<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/category/6491/march" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>मार्च - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/category/6491/rss</link>
                <description>मार्च RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>परम पूज्य योग-ऋषि श्रद्धेय स्वामी जी महाराज की शाश्वत प्रज्ञा से नि:सृत शाश्वत सत्य........</title>
                                    <description><![CDATA[<h5 style="text-align:center;" align="center"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">निर्भ्रान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">वैयक्ति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पारिवारिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धार्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्दर्भों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रान्तियां</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संशय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उलझन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कन्फ्यूजन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्निर्जय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थितियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्यमिता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span>    <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहलुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकांश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वाणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिंसा</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अहिंसा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सच</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">झूठ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न्याय</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अन्याय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्तव्य</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अकर्तव्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकांश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">   <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3418/eternal-truth-emanating-from-the-eternal-wisdom-of-the-most-revered-yoga-rishi-revered-swami-ji-maharaj"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-10/center-page1.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:center;" align="center"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">निर्भ्रान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">वैयक्ति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पारिवारिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धार्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्दर्भों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रान्तियां</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संशय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उलझन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कन्फ्यूजन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्निर्जय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थितियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्यमिता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span>  <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहलुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकांश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वाणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिंसा</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अहिंसा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सच</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">झूठ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न्याय</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अन्याय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्तव्य</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अकर्तव्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकांश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">   <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुशास्त्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तर्कतथ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युक्तिप्रमाण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रामाणिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वचनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभूतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्कर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाजनोयेनगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सपंथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्भ्रान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिशत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अशान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">2</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्लाम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ईसायत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम्युनिज़म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फोलो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकांश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैकिंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्दर्भों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युक्तिसंगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">विमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरासत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span>  <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृढ़ता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिबद्धता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भौतिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारमार्थिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्यों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्वों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संदर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभ्रांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वस्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्वहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखंड</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्येेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">3</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्साह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शौर्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वीरता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पराक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्पादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणामत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संदर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विजय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विजय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सफलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">100%</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विवेकशीलता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">100</span>% <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">100</span>% <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपेक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">4</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रत्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सार्वभौमिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्पराओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संशय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उलझन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंखड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युगधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्वहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिबद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">   <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिकाओं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">वीरागंनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सपनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्वन्तोविश्वार्मयम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्घोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> 100% <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">5</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्याव्रतवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपेक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वकर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोम</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">रोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीयें।</span>  <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रामाणिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्माण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसुरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बांका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/shashwat-pragya-1.jpg" alt="shashwat pragya 1" width="849" height="1121"></img></span></p>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/shashwat-pragya-2.jpg" alt="shashwat pragya 2" width="855" height="1126"></img></span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>शाश्वत प्रज्ञा</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3418/eternal-truth-emanating-from-the-eternal-wisdom-of-the-most-revered-yoga-rishi-revered-swami-ji-maharaj</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3418/eternal-truth-emanating-from-the-eternal-wisdom-of-the-most-revered-yoga-rishi-revered-swami-ji-maharaj</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:59:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-10/center-page1.jpg"                         length="244107"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>वर्ल्ड हर्बल इनसाइक्लोपीडिया औषधीय चिकित्सा के क्षेत्र में मील का पत्थर</title>
                                    <description><![CDATA[<p style="text-align:right;"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">आचार्य</span></strong><strong> </strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3419/world-herbal-encyclopedia-milestone-in-the-field-of-medicinal-medicine"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-10/fgdf.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">      वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सार्वभौमिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतुष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचपन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्निकट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगाध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेड़</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इकट्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रंथों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">निघंटुओं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संहिताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपरान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यावहारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जड़ी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बूटियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूलभूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हासिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहराई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतरता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमूल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसाधनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संरक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलेखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समूचे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्तृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डेटाबेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसाधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विच्छिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्पनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वानस्पतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्तृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फाउन्डेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टीम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूचीबद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलेखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सतत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसन्धान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोगी</span> ‍9,50,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहचान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूचीबद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयासों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणामों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ल्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर्बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनसाइक्लोपीडिया</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">डब्ल्यूएचई</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोमांचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलीभूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्थर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साबित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्साही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्रोत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साबित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहस्राब्दियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामूहिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पादपों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारंपरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वानस्पतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेषज</span> ‌<span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">डब्ल्यूएचई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डेटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असीमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भंडार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीढिय़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">डब्ल्यूएचई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषताएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निम्नलिखित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वकोश</span> 111 <span lang="hi" xml:lang="hi">खंडों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णक्रमानुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 9,50,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">पारंपरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोगकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिप्रेक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्तृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्वितीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीनकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असाध्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचारात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> 9,15,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संगृहीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वकोश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समुदायों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जातियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचलित</span> 99 <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणालियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> 9,964 <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 9,2,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">भाषाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 9,50,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 912 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थानीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यायवाची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 2,50,000) <span lang="hi" xml:lang="hi">दिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> 96 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रंथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्रोतों</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">वेबसाइट्स</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तकों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेपर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 94.50 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संदर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> 92.50 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पादप</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारंपरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुप्रयोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> 200 <span lang="hi" xml:lang="hi">ईसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पांडुलिपियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रामाणिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वकोश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> 9,2,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">जनजातियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वकोश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 50,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वंश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रजाति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामकरण</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">द्विपद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्दों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वंश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाह्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षणों</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">आकारिकी</span>), <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोगात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेषज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">संबंधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रासायनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघटक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विषाक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणालियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकप्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शामिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जड़ी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बूटियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलेख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एल्गी</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">शैवाल</span>), <span lang="hi" xml:lang="hi">फंजाई</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">कवक</span>), <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइकेन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रायोफाइट्स</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टेरिडोफाइट्स</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम्नोस्पर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंजियोस्पर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समूहों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 9,7,500 <span lang="hi" xml:lang="hi">वंशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भंडार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 9,35,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैनवास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेंटिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> 9,30,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">रेखाचित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर्बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेंटिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहचान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्रोत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">इनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिरिक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाद्वीपों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारंपरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारंपरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">     जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ल्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर्बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्साइक्लोपीडिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकार्पण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदस्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हार्दिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आभार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहस्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उजागर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भविष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डब्ल्यूएचई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोर्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वकोश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भण्डार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिजिटल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डब्ल्यूएचई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीढिय़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिज्ञासा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्वेषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेगा।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>सम्पादकीय</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3419/world-herbal-encyclopedia-milestone-in-the-field-of-medicinal-medicine</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3419/world-herbal-encyclopedia-milestone-in-the-field-of-medicinal-medicine</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:57:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-10/fgdf.jpg"                         length="337018"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>मैडम तुसाद, न्यूयार्क में  योगऋषि स्वामी रामदेव जी महाराज की मोम की प्रतिकृति (Wax Figure) का अनावरण</title>
