गया है। वह भी एक स्वस्थ जीवनशैली जीते थे लेकिन एंटेसिड के नाम पर उन्होंने जो जेंटेक नामक दवा खाई उस दवा से उनको कैंसर हुआ। मार्क एलन ब्लैक ने अपनी शिकायत में यह साफ-साफ लिखा कि रिसर्च से पता लगा है कि जेंटेक और दूसरे रेनिटिडिन उत्पाद आदि एसिडिटी की दवाई 19८1 से ही </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">के बहुत हाई लेवल का उत्पादन कर रही थी और इसी </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">के कारण उन्हें मूत्राशय का कैंसर हुआ है। उन्होंने यह भी कहा कि 1980 से लेकर 2019 तक फार्मा कम्पनियों के पास रिसर्च करने के लिए पूरा समय था। इसके हानिकारक दुष्प्रभावों की जांच करके उनको मरीजों को चेतावनी देनी चाहिए थी लेकिन फार्मा कंपनी अपने लाभ के लिए डॉक्टरों से निसंकोच ऐसी दवाएं लगातार लिखवा कर लोगों को कैंसर का मरीज बनाती रही।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong>NDMA (N-Nitrosodimethylamine) <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या है</span>?</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नेशनल लाइब्रेरी ऑफ़ मेडिसिन यह कहती है कि </span>NDMA (N-Nitrosodimethylamine) <span lang="hi" xml:lang="hi">एक वाष्पशील</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वलनशील</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पीला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तैलीय तरल नाइट्रोसामाइन है जिसमें एक विशेष गंध होती है यह प्रकाश के संपर्क में आने पर विघटित होकर तथा गर्म होने पर नाइट्रोजन ऑक्साइड के जहरीले धुएं को छोड़ता है। यह वही </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">है जिसका प्रयोग लैब में ट्रायल के लिए इस्तेमाल होने वाले जानवरों में ट्यूमर पैदा करने के लिए किया जाता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात् जिस जानवर को कैंसर के ट्यूमर पैदा करने हो उसको हृष्ठरू्र खिलाया जाता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यूरोपियन मेडिकल एजेंसी मानती है कि हृष्ठरू्र जानवरों  पर की गई रिसर्च के आधार पर कैंसर कारक सिद्ध हो चुका है। यु0एस0 एनवायरमेंटल प्रोटेक्शन एजेंसी (</span>USEPA<span lang="hi" xml:lang="hi">) की एक रिपोर्ट के अनुसार </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर कारक है जिसके संपर्क में आने से सबसे पहले लीवर खराब होता है यह पेट में ऐंठन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़े हुए लीवर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गुर्दे और फेफड़ों के कार्य में कमी करके पूरे शरीर को तहस-नहस कर देती है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">रेनिटिडिन के दूसरे साइड इफेक्ट के रूप में यह पाया गया कि इससे धुंधली दृष्टि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मनोदशा में बदलाव</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गंभीर थकान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अनियमित दिल की धड़कन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गले में खराश जो कभी दूर नहीं होती</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बुखार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ठंड लगना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट में दर्द</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरे रंग का पेशाब</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आंखों का पीला होना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खुजली</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सूजन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चेहरे पर अजीब एलर्जी जैसे दाने</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गले में सूजन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्कर आना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस लेने में परेशानी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर कारक होने के साथ-साथ यह दूसरे साइड इफेक्ट भी रेनिटिडिन का सेवन करने वाले लोगों ने महसूस किए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारंभिक तौर पर 2017-18 में </span>FDA <span lang="hi" xml:lang="hi">ने रिसर्च में यह पाया की रेनिटिडिन जैसी दवाओं में उत्पादन के बाद जब उनको कमरे के तापमान से उच्च तापमान पर संग्रहित किया जाता है तो उनमें कैंसर कारक </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">का स्तर बढ़ जाता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे जो व्यक्ति उस दवा को खाता है उसको कैंसर जैसी बीमारी का खतरा हो जाता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मा कंपनियों ने तर्क दिया कि </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">का लेवल केवल कुछ बैच की दवाओं में स्टोरेज की गलती के कारण बढ़ता है तो </span>FDA<span lang="hi" xml:lang="hi"> ने अपनी टेस्टिंग और जांच थर्ड पार्टी लैब में करवाई और थर्ड पार्टी लैब के परिणाम यह निकले कि सामान्य तरीके से स्टोरेज करने पर भी रेनिटिडिन में </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">का लेवल बढ़ जाता है और जो ऊंचे तापमान पर स्टोर किए जाते हैं उसमें तो </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">में का लेवल और ज्यादा बढ़ जाता है। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">'<span lang="hi" xml:lang="hi">इंटरनेशनल एजेंसी फॉर रिसर्च ऑन कैंसर</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">ने भी यह पाया यह </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">शायद मनुष्यों के लिए कार्सिनोजेनिक है और इसे ग्रुप 2</span>A<span lang="hi" xml:lang="hi"> कार्सिनोजेन के रूप में क्लासीफाइड किया गया। उन्होंने भी यह माना कि हमारे पास इस बात के पर्याप्त प्रमाण हैं कि </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यों में कैंसर का कारण बन सकता है और आश्चर्य की बात यह है कि रेनिटिडिन के लेवल पर जो साइड इफेक्ट लिखे जाते हैं उसमें कैंसर को लेकर किसी भी प्रकार के दुष्प्रभाव की कोई चर्चा नहीं की गई।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दवा कंपनियां यह तर्क देती रही कि रेनिटिडिन में जो कैंसर कारक तत्व हैं वह दवा का एक हिस्सा नहीं है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि जब दवा को लंबे समय तक गर्म स्थान में अधिक तापमान पर स्टोर किया जाता है तो ही यह कैंसरकारक होती है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्यथा यह पूरी तरह से सुरक्षित है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मा कंपनियों का यह दावा भी पूरी तरह से झूठ निकला इसी प्रकार एक रिसर्च मार्च 2021 में  डॉ0 जेड0 ब्रोन्सटीन और उसके सहयोगियों द्वारा </span>JAMA<span lang="hi" xml:lang="hi"> नाम के सुप्रसिद्ध रिसर्च जर्नल में रिसर्च पेपर प्रकाशित किया उन्होंने कहा कि रेनिटिडिन मनुष्य के पेट में जाकर कुछ विशेष परिस्थितियों के संपर्क में आने पर शरीर में </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">का जहरीला लेवल बना सकता है साथ ही रिसर्च करने वालों ने यह भी पाया कि रेनिटिडिन </span>FDA <span lang="hi" xml:lang="hi">की स्वीकार्य सीमा से कहीं अधिक </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">का उत्पादन करने में सक्षम था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात् दवा के जहर के कारण कैंसर पैदा करने में सक्षम था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यदपि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">2019 में </span>FDA<span lang="hi" xml:lang="hi"> ने तथा यूरोपियन मेडिकल एजेंसी ने दवा को सीधे प्रतिबंधित नहीं किया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने कहा कि रेनिटिडिन में </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम का रसायन है जिससे कैंसर हो सकता है और उन्होंने इसकी अच्छे से जांच करने के बाद ही २०२० इसके ऊपर पूरी तरह रोक लगाने का निर्णय लिया।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न दवा नियामकों द्वारा रेनिटिडिन को बैन किया गया</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सितंबर 2019 में अमेरिका के वॉलमार्ट</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वालग्रीन्स आदि बड़े स्टोर्स ने रेनिटिडिन टेबलेट को अपने स्टोर्स से हटा दिया। 8 अक्टूबर 2019 में यूनाइटेड किंगडम के मेडिसन एंड हेल्थ केयर प्रोडक्ट रेगुलेटरी एजेंसी ने रेनिटिडिन के लिए एक ड्रग अलर्ट जारी किया कि ब्रिटेन के अस्पतालों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फॉर्मेसियों और डिस्ट्रीब्यूशन चैनल्स तथा रिटेलर से इस दवा को वापस बुलाने की प्रक्रिया प्रारंभ की जाए। 15 अक्टूबर 2019 को यूनाइटेड किंगडम के स्वास्थ्य विभाग ने रेनिटिडिन के सभी कंबीनेशन के लिए चेतावनी जारी की। नवंबर व दिसंबर  2019 तथा जनवरी 2020  अरविंदो फार्मा से लेकर सनोफी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्लेनमार्क फार्मा आदि कंपनियों ने अपने रेनिटिडिन टेबलेट को वापस लेना शुरू किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रैल 2020 में पूरी तरह से प्रमाणित होने के बाद </span>FDA <span lang="hi" xml:lang="hi">ने फार्मा कंपनियों को  रेनिटिडिन वितरित करने तथा रेनिटिडिन को अमेरिका में किसी डॉक्टर के पर्चे या बिना डॉक्टर के पर्चे पर </span>Over-thecounter<span lang="hi" xml:lang="hi"> बिक्री के लिए पूरी तरह से रोक लगा दी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दिसंबर 2020 में यूरोपियन मेडिकल एजेंसी ने मानव उपयोग के लिए रेनिटिडिन के सभी उत्पादों पर रोक लगाई।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दिसंबर 2021 तक यूनाइटेड किंगडम की राष्ट्रीय स्वास्थ्य सेवा (</span>NHS<span lang="hi" xml:lang="hi">) ने अपनी वेबसाइट पर यह घोषणा की कि रेनिटिडिन के किसी प्रकार के उत्पाद वर्तमान में यूके में उपलब्ध नहीं होने हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सुनोरा एक्टिव फार्मा साइंसेज जो रेनिटिडिन के </span>API<span lang="hi" xml:lang="hi"> अर्थात् उसके कच्चे माल की सप्लाई करती है उसने सफाई देते हुए यूरोपियन मेडिकल एजेंसी को यह दावा किया कि उसने रेनिटिडिन के कच्चे माल में </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">के खतरे को कम कर दिया तथा वह यूरोपियन निदेशालय के सारे नियमों का पालन करेगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मा कंपनियों का कच्चा माल बनाने वाली कंपनियों की दोबारा से इच्छा थी कि रेनिटिडिन को यूरोप अमेरिका और ब्रिटेन के मार्केट में लाँच किया जाए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन ग्लैक्सो स्मिथ क्लाइन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सनोफी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अटेवा जो बड़ी फार्मा कंपनियां हैं उन्होंने कहा कि इसके खतरे को देखते हुए हम रेनिटिडिन के दोबारा उत्पादन पर सहमत नहीं है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1981 से ही रेनिटिडिन को लॉन्च करने के बाद </span>GERD <span lang="hi" xml:lang="hi">से संबंधित बीमारियों के उपचार के लिए सबसे अधिक बेची गई दुनिया भर में 222 मिलियन अर्थात् 22 करोड़ रोगियों के इलाज के लिए 120 से अधिक देशों में फार्मा कंपनियों द्वारा यह दवा बेची गई। इन सारी जांच के बाद रेनिटिडिन को अप्रैल 2020 में यूनाइटेड स्टेट ऑफ अमेरिका</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यूरोपियन देशों और ऑस्ट्रेलिया में बैन कर दिया गया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रिटिश कंपनी गैलेक्सो स्मिथ लाइन ने अपने बिकने वाले जेंटेक नाम के उत्पाद को स्वेच्छा से पूरी दुनिया से वापस ले लिया। इसी प्रकार 2019 में ग्लैक्सो ने भी हृष्ठरू्र के खतरे को देखते हुए सुरक्षा की दृष्टि से भारत व अन्य देशों के बाजारों से भी रेनिटिडिन दवा को हटा दिया। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">रेनिटिडिन के दूसरे विकल्पों में पैंटोप्राजोल नामक दवा का नाम सुझाया गया लेकिन जब इस दवा का भी प्रयोग किया तो पता लगा कि पैंटोप्राजोल का प्रयोग करने से हड्डियां कमजोर हो जाती हैं। पूरा अस्थि तंत्र प्रभावित होता है तथा किडनी के लिए भी यह गंभीर नुकसानदायक है।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका के सैन्य विभाग में सेना के पूर्व सैनिकों द्वारा मुकदमा</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">रेनिटिडिन को सैनिकों व सेवानिवृत्त सैनिकों को सेना अस्पतालों में  खूब प्रयोग किया जाता था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">डिफेंस हेल्थ एजेंसी ने अपने सैनिकों को यह सलाह दी कि वह अपने डॉक्टरों से रेनिटिडिन के दूसरे विकल्पों के बारे में बातचीत करें तथा उनको रेनिटिडिन से होने वाले कैंसर के बारे में नोटिस जारी किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ ही उन्होंने कहा कि जो लोग बिना डॉक्टर की सलाह के </span>Overthe-counter<span lang="hi" xml:lang="hi"> अर्थात् अपने आप केमिस्ट की दवा की दुकान से खरीद कर रेनिटिडिन का प्रयोग कर रहे हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह तत्काल इसको लेना बंद कर दें तथा कोई भी मरीज के अंदर यदि किसी प्रकार  की रिएक्शन या दुष्प्रभाव दिखाई देते हैं तो </span>FDA <span lang="hi" xml:lang="hi">को तत्काल रिपोर्ट करें।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" style="color:rgb(35,111,161);" xml:lang="hi">रेनिटिडिन के अन्य मामले तथा उन से होने वाला कैंसर</span></strong></h4>
<h5 style="text-align:justify;">FDA <span lang="hi" xml:lang="hi">के एडवर्स इवेंट रिर्पोटिंग सिस्टम के अनुसार उन्हें 1983 से लेकर 2020 तक 37 सालों में जो  दुष्प्रभाव की रिपोर्ट प्राप्त हुई और उसकी कुल संख्या को देखा तो पाया कि कैंसर के मामलों की रिपोर्ट का प्रतिशत हर साल बढ़ रहा है। 73,240 मामलों में से 66त्न मामलों में कैंसर की बीमारी रेनिटिडिन के साइड इफेक्ट के कारण हुई। 2020 में जितने दुष्प्रभावों की रिपोर्ट की गई उसमें 70त्न कैंसर के मामले मिले जिनसे 4926 लोगों की मौत हुई।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">2020 तक </span>FDA <span lang="hi" xml:lang="hi">को सामान्य एसिडिटी की दवा रेनिटिडिन से 15 प्रकार के कैंसर की रिपोर्ट प्राप्त हुई-जिसमें कोलोरेक्टल कैंसर के 10,698 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">किडनी कैंसर के 7,475 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लैडर कैंसर के 6,212 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोस्टेट कैंसर के 4,479 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसोफेजियल कैंसर के 4,004 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट का कैंसर के 3,099 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर कैंसर के 2,823 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्नाशय कैंसर के 2,532 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">घातक ट्यूमर के 2413 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फेफड़े का ट्यूमर के 2225 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तन कैंसर के 2088 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गैस्ट्रोइंटेस्टाइनल कैंसर के 1125 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भाशय कैंसर के 1031 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टेस्टिस कैंसर के 879 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">थायराइड कैंसर के 697 मामले आये।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">2020 तक रेनिटिडिन से जुड़े मौत के मामले</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अग्नाशय का कैंसर के 864 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर कैंसर के 782 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसोफेजियल कैंसर के 702 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">घातक ट्यूमर के 675 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलोरेक्टल कैंसर के 649 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट का कैंसर के 608 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फेफड़े का ट्यूमर के 455 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">किडनी कैंसर के 373 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लैडर कैंसर के 351 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गैस्ट्रोइंटेस्टाइनल कैंसर के 146 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोस्टेट कैंसर के 114 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तन कैंसर के 73 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रेन ट्यूमर के 57 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गले का कैंसर के 53 मामले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भाशय कैंसर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">के 52 मामले मौत से जुड़े थे।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">रेनिटिडिन के कारण फार्मा कंपनियों पर मुकदमा</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एक बड़ी संख्या में रेनिटिडिन से होने वाले कैंसर पर मरीजों ने मुकदमे करने शुरू किए जिसमें उन्होंने आपराधिक मुकदमा चलाने मुआवजे दिए जाने की मांग की</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों ने फार्मा कंपनियों पर मुकदमे करते हुए कहा कि हमें रेनिटिडिन के दुष्प्रभाव से कैंसर हुआ है। हमारे परिवार में किसी और को कैंसर नहीं हुआ तथा हमारे अंदर किसी भी प्रकार के अनुवांशिक मार्कस भी कैंसरकारक नहीं थे। केवल एसिडिटी की दवा खाने के कारण कैंसर हुआ है। रेनिटिडिन से मूत्राशय का कैंसर सबसे अधिक हुआ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">रेनिटिडिन की दवाओं पर लगातार अमेरिका से लेकर दूसरे देशों में मुकदमे चल रहे हैं। कैलिफोर्निया और फ्लोरिडा के कोर्ट में न्यायाधीशों ने ऐसे आदेश दिये हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो यह आँकलन करेंगे कि भविष्य में रेनिटिडिन से होने वाले कैंसर किस प्रकार से फैल सकता है तथा उसका कितना नुकसान हो सकता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे फार्मा कंपनियों पर मुकदमा करके जुर्माना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हर्जाना व मुआवजा तय किया जा सके।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कैलिफोर्निया में मुकदमा चल रहा है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फ्लोरिडा में ट्रायल जुलाई 2023 से शुरू होगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका के अन्य राज्यों में जैसे न्यू जर्सी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ओरेगन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूयॉर्क</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पेंसिलवेनिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टेनेसी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टैक्सास</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वाशिंगटन आदि में भी  रेनिटिडिन के खिलाफ मुकदमे शुरू होने वाले हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">15 अगस्त 2022 तक फ्लोरिडा में 2,000 से अधिक मामले फार्मा कंपनियों के खिलाफ चल रहे हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका में दूसरे देशों में ऐसे हजारों मुकदमे चल रहे हैं। इन मुकदमों की गंभीरता कितनी भयंकर है आप समझ लीजिए कि इनके ऊपर अरबों रुपए का जुर्माना लगना तय है।