                                    <description><![CDATA[<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;border-width:1px;background-color:#236FA1;border-color:#236FA1;" border="1"><colgroup><col style="width:99.8555%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td style="border-width:1px;border-color:rgb(35,111,161);">
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रत्न</span> : <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शाश्वत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोपान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> : <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैडम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुसाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोभा</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐतिहासिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span></strong></span></h5>
</li>
</ul>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">          यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐतिहासिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिकृति</span> (Wax Figure) <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span><span lang="hi" xml:lang="hi">   </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मैडम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुसाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूयार्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3420/wax-figure-of-yogarishi-swami-ramdev-ji-maharaj-unveiled-at-madame-tussauds--new-york"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-11/2.-swami-ji-with-wax-figure.jpg" alt=""></a><br /><table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;border-width:1px;background-color:#236FA1;border-color:#236FA1;" border="1"><colgroup><col style="width:99.8555%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td style="border-width:1px;border-color:rgb(35,111,161);">
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रत्न</span> : <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शाश्वत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोपान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> : <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैडम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुसाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोभा</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐतिहासिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span></strong></span></h5>
</li>
</ul>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">     यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐतिहासिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिकृति</span> (Wax Figure) <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span><span lang="hi" xml:lang="hi">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मैडम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुसाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूयार्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिचायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैडम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुसाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूयॉर्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 200 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयकॉन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमिताभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐश्वर्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोशन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रियंका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चोपड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शाहरूख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वल्र्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> 200 <span lang="hi" xml:lang="hi">रिनाउंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आइकॉन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निगाहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूएस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कान्सैप्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूमेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 200 <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्टिस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 2 <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुपए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कास्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉन्सेप्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीयता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैडम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुसाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टीम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृतज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामेदव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span>  <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरासत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्देश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचनाधर्मिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शाश्वत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोपान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रत्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयत्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्मश्री</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्मभूषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्मविभूषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनम्रतापूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिरस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/2.-swami-ji-with-wax-figure.jpg" alt="2.-Swami-Ji-with-Wax-Figure" width="900" height="515"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वविदित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखंड</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रांतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शाश्वत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रांतियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारंभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्यूमेंटरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिल्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैडम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुसाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूयॉर्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्केटिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टियागो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोगाडोरा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैनेजर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मैडम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुसाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैनेजर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंशुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सह</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थापक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यू</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">के</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रस्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुनीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौद्दार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवक्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एस</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">के</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">तिजारावाला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चैनल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">ओ</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमोद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोशी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चैनल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">ओ</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">मनोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्यागी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केन्द्रीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राकेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपस्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>सनातन वैभव</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3420/wax-figure-of-yogarishi-swami-ramdev-ji-maharaj-unveiled-at-madame-tussauds--new-york</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3420/wax-figure-of-yogarishi-swami-ramdev-ji-maharaj-unveiled-at-madame-tussauds--new-york</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:55:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/2.-swami-ji-with-wax-figure.jpg"                         length="216742"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>आश्चर्यजनक ‘मानव शरीर’</title>
                                    <description><![CDATA[<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">    मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकेले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैक्टरियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बराबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चमत्कारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आईये</span>! <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्चर्यजनक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चर्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>...</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीमत</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिक्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3421/amazing-%E2%80%98human-body%E2%80%99"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-11/bodyyy.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">  मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकेले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैक्टरियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बराबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चमत्कारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आईये</span>! <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्चर्यजनक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चर्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>...</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीमत</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिक्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीमत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैक्ट्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यारोपण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किडनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यारोपण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खर्च</span> 10 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 25 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुपए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हार्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यारोपण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुपये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यारोपण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैकड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैक्ट्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीमत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 400 <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> 1 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुपए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इकाई</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इकाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 1 <span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 30 <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 1.2 <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 50 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 90 <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 1.5 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औसतन</span> 50 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 100 <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डीएनए</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डीएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्दर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केन्द्रक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केन्द्रक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रोमोसोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणसूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणसूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कायम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोग्रामिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डीएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डीएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असाधारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मॉलिक्यूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आनुवंशिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जेनेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोग्रामिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शामिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुनिश्चित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रजनन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्दर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जटिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डीएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> 620 <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोमीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लम्बाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाएगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> 41 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्याप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।१</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">डीएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टोरेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डीएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <strong>215 <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलियन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गीगाबाइट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डेटा</span></strong> <span lang="hi" xml:lang="hi">संग्रहीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्यूब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डीएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिल्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संग्रहीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यात्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डीएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंटेनर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डेटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संग्रहीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रिलियन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 10 <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वाड्रिलियन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 100 <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वाड्रिलियन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्षेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिस्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टिकोण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिस्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h6 style="text-align:right;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">बिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रायसन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शॉर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिस्ट्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियरली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवरीथिंग</span> (2003)</strong></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><strong>(1 <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वैड्रिलियन</span> = <span lang="hi" xml:lang="hi">दस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span>)</strong></h6>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औसत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्जें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रिलियन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिलियन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पपडिय़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दावत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उड़ाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दरारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वादिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खनिजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आनंद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नथुनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पलकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आँखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सतह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुंख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रिलियन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकेले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुंह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आबादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> 800 <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुहँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छींक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पीड</span> 150 <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोमीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घंटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 500 <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तिशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांशपेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 2000 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कदम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> 200 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांसपेशियोंं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 700 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंजाइम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमाशय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाचक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्दर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइड्रोक्लोरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीक्ष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धातु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> 99<span lang="hi" xml:lang="hi">%</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कैल्शियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दांतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टेपीज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चावल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बराबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> 300 <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> 206 <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तिशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बराबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साइज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रॉड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पांच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकतवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भंगुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झटका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टूटती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जांघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फीमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लम्बी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तिशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> 30 <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्चर्यजनक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औसत</span> 72 <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 1,03,680 <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धडक़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औसत</span> 70 <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 300 <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धडक़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 7,500 <span lang="hi" xml:lang="hi">लीटर</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> 2,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">गैलन</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाहिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 60,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">मील</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> 96,560 <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोमीटर</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खिंच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाएंगी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्याप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाइमीटर</span> 12,742 km <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिधि</span> 40,075 km <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> 10 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 12 <span lang="hi" xml:lang="hi">वाट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्ब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिजली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरुरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उर्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खपत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> 1200 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 1400 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेमोरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पॉवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> 2.5 <span lang="hi" xml:lang="hi">पेटाबाइट</span> (2.5 <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलियन</span> GB) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बराबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूचनायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यात्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणायाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डेवेलप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> TB <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूचनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेकंड</span> 1 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रासायनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रियाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 80% <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊष्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 80% <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 8600 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 10,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूरॉन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खरब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संवेदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्पल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 268 <span lang="hi" xml:lang="hi">माइल्स</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 431 <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोमीटर</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घंटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रफ्तार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूचनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेंस</span> 576 <span lang="hi" xml:lang="hi">मेगापिक्सेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चमत्कारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहचान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किडनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्चर्यजनक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span></strong></span></h5>
<ul style="list-style-type:circle;">
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 500 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिस्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुबारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेजुनेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">किडनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 150 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 180 <span lang="hi" xml:lang="hi">लीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिल्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> 0.94 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 1.7 <span lang="hi" xml:lang="hi">लीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किडनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 10 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 20 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेफ्रोंस</span> (nephron) <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलेक्ट्रोलाइट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अम्ल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतुलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कण्ट्रोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कैल्शियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैल्शियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 25-30 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 1000-1500 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 99% <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैल्शियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊतकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दांतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आयरन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">औसतन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आमतौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 3.5 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 4.5 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयरन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जबकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आमतौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 2.0 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 3.5 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकांश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयरन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हीमोग्लोबिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मैग्नीशियम</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मैग्नीशियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रासायनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिक्रियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दांतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 25-30 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैग्नीशियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दैनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 420 mg <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 320 mg <span lang="hi" xml:lang="hi">मैग्नीशियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरुरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कॉपर</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तांबा</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">कॉपर</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खनिज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शारीरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयरन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेटाबोलिज्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औसतन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 50 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 120 <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलीग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तांबा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गेहूं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 2 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 3 <span lang="hi" xml:lang="hi">दानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बराबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आयोडीन</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयोडीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खनिज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थायरॉयड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रंथि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयोडिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थायराइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हार्मोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संश्लेषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औसतन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 15 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 20 <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलीग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयोडीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">फॉस्फोरस</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">फॉस्फोरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खनिज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दांतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइड्रॉक्सीपैटाइट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रिस्टलीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खनिज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फॉस्फोरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दांतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फॉस्फोरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 1% <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 85% <span lang="hi" xml:lang="hi">फॉस्फोरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दांतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैल्शियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फॉस्फेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रिस्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 14% <span lang="hi" xml:lang="hi">कोमल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊतकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेष</span> 1% <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 560 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 850 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फॉस्फोरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पोटेशियम</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पोटेशियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतुलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धडक़न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्पल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोटेशियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 45 <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलीमोल</span> (mmol)/<span lang="hi" xml:lang="hi">किग्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> (80 <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 140 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोटेशियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सोडियम</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोडियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औसत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> 92 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंकाल</span> (skeleton) <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 35 <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोडियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतुलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्पल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong>Reference</strong></h5>
<h6 style="text-align:justify;">1.      https://bmcresnotes.biomedcentral.com/articles/10.1186/<br />s13104-019-4137-z#:~:text=Considering%20a%20mean%20<br />length%20in,m)%20and%20is%20sufficient%20to<br /><br />2.      https://in.micron.com/insight/dnas-awesome-potential-to-storethe-<br />worlds-data#:~:te&amp;t=Under%w®one%w®system%wC%w<br />®a%w®single,ever%w®created%w®in%w®the%w®world.<br /><br /><br /></h6>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>सम्पादकीय</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3421/amazing-%E2%80%98human-body%E2%80%99</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3421/amazing-%E2%80%98human-body%E2%80%99</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:53:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/bodyyy.jpg"                         length="199028"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>पतंजलि योगपीठ में 75वें गणतंत्र दिवस पर ध्वजारोहण कार्यक्रम</title>
                                    <description><![CDATA[<ul style="list-style-type:square;">
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वैचारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्पों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> : <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलोभनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एकनिष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ें</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span></strong></span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">    भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 75<span lang="hi" xml:lang="hi">वें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गणतंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिवस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुलाधिपति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महामंत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुलपति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span>-2 <span lang="hi" xml:lang="hi">परिसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्वजारोहण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुभकामनाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3422/flag-hoisting-program-on-75th-republic-day-at-patanjali-yogpeeth"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-11/26-january-(8).jpg" alt=""></a><br /><ul style="list-style-type:square;">
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वैचारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्पों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> : <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span></strong></span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलोभनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एकनिष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ें</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span></strong></span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">  भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 75<span lang="hi" xml:lang="hi">वें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गणतंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिवस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुलाधिपति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महामंत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुलपति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span>-2 <span lang="hi" xml:lang="hi">परिसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्वजारोहण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुभकामनाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विगत</span> 75 <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्जित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भविष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्जित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/26-january-(22).jpg" alt="26-january-(22)" width="900" height="600"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 77 <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्थिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वैचारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाधीनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्पों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आह्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैकाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थव्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहिष्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थव्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वावलम्बी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मनिर्भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैभवशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्तव्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहुति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पथ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> 45 <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुपए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्थिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साम्राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधानमंत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सपना</span> 2047 <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> 2047 <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सपना</span> 2037 <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/26-january-(17).jpg" alt="26-january-(17)" width="1000" height="667"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">काशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वनाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐतिहासिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तोडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्जिदें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गईं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोर्ट</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">कचहरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहमति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुद्दों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुलझा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अयोध्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दूओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केन्द्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काशी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मथुरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुनिन्दा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तोडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्जिद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुस्लिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाइयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातनधर्मियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौंप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धार्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहिष्णुता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सद्भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीर्तिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नागरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संहिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धारा</span> 370 <span lang="hi" xml:lang="hi">हटेगी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कानून</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झण्डा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखण्डता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्प्रभुता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अक्षुण्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तराखण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नागरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संहिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लागू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठेगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वप्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीरों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शहीदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रान्किारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वप्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरवशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वैभव</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गरिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलोभनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहकावों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एकनिष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़े।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/26-january-(8).jpg" alt="26-january-(8)" width="900" height="600"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोकम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुस्तफा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशभक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मजहब</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिरके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुसलमानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौथे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खलिफा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरिद्वार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाबा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मागदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिरंगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लहराकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देंगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुलंद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हिंदुस्तान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुलंद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यकुलम्</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छात्र</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">छात्राओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशभक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओत</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यक्रमों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रस्तुति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिक्योरिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जवानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्वज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/gantantra.jpg" alt="gantantra" width="1059" height="1171"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुलाब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फूड्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लि</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एम</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामभरत</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोर्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">पी</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंह</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाध्यक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतम्भरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्री</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंशुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शर्मा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संप्रेषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारूल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पूर्णानंद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अजय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">कुलपति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रो</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">महावीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रवाल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केन्द्रीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राकेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचार्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीमती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अराधना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाध्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉ</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुराग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाष्र्णेय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाप्रबंधक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">मल्होत्रा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाध्यक्ष</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">इंफ्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इकाइयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकल्पों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासीगण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इकाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विभागाध्यक्ष</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभारीगण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरीक्षकगण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शैक्षणिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इकाइयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छात्र</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">छात्राएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मिलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>राष्ट्र निर्माण</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3422/flag-hoisting-program-on-75th-republic-day-at-patanjali-yogpeeth</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3422/flag-hoisting-program-on-75th-republic-day-at-patanjali-yogpeeth</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:52:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/26-january-%288%29.jpg"                         length="367096"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>राम मंदिर प्राण-प्रतिष्ठा के पावन अवसर पर राम की पैड़ी, अयोध्या में आयोजित प्रेस कांफ्रेंस में  परम पूज्य स्वामी रामदेव जी महाराज का उद्बोधन</title>