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां में बैन दवा भारत में खुलेआम बिक रही है</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत में भी रेनिटिडिन को एसिडिटी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गैस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अपच आदि की एक चर्चित दवा के रूप में प्रचारित प्रसारित किया गया। करोड़ों लोगों को रेनिटिडिन डॉक्टर के पर्चे पर लिखी गई। भारत में कैडिला फार्मा से लेकर जे बी फार्मा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉ. रेड्डी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सन फार्मा जैसी जानी मानी मशहूर कंपनियों के 180 से ज्यादा ब्रांड के रूप में रेनिटिडिन को बनाया व बेचा जाने लगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके मुख्य ब्रांड नेम ऐसीलॉक टेबलेट</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रेनटेक टेबलेट</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जेंटेक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पेंटेक आदि शामिल हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सितंबर 2019 में</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कई निर्माताओं के रैनिटिडीन उत्पादों में संभावित कार्सिनोजेन एन-नाइट्रोसोडिमिथाइलमाइन (</span>NDMA<span lang="hi" xml:lang="hi">) की खोज की गई। अप्रैल 2020 में</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रैनिटिडीन को संयुक्त राज्य अमेरिका के बाजार से वापस ले लिया गया था और कैंसर कारक होने के कारण यूरोपीय संघ और ऑस्ट्रेलिया में बैन लगा दिया गया। हमारे पड़ोसी देश बांग्लादेश ने भी इस दवा के ऊपर बैन लगा दिया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत में कहने के लिए तो रेनिटिडिन शेड्यूल-एच के तहत दवा मानी जाती है अर्थात् इसको खरीदने के लिए डॉक्टर के पर्चे की आवश्यकता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन देश में  अधिकतर दवा की दुकानों पर बिना किसी डॉक्टरी के पर्चे पर आप यह दवा आराम से ऑनलाइन या नजदीकी केमिस्ट की शॉप से खरीद सकते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">FDA <span lang="hi" xml:lang="hi">को जब रैनिटिडीन के गंभीर दुष्प्रभाव का पता लगा तो उन्होंने चेतावनी जारी की और अलग-अलग देशों के औषधि नियामक ड्रग कंट्रोलर विभागों को पत्र जारी करके रेनिटिडिन में पैदा होने वाले रेनिटिडिन नामक कैंसर कारक के बारे में जानकारी देकर इसके खतरे के बारे में आगाह किया। 2019 में अमेरिका की ओर से चेतावनी जारी की गई। भारत सरकार के ड्रग कंट्रोलर जनरल ऑफ इंडिया (</span>DCGI<span lang="hi" xml:lang="hi">) ने  तो इसे सामान्य तौर पर लिया गया। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब पूरी दुनिया में रैनिटिडीन से होने वाले कैंसर की खबरें तेजी से फैलने लगी तो ड्रग कंट्रोलर जनरल ऑफ इंडिया के ऊपर भी दबाव आया कि वह कुछ कार्रवाई करें। पूरी दुनिया में बैन होने वाली दवा को तत्काल बैन करने की जगह</span>, DCGI <span lang="hi" xml:lang="hi">ने दवा निर्माताओं व अलग-अलग राज्यों के स्टेट ड्रग कंट्रोलर को एक पत्र लिखा कि वह रेनिटिडिन में पैदा होने वाले कैंसर कारक तत्व की जांच करें तथा उसकी प्रक्रिया सुनिश्चित करें जिससे मरीज सुरक्षित रहें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी दुनिया में बैन होने के बाद तत्काल आवश्यकता इस बात की थी कि इस दवा को भारत में भी तत्काल बैन किया जाए लेकिन बैन करने के स्थान पर केवल एक पत्र जारी करके विभाग ने अपनी जिम्मेदारी पूरी कर ली।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेखनीय है कि भारत सरकार के ड्रग कंट्रोलर जनरल ऑफ इंडिया के पास किसी भी दवा को बैन करने</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिबंध लगाने या उस दवा को अनुमोदित करने की पूरी अथॉरिटी है लेकिन एक नुकसानदायक दवा को बैन करने के स्थान पर केवल चेतावनी जारी की गई तथा राज्य सरकारों या निर्माताओं पर इसकी जिम्मेदारी डाल दी गई। अधिकतर राज्य सरकारों के पास ऐसी कोई लैब ही नहीं है जिसमें वह रेनिटिडिन में उत्पन्न होने वाले कैंसर कारक </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">कि दवा में कैंसर पैदा करने वाली अशुद्धता </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">की जांच सके। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत से वरिष्ठ डॉक्टरों ने भी तथा जागरूक लोगों ने </span>DGCI <span lang="hi" xml:lang="hi">के इस कदम की आलोचना करते हुए कहा कि जब दवा दूसरे देशों में बैन है उस दवा पर केवल एक पत्र जारी करने के स्थान पर </span>DGCI <span lang="hi" xml:lang="hi">को उस पर जैसे बांग्लादेश में प्रतिबंध लगाया गया वैसे ही देश में स्वयं जांच करके उचित कार्रवाई करते हुए तत्काल अस्थाई प्रतिबंध तो लगाना ही चाहिए था। उल्लेखनीय है कि भारत में रैनिटिडीन पर आधारित 180 से अधिक उत्पाद की लगभग 750 करोड़ की बिक्री होती है। फ्रांस के दवा सुरक्षा नियामक ने फार्मेसियों में उपलब्ध सभी ब्रांड-नाम और जेनेरिक रेनिटिडिन को वापस बुला लिया और निर्माताओं से उत्पादन बंद करने को कहा। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हेल्थ कनाडा ने सभी कंपनियों से रैनिटिडिन का वितरण बंद करने के लिए कहा क्योंकि </span>'<span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान साक्ष्य बताते हैं कि चाहे कोई भी कंपनी इसको बनाएं</span>,  <span lang="hi" xml:lang="hi">रेनिटिडिन में </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद हो सकता है</span>Ó<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सिंगापुर के स्वास्थ्य विज्ञान प्राधिकरण (</span>HSA<span lang="hi" xml:lang="hi">) ने रैनिटिडाइन के स्थानीय रूप से वितरित किए गए ब्रांडों का परीक्षण किया और ग्लैक्सोस्मिथक्लाइन सहित आठ ब्रांडों पर प्रतिबंध लगाने के लिए </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">का अस्वीकार्य स्तर पाया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इटैलियन ड्रग एजेंसी ने रैनिटिडीन आधारित दवा ब्रांडों को भी बाजार से वापस मंगवाया गया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनमें एक भारतीय कंपनी के सक्रिय संघटक से बने उत्पाद भी शामिल हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">और तो और  अरब देश यूएई के स्वास्थ्य और रोकथाम मंत्रालय (</span>Ministry of Health and Prevention<span lang="hi" xml:lang="hi">) और सऊदी अरब के स्वास्थ्य और सामुदायिक संरक्षण मंत्रालय ने एहतियात के तौर पर रेनिटिडिन युक्त सभी दवाओं के पंजीकरण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आयात और वितरण को निलंबित कर दिया है। भारत</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">के डॉ. रेड्डी ने एहतियाती उपाय के रूप में अपनी रैनिटिडीन के सभी उत्पादों को स्वेच्छा से बाजार से वापस मंगवा लिया। नोवार्टिस की जेनेरिक शाखा सैंडोज़ और ग्लैक्सोस्मिथक्लाइन (जीएसके) जैसे वैश्विक आपूर्तिकर्ता उन निर्माताओं की सूची में शामिल हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्होंने एहतियात के तौर पर स्वेच्छा से दवा वापस ले ली। रेनिटिडिन को दोबारा मांगने वालों के लिए अमेरिका में एफडीए ने सुझाव दिया है कि वह छाती में जलन और सामान्य एसिडिटी के लिए अपने भोजन व लाइफ स्टाइल में चेंज करके अपने सीने की जलन को मेंटेन करें इसके लिए दवा से ज्यादा लाइफ स्टाइल चेंज लाभदायक है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी दुनिया में एसिडिटी से कैंसर होने वाली यह दवा जागरूक देशों ने अपने यहां बैन की हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन भारत में 2022 में इस पर कार्रवाई करते हुए इसे केवल भारत की नेशनल लिस्ट ऑफ एसेंशियल मेडिसन अर्थात् आवश्यक दवाओं की सूची से हटाया गया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक दवाओं की सूची से हटाने के बाद भी यह दवा भारत में बहुत आराम से देश के अलग-अलग केमिस्ट के पास उपलब्ध है। यदि आप जाकर कहें कि रेनिटिडिन चाहिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो आसानी से आपको 40 टेबलेट की स्ट्रिप दे देंगे जिसकी कीमत केवल ₹30 है। फार्मा ट्रेडर्स एसोसिएशन ऑफ इंडियन ओरिजन केमिस्ट एंड  डिस्ट्रीब्यूटर लिमिटेड के पास उपलब्ध डाटा बताता है कि पूरी दुनिया में बैन होने के बाद भी अगस्त 2021 से अगस्त 2022 के बीच रेनिटिडिन की बिक्री में केवल 2त्न की गिरावट आई। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत के बहुत से  डॉक्टर अभी भी निसंकोच बिना किसी झिझक के पूरी दुनिया में बैन कैंसर कारक दवा को मरीज के पर्चे पर लिखते हैं तथा यह पूरे भारत में यह आसानी से उपलब्ध है। बिना डॉक्टर की सलाह के अर्थात् बिना डॉक्टर के पर्चे पर भी आप कहीं से भी जाकर अपने लिए यह कैंसर कारक दवा आप खरीद सकते हैं। यह एलोपैथी या फार्मा माफिया इतना खतरनाक है 40 साल तक जिसरेनिटिडिन को पूरी तरह से सुरक्षित बताते रहे। 40 साल में जब अरबों डॉलर कमाने के बाद पता लगा कि लाखों लोगों को कैंसर कर चुकी है इसके विकल्प के रूप में </span>PPI<span lang="hi" xml:lang="hi"> अर्थात् प्रोटीन पंप इनहीबीटर दवाओं को लॉन्च किया गया तथा यह कहा गया कि है दवा पहले वाली दवा से अधिक सुरक्षित</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभकारी और ज्यादा असरकारक है। पैंटोप्राजोल दवा का खूब प्रचार-प्रसार किया गया लेकिन कुछ वर्षों के अंदर ही पैंटोप्राजोले दवा के बारे में भी पता लगा कि फार्मा कंपनियों की बनाई नहीं </span>PPI<span lang="hi" xml:lang="hi"> दवा पैंटोप्राजोल भी हड्डियों के लिए तथा किडनी के लिए भयंकर दुष्प्रभाव पैदा करने वाली है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे दुखद प्रसंग यह है कि बहुत से एलोपैथी के चिकित्सक व फार्मा कंपनियां तथा उनके पैरोल पर गुजर बसर करने वाले झूठे वैज्ञानिक बीच-बीच में यह तक कहते रहे की रेनिटिडिन तो कब्ज की बहुत अच्छी दवा है और जो लोग सोशल मीडिया या विदेशी मीडिया में इससे कैंसर होने की खबरें सुन रहे हैं वह इन पर भरोसा नहीं करें। कुतर्क करते हुए यहां तक कहते हैं कि जितना कैंसर कारक </span>NDMA <span lang="hi" xml:lang="hi">इन दवाओं में पाया जाता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह तो दूषित पानी में</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बीयर में</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मांस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मछली</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शैंपू</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">साबुन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">डिटर्जेंट आदि में भी पाया जाता है। ऐसे शैतान के नाम पर भगवान का चोला पहने हुए नकली चिकित्सक व वैज्ञानिक बड़ी बेशर्मी के साथ ऐसी दवाओं को कई वर्षों तक मरीज के लिए गैर हानिकारक बताते रहे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे स्वास्थ्य की चिंता कोई फार्मा कंपनी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई रिसर्च जर्नल या कोई दूसरा वैज्ञानिक व चिकित्सक करने वाला नहीं है। इसके लिए हमें खुद जागरूक बनना पड़ेगा। अमेरिका के </span>FDA <span lang="hi" xml:lang="hi">ने यह सुझाव दिया है कि गैस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खट्टी डकार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिडिटी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">छाती में जलन के लिए कोई दवा ना खाकर आहार में बदलाव व दिनचर्या में बदलाव करके ही हम आप अपने आप को ठीक करें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यही हमारा आयुर्वेद हमारे प्राचीन भारतीय ज्ञान विज्ञान भी कहता है।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"> </h4>
<h4 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" style="color:rgb(35,111,161);" xml:lang="hi">ऐसी दवाएँ जो ह्यूमन के लिए कार्सेनोजेनिक होती है</span></strong></h4>
<h5 style="text-align:justify;"> <img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/17.1.jpg" alt="17.1"></img><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/18.11.jpg" alt="18.11"></img></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="center"> </h5>
<h4 style="text-align:justify;" align="center"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएँ जो रिसर्च में मानव के लिए कैंसर कारक पायी गयी</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/18.2.jpg" alt="18.2"></img></h5>
<h5 style="text-align:justify;">Reference:</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1. </span>https://www.drugwatch.com/news/<span lang="hi" xml:lang="hi">2021/03/22/</span>analysis-zantac-form-high-levels-ndma-in-body/</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">2. </span><a href="https://www.shapirolegalgroup.com/zantac-stat">https://www.shapirolegalgroup.com/zantac-stat</a></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">3. </span><a href="https://www.drugwatch.com/zantac/lawsuits">https://www.drugwatch.com/zantac/lawsuits</a></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">4. </span>https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/N-Nitrosodimethylamine</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">5.</span>https://pharmaceutical-journal.com/article/news/return-of-ranitidine-being-considered-by-uk-manufacturer</h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>फार्मा षड़यंत्र</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2023</category>
                                            <category>फरवरी</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2923/acidity-ki-allopathy-dawa-cancer-ka-karan-bani</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2923/acidity-ki-allopathy-dawa-cancer-ka-karan-bani</guid>
                <pubDate>Wed, 01 Feb 2023 21:57:43 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-12/17.1.jpg"                         length="131367"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>विदेशी कम्पनी AMWAY की प्रवर्तन निदेशालय (ED) ने 757.77 करोड़ की सम्पत्ति जब्त की</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="Subhead-2" style="text-align:right;line-height:normal;margin:0in 2.85pt 0.0001pt 2.85pt;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-gb">भाई</span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;" xml:lang="en-gb"> </span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-gb">राकेश</span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;" xml:lang="en-gb"> ‘</span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-gb">भारत</span><span style="font-size:9pt;font-family:Calibri, 'sans-serif';">’</span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;" xml:lang="en-gb"><span>  </span></span></strong></span></p>
<p class="Subhead-2" style="text-align:right;line-height:normal;margin:0in 2.85pt 0.0001pt 2.85pt;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-gb">मुख्य केंद्रीय</span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;" xml:lang="en-gb"> </span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-gb">प्रभारी</span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-gb">पतंजलि</span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;" xml:lang="en-gb"> </span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-gb">योग</span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;" xml:lang="en-gb"> </span><span lang="en-gb" style="font-size:9pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-gb">समिति</span></strong></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/124/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%80-amway-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%A8-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF--ed--%E0%A4%A8%E0%A5%87-757-77-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A1%E0%A4%BC-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%9C%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%95%E0%A5%80"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-01/17.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">  1930 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दुरंत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नाम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इतिहासकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पुस्तक</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> ‘</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">द</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">स्टोरी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऑफ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सिविलाइजेशन</span>’<span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिखते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ब्रिटिश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शासकों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भारत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विजय</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व्यापारी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ईस्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">द्वारा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">महान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सभ्यता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आक्रमण</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विनाश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जीती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जागती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहानी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">थी।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आगे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ईस्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऑफिस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लंदन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">छोटी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बिल्डिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केवल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 35 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर्मचारियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भरोसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चलता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">था</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेकिन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ईस्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भारत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जैसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">महान्</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लूट</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लूटकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गरीब</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गुलाम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिया।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ईस्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पास</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अंतरात्मा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नहीं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">थी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">न</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सिद्धांत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">था</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">न</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मर्यादा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">थी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">न</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ही</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सलीका</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ईस्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पास</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">था</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तो</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सिर्फ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोभ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लालच</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ईस्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहानी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमजोर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देशों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तलवार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बंदूको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कुचलकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रिश्वतखोरी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हत्या</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चोरी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कब्जा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लूटमार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सच्ची</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहानी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लगभग</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 500 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">साल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पहले</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जो</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहानी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ईस्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">समय</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दोहराई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गई</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वही</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहानी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आज</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दोहराई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रही</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अभी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तत्काल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">घटना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अगर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विदेशी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बात</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऊपर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रवर्तन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निदेशालय</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> (</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ई</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.) </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">द्वारा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कार्रवाई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लगता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जो</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 1996-97 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भारत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केवल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 21 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शेयर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पूंजी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आयी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">फाइनेंशियल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ईयर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2020-21 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निवेशकों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मूल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संस्थाओं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लाभांश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रॉयल्टी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तौर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2,859 (</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दो</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हजार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आठ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सौ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उनसठ</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">) </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संपत्ति</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाहर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भेज</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अंदाजा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लगा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सकते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ये</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बहुराष्ट्रीय</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियां</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लूटपाट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केवल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 21 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लाकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लाखों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विज्ञापन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">झूठे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिखाकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उनकी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जेब</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गाढ़ी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमाई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निकालकर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रूप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ठगी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हुए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मुनाफे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उद्देश्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रखते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हुए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाहर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संपत्ति</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भेजने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">काम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;border-width:1px;background-color:#C2E0F4;border-color:#C2E0F4;" border="1"><colgroup><col /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td style="border-width:1px;border-color:rgb(194,224,244);">
<h4 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(35,111,161);">AMWAY क्या है?</span></strong></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(35,111,161);">यू.एस.ए. के दो व्यक्ति जे-वैन एंडेल और रिचर्ड डेवोस जिन्होंने ई सरे काम किये लेकिन किसी भी कार्य में वह सफल नही हो पाए तो उनके खाली दिमाग में एक आइडिया आया कि हम बिना कोई काम किये, व्\बिना कोई प्रोडक्ट बनाये  एसी योजना बनायेगे, जिसमे लोगों को लुभावने ऑफ़र देकर एक व्यक्ति से 3 मेम्बर और 3 से 9 की चेन मार्केटिंग करेगे| इसी आईडिया को ध्यान में रखते हुए उन्होंने American Way नाम से एक कंपनी 1959 में बने, जिसको शार्ट में AMWAY कहते है| यह एक अमेरिकी मल्टी लेवल मार्केटिंग कंपनी है जो हेल्थ के नाम से, सौंदर्य के नाम से, होम केयर के नाम से तथा न्यूट्रीशन के नाम से प्रोडक्ट बेचती है| इस कंपनी का हेड ऑफिस यूनाइटेड स्टेट के मिशिगन राज्य के एडा टाउनशिप में है और यह कंपनी पूरी दुनिया में कारोबार करने का लक्ष्य लेकर कार्य कर रही है|</span></strong></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मल्टी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केटिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नाम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">झूठे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिखा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">काम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आवश्यकता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नहीं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बिना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">योग्यता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़पति</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">घर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बैठे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पैसा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमायें</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जैसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लुभावने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लालच</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तीन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">परिचितों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रिश्तेदारों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जानकारों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मूर्ख</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उनसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पैसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऐंठकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उनको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मेंबर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डिस्ट्रीब्यूटर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाएं।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मित्रों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">या</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रिश्तेदारों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लीजिए</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 10,000 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उसमें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 3,000 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आपको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमीशन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाएगा।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रोडक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नाम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 500-1000 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रोडक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आपको</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 10000 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बेचे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाएंगे।</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 10 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेकर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 100 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गुना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">महंगे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रोडक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बेचकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आपको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सपना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिखाया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाएगा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दुनिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सबसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अच्छे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रोडक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रयोग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रहे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मेंबर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 50 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेकर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 70 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रतिशत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मुनाफा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमाती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार के नाम पर धोखाधड़ी का मायाजाल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">* </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वर्तमान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">AMWAY</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 100 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अधिक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देशों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लाखों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शहरों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">झूठ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व्यापार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रही</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इनमें</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बहुत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देशों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इनके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खिलाफ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बहुत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ही</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शिकायतें</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेकिन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">फिर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अलग</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अलग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देशों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऐसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमीशनखोर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अधिकारियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नेताओं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सांठगांठ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व्यापार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लगातार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बढ़ा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रही</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">झूठे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सर्वे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आधार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आपको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डायरेक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सेलिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">न्यूज़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">द्वारा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2018 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दुनिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नंबर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डायरेक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सेलिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रूप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रचारित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कार्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">* </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमीशन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लुभावने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चकाचौंध</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विज्ञापनों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">द्वारा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">AMWAY</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शीर्ष</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाजार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चीन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोरिया</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संयुक्त</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">राज्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अमेरिका</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जापान</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">थाईलैंड</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ताइवान</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भारत</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रूस</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मलेशिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इटली</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">         <img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/17.jpg" alt="17"></img></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मल्टी लेवल चैन मार्केटिंग या नेटवर्क मार्केटिंग क्या है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">?