                                    <description><![CDATA[<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">      जय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीराम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जय</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">जय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीराम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सियावर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामचन्द्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जय।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जय।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राममय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राममय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाल्मीकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">सर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हितकारी</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हितकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकप्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तप</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वंदनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राण</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3423/ram-rajya-has-arrived-in-the-country"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-11/gea3sb1aeaai9zr.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">   जय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीराम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जय</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">जय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीराम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सियावर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामचन्द्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जय।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जय।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राममय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राममय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाल्मीकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">सर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हितकारी</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हितकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकप्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तप</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वंदनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राण</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौभाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौभाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदौलत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहूतियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साक्षात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong>‘<span lang="hi" xml:lang="hi">रामो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विग्रह</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मो</span>:’</strong>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साक्षात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दूओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आराध्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जैनियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आराध्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बौद्धों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आराध्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मत</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पंथ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्प्रदाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामलला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विराजमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिखर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्विवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्यों</span>?</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरोधी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सच्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मत</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पंथ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्प्रदाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 75-76<span lang="hi" xml:lang="hi">वें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> 15 <span lang="hi" xml:lang="hi">अगस्त</span> 1947 <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> 22 <span lang="hi" xml:lang="hi">जनवरी</span> 2024 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संास्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकतंत्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संविधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अयोध्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संविधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकंतत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधानमंत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुखर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मनिरपेक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मूलत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरपेक्षता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मनिरपेक्षता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छद्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फसाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौभाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरफ</span>  <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधाशिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौभाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शंखनाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/ram-mandir.jpg" alt="Ram-Mandir" width="900" height="517"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसन्नता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यू</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">टयूबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्ण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोसते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरे</span>! <span lang="hi" xml:lang="hi">रामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सद्बुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शंखनाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्यपाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोस्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलसीदास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करहिं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परस्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रीति।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलहिं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रुति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीति</span>’’<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्प्रदाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोरखनाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोरखपुर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोरखनाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरखपीठाधीश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृपा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">योद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुशासन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणाम।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधानमंत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आये</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्मति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सद्बुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सद्गति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सद्गति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूहुर्त</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरधारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरधारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोषाध्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवगिरि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठाना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमुखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंहकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनमुटाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span>?</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राण</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विधि</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">विधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनर्थ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरे</span>! <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्थिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुलामी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्थिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुलामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राण</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्थिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुलामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखण्ड</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुलामी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुलामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनायेंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंलक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जातिवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरोधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरोधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बकवास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबेदी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्विवेदी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिवेदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चतुर्वेदी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जातिसूचक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग्यतासूचक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चातुर्वण्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणकर्मविभागश</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाव</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">द्विवेदी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिवेदी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चतुर्वेदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षत्रिय।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पवित्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुचिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुचिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैलाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अछुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूछा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्रार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span>, 6 <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उपनिषद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रामायण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">महाभारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षत्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पटखनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाय।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाशुद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शारीरिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यात्मिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मानसिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुचिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदनाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्प्रदाय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्प्रदाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जातिवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरोप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीराम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्यादाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीयें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> 14 <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षांे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पादुकाओं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खडाऊँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मतलब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अयोध्या</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">काशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मथुरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शाखायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केन्द्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौभाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृतज्ञता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतम्भरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span>  <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अशोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिघंल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिषद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरआरएस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयंसेवक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अयोध्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गूंज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तप</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलिदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौभाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधानमंत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> 11 <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियमों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौभाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कलयुग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपवास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीकृष्ण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शयन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">निरहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्वहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशंसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्हों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधानमंत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>सनातन वैभव</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3423/ram-rajya-has-arrived-in-the-country</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3423/ram-rajya-has-arrived-in-the-country</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:50:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/gea3sb1aeaai9zr.jpg"                         length="491751"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>प्राचीन भारतीय साहित्य में विज्ञान</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रो</span></strong><strong><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;">0 <span lang="hi" xml:lang="hi">महावीर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">कुलपति</span></span></strong></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span></strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> <strong>विश्वविद्यालय</strong></span><strong><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;">, <span lang="hi" xml:lang="hi">हरिद्वार।</span></span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3424/science-in-ancient-indian-literature"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-11/8593.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">     संस्कृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीनतम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीनतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्याण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्नि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आदित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अङ्गिरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पावन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">करणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <strong>‘<span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वज्ञानमयोहि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स</span>:’, ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">सर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिध्यति</span>’, ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">वेदोऽखिलो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्ममूलम्</span>’</strong> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वचनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महासागर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तमोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रत्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंगोत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सतत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाहमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरिताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहोदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आनन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाघौमय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौकिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेकानेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धाराएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परोक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपादित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिगण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीरक्षीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रज्ञा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गूढ़तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहस्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हस्तामलकवत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामथ्र्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहस्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरस्वती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्दिरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्मरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span>-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकाश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कपिल</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">कणाद</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सुश्रुतस्तथा।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">चरको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भास्कराचार्यो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वराहमिहिर</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सुधी</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नागार्जुनो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरद्वाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्यभट्टो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वसुर्बुध</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">ध्येयो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेंकटरामश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामानुजादय</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संगीत</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">स्मरणीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्यकारों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संगीतज्ञों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कलाकोविदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीपक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्धियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">शून्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देन</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शून्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आविष्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span>  <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शून्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गणित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शून्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शून्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूरोप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 15-16<span lang="hi" xml:lang="hi">वीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शताब्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जबकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शून्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गणितज्ञों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शंकराचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्णतीर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जिनकी</span> <span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>‘<span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैथेमैटिक्स</span>’</strong></span><span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकप्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गणितज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भट्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शताब्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेडियस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डायमीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेशो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोशो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्य</span> 3-14159256 <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दशमलव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्वाइन्ट्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डायमीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खींचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मापा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गणित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेशो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्यभट्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शताब्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्चर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वेदाङ्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्र्तगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुल्ब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यामिती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्मित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोधायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुल्ब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैथागोरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">पैथागोरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोधायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रख्यात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समकोणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भुजाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्क्वेयर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाईपॉट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्क्वेयर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बराबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोधायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिन्न</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">भिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोधायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गणित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गणितज्ञों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुश्रुत</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सोलहवीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शताब्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंग्लैण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हार्वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 2500 <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुश्रुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुश्रुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संहिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शल्यक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">चाकू</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंची</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चिमटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपकरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुश्रुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शल्य</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">क्रियाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्चर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्लास्टिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्धों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घायल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्लास्टिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">चरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संहिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्पगन्धा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अश्वगन्धा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पुनर्नवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नींद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्पगन्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कपिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुनि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 25 <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्वों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्र्तगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुन्दर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चित्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैशेषिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचयिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कणाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> 600 <span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पू</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणुवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविभाज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिक्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभाजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैशेषिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिचायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>- Spectrum is the Language of atoms. <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणुवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृतज्ञों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीलुपाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कणाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपादित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भौतिकी</span> Kinetic Theory of Gases <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कणाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> Molecule <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टूटता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊष्मा</span> (Heat ) <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्पश्चात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> Thermo-dynamic Theory  <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुत्वाकर्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">नोद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिन्दु</span> (Nodepoint) <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैठे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अदृश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रहों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अदृश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रश्मि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खींचते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>-</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong>‘<span lang="hi" xml:lang="hi">अदृश्यरूपा</span>:</strong> <span lang="hi" xml:lang="hi">कालस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्तयो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगणाश्रिता</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">भास्कराचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> 1150 <span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिरोमणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुत्वाकर्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लागू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेंका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिरता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वास्तविकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खींचती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तर्कसंग्रह</span> (16<span lang="hi" xml:lang="hi">वीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शताब्दी</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>- ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">आद्यपतनाऽसमवायिकारणत्वं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुत्वम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाश्चात्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूटन</span> (1652-1727 <span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span>-) <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुत्वाकर्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैकड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिघौल</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शताब्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">पू</span>.) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छन्द</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रस्तार</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धति</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्प्यूटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गणित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> Pascal’s Triangle <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्प्यूटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> N.L.P. 'Natural Language Processing' <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवधारणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्यत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्याकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धान्तों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋग्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नासदीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span>-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">नासदासीत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदासीत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तदानीम्</span>,</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">नासीद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्योमापरो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यत्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">किमावरीव</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">कुह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शर्मन्</span>,</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">अम्भ</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">किमासीद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहनम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गभीरम्।।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋग्</span> 10-129-1</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">आकाश</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इत्यादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">सत्</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">अ</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नकारात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उप</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाकर</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">असत्</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्मित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्पना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वोत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">रज</span>’(<span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूलोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वपरिचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सजीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सजीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊर्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्यमाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयुक्तहै।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्यमाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वोत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">‘<span lang="hi" xml:lang="hi">रज</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कण</span> (Particles) <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वोत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जबकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्वनित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुंच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुंच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नासदीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋचाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गम्भीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्घाटित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋग्वेदादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कतिपय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रस्तुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथा</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथिव्यादिलोकभ्रमण</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर्षणानुकर्षण</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span>:, <span lang="hi" xml:lang="hi">तारविद्या</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span>:, <span lang="hi" xml:lang="hi">वैद्यकशास्त्रमूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वेदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुत्रचित्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्तार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वचित्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्षेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथा</span>-</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चन्द्रमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुषुम्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चन्द्रमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरूक्तकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यास्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">सुषुम्ण</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्यरश्मिचन्द्रमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गन्धर्व</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">यजु</span>- 18-40)</h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">अथापि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्यैको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रश्मिश्चन्द्रमसं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीव्यते।</span><span style="color:rgb(0,0,0);"> (<span lang="hi" xml:lang="hi">निरूक्त</span>2-6)</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊर्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोम</span> (Hydrogen, Helium) <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइड्रोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">सोमेनादित्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलिन</span>:’ (<span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्व</span> 14-1-2)</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यजुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाईड्रोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्मतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिलियम</span> (Helium) <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यजुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घूमती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काटता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घूम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>-</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">समाववर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथिवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समुषा</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">समु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वमिदं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत्</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">यजु</span>- 20-23)</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अचर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्रोत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">‘<span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगतस्तस्थुषश्च।</span> <span style="color:rgb(0,0,0);">(<span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्व</span>- 13-2-35)</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्नि</span> (Oxygen) <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोम</span> (Hydrogen) <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्ववेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षकतत्व</span> (Chiorophyll) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृक्ष</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरियाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">अविवैनाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतेनास्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परीवृता।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">तस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपेण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरितस्रज।।</span></span><span style="color:rgb(0,0,0);">(<span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्व</span>- 10-8-31)</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारद्वाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">यन्त्रसर्वस्व</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">वैमानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकरण</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यन्त्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्तृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषयक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बृहद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निम्नलिखित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्दर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">नारायण</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">शौनकश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्गो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाचस्पतिस्तथा।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">चाक्रायणिर्धुण्डिनाथश्चेति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्रकृत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयम्।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">विमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चन्द्रिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्योमयान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तथैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">यन्त्रकल्पो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिन्दु</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">खेटयान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदीपिका।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">व्योमयानार्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशश्चेति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्रणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">षट्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रमात्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">नारायणादिमुनिभि</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोक्तानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञानवित्तमै</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span> </span></strong></h5>