</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">   मल्टी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केटिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पिरामिड</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">स्कीम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विदेशों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऐसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निठल्ले</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खाली</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व्यक्ति</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जिनको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खुद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कुछ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नहीं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऐसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विचार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नेटवर्क</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाएंगे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जिसमें</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व्यक्ति</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तीन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व्यक्तियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कुछ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पैसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उनको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पिरामिड</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">स्कीम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">या</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मल्टी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केटिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">या</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चैन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केटिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हिस्सा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाएगा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उसमें</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कुछ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमीशन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उसको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मेंबर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वाले</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व्यक्ति</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाएगा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शेष</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मुनाफा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मल्टी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केटिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चलाने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वाले</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खाते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाएगा।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मल्टी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केटिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वाली</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियां</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गांव</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शहरों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बिक्री</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमिशन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मेंबर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमीशन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नाम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लुभावने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिखाते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अच्छे</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अच्छे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आलीशान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">होटलों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सेमिनार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आयोजित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">टाई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लगाकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऐसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिखाते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">स्कीम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जुड़ते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ही</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तत्काल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लखपति</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़पति</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाएंगे</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आपके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पास</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">महंगी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गाड़ी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">होगी।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आपको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कुछ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कार्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उसके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जो</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नीचे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मेंबर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाएंगे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उससे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आपको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रॉयल्टी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">या</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमीशन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रहेगा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उससे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बिना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">काम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किये</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विलासिता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पूर्ण</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जीवन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पाएंगे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इनमें</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अधिकतर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पास</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कारखाना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नहीं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">होता</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रोडक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नहीं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">होता।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रोडक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उसके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऊपर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेबलिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करवाकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रोडक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मेंबर्स</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">माध्यम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मेंबरशिप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमीशन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लालच</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बेचा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व्यक्ति</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मल्टी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केटिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियां</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चैन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केटिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">झांसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">फंसने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दूसरे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इसका</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शिकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नुकसान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भरपाई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चाहता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चैन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 1 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 3, 3 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 9, 9 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 27, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व्यक्तियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">फैलती</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">फैलती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हजारों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लाखों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शिकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भोले</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भाले</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इसके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">झांसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गाढ़ी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमाई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खो</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;border-width:1px;background-color:#C2E0F4;border-color:#C2E0F4;" border="1"><colgroup><col /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td style="border-width:1px;border-color:rgb(194,224,244);">
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong>पिरामिड स्कीम एक ऐसा व्यापार मॉडल होता है जिसमे सीधे सामान बेचने की बजाए लोगों को इस वादे पर शामिल किया जाता है कि अगर वो अपनी तरह और अधिक से अधिक मेम्बर बनायेगे तो उन्हें अधि कमीशन दिया जायेगा| भारत सरकार द्वारा पिरामिड स्कीम पूर्ण रूप से दिसम्बर 2021 से ही भारत में प्रतिबंधित है|</strong></span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> अधिकतर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मामलों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियां</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सरकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सामान्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कानूनों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दुरुपयोग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उल्लंघन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केटिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एजेंट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बेरोजगार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सॉफ्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">टारगेट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मानकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उनको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शिकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियां</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">राष्ट्र</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डेवलपमेंट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">काम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नहीं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपितु</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बेरोजगारों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पुरुषार्थहीनता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बढ़ाकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उनको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निकम्मा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनाने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">काम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोगों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भाव</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डालती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बिना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कुछ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विलासितापूर्ण</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जीवन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सकते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">AMWAY</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोडक्ट</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">   AMWAY</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सामान्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">होम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर्सनल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केयर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रोडक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाजार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उपलब्ध</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अच्छी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">क्वालिटी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रोडक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी 2</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">10</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गुना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अधिक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">महंगे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दामों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बेचती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जैसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सामान्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">टूथपेस्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जो</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाजार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">35</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">/- </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मिलता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उसको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">199 रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अधिक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बेचती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विटामिन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मिलरल्स</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इत्यादि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सामान्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">टेबलेट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आदि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जो</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सामान्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तौर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 1 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उनको</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 20 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लुभावने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिखाकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बेचने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">काम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"><img alt="Z"></img><img alt="2Q=="></img></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">AMWAY</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">कम्पनी</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">पर</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">उसकी</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">मल्टीलेवल</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">मार्केटिंग</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">और</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">पिरामिड</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">स्कीम</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">के</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">माध्यम</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">से</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">आम</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">जनता</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">से</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">धोखाधड़ी</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">करने</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">के</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">आरोप</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">लगते</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">रहे</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">हैं</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">जिनमें</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">से</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">कुछ</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">निम्न</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">प्रकार</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">    </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">6 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अगस्त</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 2011 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केरल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पुलिस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शिकायतों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोझीकोड</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कन्नूर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोच्चि</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोट्टायम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">त्रिशूर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोल्लम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तिरुवनंतपुरम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">AMWAY</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कार्यालयों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सील</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिया।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नवंबर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2012 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केरल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पुलिस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आर्थिक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपराध</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शाखा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चेन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गतिविधियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कार्रवाई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तहत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोझीकोड</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">त्रिशूर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कन्नूर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> AMWAY </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कार्यालयों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तलाशी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ली</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">फर्म</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गोदामों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बंद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिया।</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 21.4 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मिलियन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपये</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> (</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">समय</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लगभग</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 4,00,000 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अमेरिकी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डॉलर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">) </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मूल्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उत्पाद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जब्त</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">थे।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, AMWAY </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एरिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मैनेजर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पीएम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">राजकुमार</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जिन्हें</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तलाशी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गिरफ्तार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">था</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 14 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिनों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">न्यायिक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हिरासत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भेज</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गया।</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">   </span></h5>
<h5 style="text-align:right;" align="right"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">(</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">साभार</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">: </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हिन्दुस्तान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">टाइम्स</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 29 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सितम्बर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 2011)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">     27 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मई</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 2013 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केरल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पुलिस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपराध</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शाखा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अधिकारियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोझीकोड</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दो</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अन्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निदेशकों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">साथ</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> AMWAY </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एंटरप्राइजेज</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रबंध</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निदेशक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सीईओ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विलियम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पिंकनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गिरफ्तार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किया।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तीनों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पिरामिड</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">स्कीम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चलाने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आरोप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गिरफ्तार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">था।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अगले</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उन्हें</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जमानत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व्यापार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अप्रभावित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रहा।</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 8 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जून</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 2013 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोझीकोड</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोर्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केरल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> AMWAY </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कार्यालयों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लगी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रोक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हटा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ली।</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 26 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मई</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2014 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आंध्र</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रदेश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उपभोक्ता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शिकायत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आधार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पुलिस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> AMWAY </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">द्वारा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पैसे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अनैतिक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संचलन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सीईओ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विलियम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पिंकनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गिरफ्तार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">था।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उन्हें</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">द्वारा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वित्तीय</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अनियमितताओं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आरोपों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">राज्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उनके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खिलाफ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दर्ज</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अन्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आपराधिक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मामलों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गिरफ्तार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">था।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पिंकनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जमानत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रिहा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">होने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दो</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">महीने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जेल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डाल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:right;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">(</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">साभार</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">: </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">द</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इकोनामिक्स</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">टाइम्स</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 29 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मई</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 2013)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(35,111,161);"><span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">एमवे</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">की</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">करोड़ों</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">की</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">सम्पत्तियां</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">जब्त</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span></span></strong></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">डायरेक्ट</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">सेलिंग</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">एमएलएम</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">नेटवर्क</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">की</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">आड़</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">में</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">धोखाधड़ी</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">का</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">लगाया</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">आरोप</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">   नई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिल्ली</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रवर्तन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निदेशालय</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> (</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ED</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">) </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लांड्रिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जांच</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तहत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जानी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मानी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मल्टी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मार्केटिंग</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> (</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">MLM</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">) </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डायरेक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सेलिंग</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> (</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सीधे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बिक्री</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वाली</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">) </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 757 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अधिक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संपत्तियां</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जब्त</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ली</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रवर्तन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निर्देशालय</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 18 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अप्रैल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 2022 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बयान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जारी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आरोप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लगाया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डायरेक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संलिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमएलएम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नेटवर्क</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">धोखाधड़ी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रही</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">थी।