<h6 style="text-align:right;"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">बृहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमानशास्त्र</span> 1, 34-36</strong></span></h6>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्तरिक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">देशान्तर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वीप</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">द्वीपान्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारद्वाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदाध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span>-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">सन्दोह</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साररूपं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखप्रदम्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">अनायासाद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्योम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यान</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साधनम्।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैमानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकरणं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कथ्यतेऽस्मिन्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विधि।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">बृहदविमानशास्त्रम्</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मंगलाचरणम्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋग्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्ववेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">महानउल्ब</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओजोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परत</span> (Ozone Layer) <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जेर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्ब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संरक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्ब</span>’(<span lang="hi" xml:lang="hi">ओजोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परत</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्ववेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुनहरा</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">हिरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋग्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियन्त्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">महत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तदुल्बं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थविरं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तदासीद्येनाविष्ठित</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राविवेशिथाप</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" style="color:rgb(0,0,0);" xml:lang="hi">ऋग्वेद</span>- <span style="color:rgb(0,0,0);">10.51.1</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">आपो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वत्सं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनयन्तीगर्भमग्रे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समेरयन्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तस्योत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायमानस्योल्ब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसीद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिरण्यय</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्व</span> 4.2.8</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओजोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूतल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 15 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 30 <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">मी</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊँचाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अल्ट्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायरलेस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मसात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जोकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृक्ष</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घातक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओजोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौकिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भौतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायनशास्त्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अभियान्त्रिकी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वास्तु</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वाणिज्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनीतिशास्त्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मनोविज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">समाजशाास्त्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षाशास्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुन्दर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विशद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्मित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आनन्दित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्रेष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षेष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">स्मरणीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुपम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">मुनियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रामाणिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसन्धान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर्शित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>सनातन वैभव</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3424/science-in-ancient-indian-literature</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3424/science-in-ancient-indian-literature</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:49:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/8593.jpg"                         length="105668"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>बढ़ती उम्र को कण्ट्रोल करें :  इम्यूनोग्रिट</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">डॉ</span></strong><strong><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;">. <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुराग</span></span></strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> <strong>वार्ष्णेय</strong></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">उपाध्यक्ष</span></strong><strong><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;">- <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span></span></strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> <strong>अनुसंधान</strong> <strong>संस्थान</strong></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3425/control-aging"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-11/3_1686197177-copy.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">      इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुराने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चन्दन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एलोवेरा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मुल्तानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोटॉक्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंजे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्शंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तकनीकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एजिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बूढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोग्रेसिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चेंज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवस्थाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शारीरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशकीय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊतकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनेसेन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बूढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झुर्रियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पडऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढीला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पडऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खिंचाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुलायम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइड्रेटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलेजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलास्टिसिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टोनिसिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खिंचाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झुर्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिहाइड्रेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलेजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलास्टिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टूट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टुकड़ो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभाजित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(22,145,121);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कारक</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बूढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> - <span lang="hi" xml:lang="hi">सूरज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराबैंगनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किरणे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदुषण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टाइल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तंबाकू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शराब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुमेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बूढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्बोहाइड्रेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(22,145,121);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसन्धान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रणनीति</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नापना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिस्थितियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असंभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेल्युलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मॉडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डेवेलप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नापने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रावधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्बोहायड्रेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गैलक्टोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बूढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोगशाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बूढ़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span> - <span lang="hi" xml:lang="hi">गैलक्टोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बूढ़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गैलक्टोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गैलक्टोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जेनेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सप्रेशंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाथवेज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मापा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पी</span>16 <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पी</span>21 <span lang="hi" xml:lang="hi">पाथवेज़।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाथवेज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जेनेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सप्रेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंट्रोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गैलक्टोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जेनेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सप्रेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गैलक्टोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केंद्रित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बूढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेस्टर्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लॉटस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तकनीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकारात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जांच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गैलक्टोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सप्रेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एजिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एजिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एजिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मॉडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिस्टम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(22,145,121);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">तत्पश्चात</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निघण्टु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोकि</span> 12 <span lang="hi" xml:lang="hi">अति</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जड़ी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बूटियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिश्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">विदारकंद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शतावरी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">काकोली</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सफेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूसली</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौंच</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अश्वगंधा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रजत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भस्म</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिष्टी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भस्म</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वसंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुसुमाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जड़ी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बूटियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">एजिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटी</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">इंफ्लेमटरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">फंगल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरियल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(22,145,121);"><span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसन्धान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्कर्ष</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रासायनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाँच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> 78 <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फाइटो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंपाउंड्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बूढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिवर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिग्नेचर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केमिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिंगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिंटिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिएक्टिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑक्सीजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पीसिज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पॉजिटिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्कर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बायोकेमिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गैलक्टोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैरामीटर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिवर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णकालिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जेनेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सेल्युलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाणित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिवर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एमआरएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सप्रेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सप्रेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंगल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नुक्लिएस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंथेसाइज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेगुलेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गैलक्टोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टूट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिखर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सप्रेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिवर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बूढ़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिवाइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर्फ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नार्मल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिवीजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्कर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेल्युलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोसेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिपेंडेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राथमिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पी</span>16 <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पी</span>21 <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गैलक्टोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुराक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सप्रेशंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेस्टर्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लॉटस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पेसिफिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बॉडीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर्शित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सप्रेसिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनेसेन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जींस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्कर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एमआरएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाथवे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिपेंडेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरीके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्किन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एजिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैरामीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एमएमपी</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">मैट्रिक्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैटलो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीनिएज</span>), <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्किन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरीके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्लो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कसाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खिंचाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मॉडुलैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुनिश्चित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कसाव</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खिंचाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिपेंडेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरीके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एमएमपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मापा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिपेंडेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरीके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलेजेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फाइबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंथेसिस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्सर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइड्रोक्सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोलीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरीके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिल्डिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लॉक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलेजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैरामीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाँच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डोज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिपेंडेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरीके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेल्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंथेसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुचारु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शाश्वत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाणित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असीमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तकनीकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रंथो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">सुनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अजरता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अमरता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहानियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>पतंजलि रिसर्च</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3425/control-aging</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3425/control-aging</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:47:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/3_1686197177-copy.jpg"                         length="43088"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>लिवर रोगों मे गिलोय की उपयोगिता को अब ब्रिटिश फार्मा ने भी माना</title>