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जांच</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एजेंसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आरोप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, ‘</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पूरा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ध्यान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बात</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रचार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सदस्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तरह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">धनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सकते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उत्पादों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ध्यान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ही</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नहीं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उत्पादों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस्तेमाल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमएलएम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">धोखाधड़ी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डायरेक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सेलिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रूप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिखाने के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span>’<span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वहीं</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रवक्ता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बताया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बकाया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मामलों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निष्पक्ष</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कानूनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तार्किक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निष्कर्ष</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिशा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पहुंचने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अधिकारियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">साथ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सहयोग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रहे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"><img alt="Z"></img></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">जब्त</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">संपत्तियों</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">में</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 354.94 </span><span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">करोड़</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">रुपए</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">की</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">बैंक</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">जमा</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">शामिल</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">   एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंटरप्राइजेज</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्राइवेट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिमिटेड</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जुड़ी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 757.77 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मूल्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जब्त</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संपत्तियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तमिलनाडु</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डिंडीगुल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जिले</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">स्थित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जमीन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">फैक्ट्री</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इमारतें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संयंत्र</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एवं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मशीनें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वाहन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बैंक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खाते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सावधि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जमा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शामिल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संपत्तियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 411.83 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अचल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संपत्तियां</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 36 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बैंक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खातों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जमा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 354.94 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">धनराशि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शामिल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इडी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कार्रवाई</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2011 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जुड़ी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जांच</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संबंधित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तब</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जांच</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एजेंसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">साथ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सहयोग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रही</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">समय</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">समय</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मांगी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सभी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जानकारियां</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">साझा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">मूल</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">कंपनी</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">को</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">भेजी</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">भारी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">भरकम</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">धनराशि</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">   मनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लांड्रिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जांच</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चला</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 1996-97 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दौरान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भारत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 21.39 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शेयर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पूंजी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रूप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लाई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">थी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वित्त</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वर्ष</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2020-21 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अंत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उसने</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2,859 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भारी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भरकम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">धनराशि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डिविडेंड</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रायल्टी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अन्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भुगतान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नाम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निवेशकों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मूल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भेजी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">थी।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ईडी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आरोप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ब्रिट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वर्ल्ड वाइड</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्राइवेट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिमिटेड</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नेटवर्क</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ट्वेंटी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्राइवेट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिमिटेड</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जैसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सेमिनार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आदि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आयोजन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">योजनाओं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बढ़ावा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अहम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भूमिका</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अदा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रमोटर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बड़े</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बड़े</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सम्मेलनों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आयोजन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विलासितापूर्ण</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जीवनशैली</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रदर्शन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भोले</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भाले</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">निवेशकों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ललचाने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंटरनेट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मीडिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस्तेमाल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उल्लेखनीय</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केंद्र</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सरकार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिसंबर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 2021 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डायरेक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सेलिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">द्वारा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पिरामिड</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मनी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सर्कुलर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">स्कीमों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बढ़ावा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रतिबन्ध</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लगा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दिया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">था</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डायरेक्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सेलिंग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इंडस्ट्री</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नये</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नियम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अधिसूचित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किये</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गये</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">थे।</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span></h5>
<h5 style="text-align:right;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> (</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">साभार</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">: </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दैनिक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जागरण</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span><span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">तथ्यों</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">को</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">जाने</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">बिना</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">सदस्य</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">बन</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">जाते</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">हैं</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">लोग</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">    ईडी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, ‘</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वास्तविक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तथ्यों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बिना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भोली</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भाली</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जनता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सदस्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रूप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शामिल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">होने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रेरित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हो</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जाती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अत्यधिक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मूल्यों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उत्पाद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खरीद</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तरह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गाढ़ी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मेहनत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमाई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गवां</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span>’<span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एजेंसी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सदस्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उत्पादों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस्तेमाल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नहीं</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बल्कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सदस्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">धनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बनने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खरीदते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जैसा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उनकी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऊपरी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पंक्ति</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सदस्यों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रदर्शित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">होता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सच्चाई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऊपरी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पंक्ति</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सदस्यों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्राप्त</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमीशन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">उत्पादों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मूल्य</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वृद्धि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">काफी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">योगदान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">होता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">27,562 </span><span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">करोड़</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">रुपए</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">की</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">धनराशि</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">एकत्रित</span> <span lang="ar-sa" xml:lang="ar-sa">की</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">   जांच</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">शामिल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अधिकारियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कहना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वर्षों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">देश</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">संचालित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कई</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लोग</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमएलएम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">योजना</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जुड़े</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हुए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2002-03 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2021-22 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">दौरान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कारोबारी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">गतिविधियों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 27,562 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपये</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कुल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">धनराशि</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एकत्रित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भारत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">व</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अमेरिका</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">में</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वितरकों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">सदस्यों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 7,588 </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करोड़</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रुपये</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कमीशन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">का</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भुगतान</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">AMWAY नाम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विदेशी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">केवल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पहला</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मामला</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">नहीं</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">है।