                                    <description><![CDATA[<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">        गिलोय</span> (Tinospora cordifolia´) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेपटोप्रोटेक्टिव</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनाइटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किंगडम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रॉयल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मास्यूटिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोसाइटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रिटेन</span> (Royal Pharmaceutical Society of Great Britain) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जर्नल</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">जर्नल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मेसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्माकोलॉजी</span> (Journal of Pharmacy and Pharmacology) <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑक्सफोर्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यू</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">के</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जर्नल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मेसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्माकोलॉजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षा</span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3426/now-even-british-pharma-has-accepted-the-usefulness-of-giloy-in-liver-diseases"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-11/giloy-plant.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">    गिलोय</span> (Tinospora cordifolia´) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेपटोप्रोटेक्टिव</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनाइटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किंगडम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रॉयल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मास्यूटिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोसाइटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रिटेन</span> (Royal Pharmaceutical Society of Great Britain) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जर्नल</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">जर्नल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मेसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्माकोलॉजी</span> (Journal of Pharmacy and Pharmacology) <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑक्सफोर्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यू</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">के</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जर्नल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मेसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्माकोलॉजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोधक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दैनन्दिन</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवरण</span> https://doi.org/10.1093/jpp/rgae013 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोधक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीनकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेपेटोप्रोटेक्टिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एजेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्यांकन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> CCl4 <span lang="hi" xml:lang="hi">मॉडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेपेटोप्रोटेक्टिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एल्कलॉइड्स</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">बर्बेरिन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पामेटाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जेट्रोर्रिजिन</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिनापिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्बेरिन</span> TNF-&amp; <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रिगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिनफ्रलेमेट्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैस्केड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोककर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> iNOS <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोककर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाइट्रोसेटिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तनाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसररोधी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सूजनरोधी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगाणुरोधी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एंटीऑक्सीडेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गतिविधियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर्शित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रासायनिक</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">मध्यस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेपेटोटॉक्सिसिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पॉलीहर्बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फॉर्मूलेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुलचने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरसक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोरोनाकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुष्प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एविडेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रस्तुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रासंगिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोरोना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खिलाफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोरोनिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयासों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियाभर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>पतंजलि रिसर्च</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3426/now-even-british-pharma-has-accepted-the-usefulness-of-giloy-in-liver-diseases</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3426/now-even-british-pharma-has-accepted-the-usefulness-of-giloy-in-liver-diseases</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:43:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/giloy-plant.jpg"                         length="238083"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>स्वास्थ्य समाचार</title>
                                    <description><![CDATA[<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगातार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुश्किल</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">बॉडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कूल्हे</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बॉडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शख्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कूल्हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एम्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कूल्हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ेगें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">३२</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवीन</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रेटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैलाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोसायटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गार्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span>     </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बकौल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवीन</span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<br /><h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगातार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुश्किल</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">बॉडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कूल्हे</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बॉडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शख्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कूल्हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एम्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कूल्हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ेगें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">३२</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवीन</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रेटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैलाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोसायटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गार्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span>   </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बकौल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवीन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बॉडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कूल्हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span>,  <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हालत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खराब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिछले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सप्ताह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एम्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुलासा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">एवैस्कुलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेकरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीडि़त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गार्ड</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एम्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरूण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाण्डे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्सरें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कूल्हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खराब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमनें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जांचे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवैस्कुलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेकरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीडि़त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घिसने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कगार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुंच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">स्टेरॉइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परेशानी</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरूण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाण्डेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हालत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चकित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चोट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हालाकि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंबे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैतो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माजरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जानवरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">युवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बॉडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मसक्युलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बॉडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानवरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्लीनब्यूट्रोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्लीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्लेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुकारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानवरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोश्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुल्कों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बावजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लैक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्केट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आमतौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नुकसान</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">टी3</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इंजेक्शन</span>:</strong> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नपुंसक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">औरतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाती</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भयंकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुस्सा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">टेस्टोसटंरोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंजेक्शन</span>: </strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गुस्सा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मुहांसे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नपुंसकता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झडऩा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">डेनाबोल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टेबलेट</span>: </strong><span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">क्लीन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टेबलेट</span>: </strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जीएचआरपी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 6</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इंजेक्शन</span>:</strong> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भयंकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुस्सा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">डेक्सोना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टेबलेट</span>: </strong><span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आँखो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">एमएमपी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इंजेक्शन</span>: </strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आदत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयंकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महसूस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंदेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टेरॉइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंबे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टेरॉइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंशका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h6 style="text-align:right;" align="right"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पांडे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एम्स</span></strong></h6>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बाजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नकली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फूड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सप्लीमेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h6 style="text-align:right;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जुगल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धवन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टे्रनर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतराष्ट्रीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विजेता</span></strong></span></h6>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">साभार</span> : <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दुस्तान</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">https://www.livehindustan.com/national/story-caution-to-buildbody-eat-powder-now-buttocks-dead-2640286.html</h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रिटिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काबू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखें</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">बीएमआई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">13</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिशत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोखिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंभीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोखिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चेतावनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बॉडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंडेक्स</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">बीएमआई</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिरिक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इकाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्यूमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">१३</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिशत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्राशय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंशका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रमश</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">१०</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">६</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिशत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">यूके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बायोबैंक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाटा</span>:</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रिटिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीडिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बायोबैंक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाटाबेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">३</span>,<span lang="hi" xml:lang="hi">५०</span>,<span lang="hi" xml:lang="hi">०००</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्लेषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोखिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुताबिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बॉडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंडेक्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मॉस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पांच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्गमीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ोत्तरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">३८</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फीसदी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जबकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">२५</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फीसदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">तिहाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आबादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परेशान</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइफस्टाइल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानलेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शामिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टडी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करीब</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">करीब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिहाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आबादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जूझ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्कों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अहम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तम्बाकू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केमिकली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोसेस्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फूड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रॉडक्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइफस्टाइल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अहम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिहाजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरुरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कपड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेहत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्मीद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगाई</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूहों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पसीना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निपटने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोधकर्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चर्बी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साइटोकाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थाइमिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्ट्रोमल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिम्फोपोइटिन</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">टीएसएलपी</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूहों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">साभार</span> : <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दुस्तान</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">https://www.livehindustan.com/lifestyle/story-side-effectsof-obesity-increased-weight-may-invite-risk-of-liver-cancerstudy-</h5>
<h5 style="text-align:justify;">warns-4274844.html</h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>स्वास्थ्य समाचार</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3427/health-news</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3427/health-news</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:41:45 +0530</pubDate>