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इससे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पहले</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इसके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऊपर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इससे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पहले</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जनता</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">धोखाधड़ी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">और</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ठगी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">आरोप</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एमवे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">पर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लगते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रहे</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">इस</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चीफ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एग्जीक्यूटिव</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">ऑफिसर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेकर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">डायरेक्टर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">तक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जेल</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">की</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हवा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">खा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">चुके</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लेकिन</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">फिर</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">यह</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">विदेशी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कंपनियाँ</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भारत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">एक</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बड़ा</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बाजार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मानते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हुए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भारत</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लूटने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">लिए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बड़े</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">बड़े</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">वकीलों</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">के</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">माध्यम</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कोर्ट</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">भी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">प्रभावित</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">करते</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हुए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">अपने</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">कारोबार</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">को</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">जारी</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">रखती</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">हैं।</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">   </span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>फार्मा षड़यंत्र</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2022</category>
                                            <category>मई</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/124/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%80-amway-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%A8-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF--ed--%E0%A4%A8%E0%A5%87-757-77-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A1%E0%A4%BC-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%9C%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%95%E0%A5%80</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/124/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%80-amway-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%A8-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF--ed--%E0%A4%A8%E0%A5%87-757-77-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%A1%E0%A4%BC-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%9C%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%95%E0%A5%80</guid>
                <pubDate>Sun, 01 May 2022 20:13:32 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/17.jpg"                         length="68149"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>चक्रव्यूह</title>
                                    <description><![CDATA[<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">चक्रव्यूह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधाधुंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नुकसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> Peter Gotzsche,, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> Cochrane collaboration  <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> Co-founder  <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> prescription medicines , heart disease  <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> cancer  <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> http//www. The guardian.com&gt;society&gt;aug&gt; modern <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्लिनिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेक्टिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एविडेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेस्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिसिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्लिनिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सपरटीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> preferences  <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> values  <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पाठकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें</span> prescription medicines  <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखे</span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1006/%E0%A4%9A%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%82%E0%A4%B9"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-05/621.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">चक्रव्यूह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधाधुंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नुकसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> Peter Gotzsche,, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> Cochrane collaboration  <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> Co-founder  <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> prescription medicines , heart disease  <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> cancer  <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> http//www. The guardian.com&gt;society&gt;aug&gt; modern <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्लिनिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेक्टिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एविडेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेस्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिसिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्लिनिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सपरटीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> preferences  <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> values  <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पाठकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें</span> prescription medicines  <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खरीद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> UK <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनसँख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> prescription medicine  <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरीके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जटिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> Dr. Lisa Rankin, MD  <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> 70% <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिकन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> prescription medicines   <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> 20% <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> 5 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाईयां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फायदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिलकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">डॉ</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">असीम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मल्होत्रा</span> NHS consultant cardiologist  <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> evidence based medicine  <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;">Bahiana School of Medicine and public health Brazil  <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विसिटिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोफेसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">30 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अगस्त</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2018 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाईयाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पब्लिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिमारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">Lisa Rankin MD @ (TedX Fargo) </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सीरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाक्टरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्ट्रेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुम्हारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्ट्रेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्ट्रेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आइये</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">! </span><span lang="hi" xml:lang="hi">डाक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिश्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> -</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> disease management  <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> 90% <span lang="hi" xml:lang="hi">केसेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्पताल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाखिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्ट्रेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नकारात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">डर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलेस्ट्रोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हार्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अटैक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञापन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलते</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औचित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ड्रॉप्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोरों</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साफ</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरीके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरीका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केमिकल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरूरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उगाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेति</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेति</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बूँदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणायाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केमिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">?</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> highly controversial book ‘What doctors don’t tell you’ <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> Lynne McTaggart <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चेतावनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैगजीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छपती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> US <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पसंदीदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैगजीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 16 <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> Lynne McTaggart <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> 80% <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीछे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> Statin drugs  <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलेस्ट्रोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> Miracle Cure  <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वास्तव्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हार्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> ISSRI  <span lang="hi" xml:lang="hi">ड्रग्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बॉक्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वार्निंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मघात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हार्मोन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिप्लेसमेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थेरेपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्रियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुढ़ापा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वास्तव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> Heart Disease, Stroke  <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> Dementia  <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिवर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाईयां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्केट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हानिकारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बरसों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिवर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साइकिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नुकसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> 4 <span lang="hi" xml:lang="hi">जनवरी</span> 2021 <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;">Metformin Extended-Release Tablets  <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्केट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वापिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span>! <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> 11 <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्पनियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेल्फ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वापिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठवायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनमें</span> Nitrosamine impurity –N-Nitrosodimethylamine (NDMA)  <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> FDA  <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिमिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> NDMA  <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> RANITIDINE–Zantac  <span lang="hi" xml:lang="hi">वापिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डेमेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> Lung Cancer  <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> !</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> diabetes <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> ?</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झंझोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केनेडा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> US <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुंचाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हानिकारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेचीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैंकड़ो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बरसों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खिलाकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नुकसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुंचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वापिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गयीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीचे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>- (List Attached). <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लम्बी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वापिसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एलोपैथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाक्टरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठाई</span> ?<span lang="hi" xml:lang="hi">नीचे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बरसों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हानिकारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्पनियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बेच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थीं</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले</span><span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span></span> <span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span></span> <span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span></span> <span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span></span> <span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span></span> <span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span></span> <span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span></span> <span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span></span> <span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span></span> <span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">भागीदार</span></span> <span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></span><span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" style="font-size:11pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/621.jpg" alt="62"></img></span></span><span lang="hi" xml:lang="hi"><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/632.jpg" alt="63"></img></span></span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>फार्मा षड़यंत्र</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2021</category>
                                            <category>नवम्बर</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1006/%E0%A4%9A%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%82%E0%A4%B9</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1006/%E0%A4%9A%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A5%82%E0%A4%B9</guid>
                <pubDate>Mon, 01 Nov 2021 21:35:18 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/621.jpg"                         length="158542"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>ज्ञान-विज्ञान कागज की डिग्री का मोहताज नहीं</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">राकेश</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">कुमार</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">भारत</span>’</span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">मुख्य</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">केंद्रीय</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रभारी</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in"> - </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">योग</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">समिति</span></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/831/gyan-vigyan-digree-ki-mohataj-nhi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-05/274.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">    पढ़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कागज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिग्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसीदें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जुनून</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पागलपन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लोहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इरादों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चट्टान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मजबूती</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिग्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कपिल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कणाद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैमिनी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गौतम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुश्रुत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बागभट्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कागज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिग्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कागज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिग्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरुआत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग्रेजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कागज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टुकड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्कूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉलेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्खता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चाणक्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चरक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुश्रुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपनिषद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पोस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रेजुएशन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीएचडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टरेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाधियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गयी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एलोपैथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिग्रीधारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीएचडी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="hi" xml:lang="hi">फिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिग्रियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खरीदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसीदें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुनूनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मगज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खैर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहानी</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सुनिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिग्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सच्ची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दास्तां।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 30,000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एलोपैथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्कूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुँह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मास्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिसिन</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">उपाधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रहणकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैकड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ख्याति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">केपटाउन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">!</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केपटाउन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अशिक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नकी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग्रेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्कूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चेहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मास्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिसिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मानित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आइए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">केपटाउन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाइपास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2003 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोफेसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डेविड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभागार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोषणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोषणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोफेसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मानित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभागार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभिवादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समारोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामगार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़े।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनभर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिकुड़कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेनिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राउंड्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेंटेनेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अजीब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिंदु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">‘<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोफेसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रॉबर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जॉयस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिराफों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेटिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेबल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिराफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेहोश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिराफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिराफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मजबूती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पकड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हट्टे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कट्टे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरूरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोफेसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थिएटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आए।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">लॉन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोफेसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मजबूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काठी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुलाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिराफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पकडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घंटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हालांकि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिराफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पकडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुपचाप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अगले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोफेसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुलाया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिराफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पकडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनचर्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महीनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुगना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिकायत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोफेसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रॉबर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जॉयस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृढ़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईमानदारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेनिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मजदूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">लैब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असिस्टेंट</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदोन्नत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेटिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थियेटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सालों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">1958 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बर्नार्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यारोपण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिरिक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेहतरीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाँके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उंगलियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पचास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाँके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेटिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थियेटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वरिष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम्मेदारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौंपी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जूनियर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तकनीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शर्तों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपरिचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुशल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साबित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1970 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धमनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहचान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यारोपण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टिप्पणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सपर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिमागों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चकित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगूठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँखें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्मीद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीधे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केपटाउन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छुट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ली।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बजे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 14 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बजे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थिएटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घडिय़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिग्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवनकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 30,000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइसेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2005 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्यु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दफनाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनिवार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिग्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हासिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाएँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तस्वीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खिंचे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुटें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">‘<span lang="hi" xml:lang="hi">आपको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">?’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हाँ</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिराफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पकडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑपरेटिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थियेटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुलाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राउंड्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेंटेनेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिराफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पकडऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नौकरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवेदन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिराफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पकड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मसम्मान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुकाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 20 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नौकरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगूठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैमिल्टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेरोजगार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घूम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नौकरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिक्कत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">?</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरूरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मसम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हालत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ेंगी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वियतनाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साउथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मॉडर्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीजिए।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>फार्मा षड़यंत्र</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2021</category>
                                            <category>जुलाई</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/831/gyan-vigyan-digree-ki-mohataj-nhi</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/831/gyan-vigyan-digree-ki-mohataj-nhi</guid>
                <pubDate>Thu, 01 Jul 2021 21:49:38 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/274.jpg"                         length="192932"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        