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>गर्भावस्था में उभरने वाले रोगों के लक्षण</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">डॉ</span></strong><strong><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal, serif;">. <span lang="hi" xml:lang="hi">नागेन्द्र</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">नीरज</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">निर्देशक</span></span></strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> <strong>व</strong> <strong>चिकित्सा</strong> <strong>प्रभारी</strong></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">योग</span></strong><strong><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal, serif;">-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकृतिक</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पंचकर्म</span></span></strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> <strong>चिकित्सा</strong> <strong>एवं</strong> <strong>अनुसंधान</strong> <strong>केन्द्र</strong></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">योग</span></strong><strong><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal, serif;">-<span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span></span></strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> <strong>योगपीठ</strong></span><strong><span style="font-size:10pt;font-family:Mangal, serif;">, <span lang="hi" xml:lang="hi">हरिद्वार</span></span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3428/symptoms-of-diseases-emerging-during-pregnancy"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-11/women.jpg" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal" style="text-align:justify;"><a title="गर्भावस्था में उभरने वाले रोगों के लक्षण" href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3413/symptoms-of-flowers-emerging-during-pregnancy"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">गतांक</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">से</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">क्रमश</span></strong><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">:</span></strong></a></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खायें</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतुलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदमियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बराबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढूंस</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">ठूसकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंदन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉ</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">शकिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थानग्राटिनम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टडी</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रिटिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जर्नल</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतुलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैलोरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साबुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंकुरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मल्टीग्रेन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दलहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यंजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माताएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैलोरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दबाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्लासेन्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपद्रव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतुलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दबाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरपुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊर्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर्फ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यायाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> 0-7 <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोग्राम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यायाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैलोरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतुलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> 4 <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपद्रव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> 7,000 <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रुप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भवती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">फिशर्स</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगातार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दबाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुदाद्वार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दरारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लीडिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाइल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिशर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसवोपरान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिशर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्त्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गरम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठण्डा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सौम्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कटि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राय</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परामर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पाइल्स</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दबाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाजुक</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">शिराओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिराएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लिडिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाइल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाइल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेशे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चोकरदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोटी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगूर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अमरूद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नाशपाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">नाशक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खायें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पपीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भाशय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकोचक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाऊडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमलतास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसबगोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गरम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बथुआ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गाजर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टमाटर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गोभी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मेथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खूब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छिलके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंकुरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूँग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मोठ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मसूर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गेहूँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंकुरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खायें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्याप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फाइबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाइल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">टार्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेकशन</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तमन्ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दफन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारम्भिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेकशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशुओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकृतियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिलक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाँच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टार्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समूह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जच्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरनाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भपात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हीनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">टार्च</span> (TORCH) <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समूह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाक्सोप्लास्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूबेला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साइटोमेगालो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर्पिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिम्पलेक्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉक्सोप्लास्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राय</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">पालतू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानवरों</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">कुत्ते</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांसाहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदुषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिम्फग्लैण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूजन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मिचली</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बुखार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न्युमोनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भपात</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसव</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विकलांग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दिमाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैल्सियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूबेला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जर्मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिजल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गांठ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भवती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉक्सिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दिमाग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आँख</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकलांग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहरापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वाधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्लीहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोतियाबिन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानसिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकलांगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्दर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">साइटोमिगेलो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राय</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">असुरक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भवती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चपेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साइटोमेगेलिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंक्लूशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिजीज</span> (CID) <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूमोनिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पीलिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिमाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकृतिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहचाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भवती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरपीस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिम्पलेम्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असुरक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसवोपरान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंफेक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुँह</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दिमाग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आँख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिमाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिमाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइड्रोसिफेलस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माइक्रोसिफेलस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एच</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">आई</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">वी</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपैटाइटिस</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिफलिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भधारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बराबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चेकअप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भपात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करवाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेकशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टार्च</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">डाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असुरक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खान</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साफ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">सफाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सावधानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बरतें।</span> 9-12 <span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूबेला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एम</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">एम</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">आर</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टीका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगावें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> 15 <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भधारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टार्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भधारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्दर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भपात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भपात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकृतियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्टेसटाइनल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसवोपरान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माइक्रोविल्लस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्कलूसन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">एम</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">वी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">आई</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>.) <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दस्त</span> (Water Diarrhea) <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">योनि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्राव</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भवती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योनि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किंचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">म्यूक्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कन्डिडा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एल्बिकन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फंगस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेकशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैन्डिडायसिस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वैक्ट्रियल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेजीनोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटोजोअल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्राइकोमोनियासिस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एच</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">आई</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">वी</span>., <span lang="hi" xml:lang="hi">एच</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">पी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">वी</span>. (Human Papilloma Virus), <span lang="hi" xml:lang="hi">पी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">आई</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">टी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">बी</span>., <span lang="hi" xml:lang="hi">वी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">एस</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">टी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">क्लामाइडिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोनोरिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सिफलिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योनि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुजली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिकायत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैन्डिडा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एल्बिकन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भवती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्मी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैक्टीरियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओवरग्रोथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेकशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समागम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेकशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीव्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेकशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफेद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पीला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योनि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीजोअल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्राइकोमाँनस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फेकशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राय</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोनेरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुष्प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँखें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योनि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आस</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फफोले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पर्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शीघ्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारवाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">खूनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योनि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्राव</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खूनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भपात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सातवें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खूनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शीघ्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सचेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसवोपरान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सप्ताह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भाशय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिकुडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हल्का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्राव</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">थकान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टमाटर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गाजर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकन्दर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लौकी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खीरा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ककड़ी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नीबू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">शाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीने</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अंकुरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूँग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मँूगफली</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मटर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मसूर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मोठ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मेथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अलसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाउडर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संतरा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मौसम्मी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चकोतरा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">केला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तर्बूजा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खर्बूजा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खजूर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">किशमिश</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नाशपाती</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आलूबुखारा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आडू</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आलूचा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्ट्राबेरी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शहतूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगूर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पालक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मूली</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शलगम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चौलाई</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बथुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेचुरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्यूनाइजेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भविष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धित</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आँख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंधित</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांसपेशियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धित</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फेफड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानसिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिप्रेशन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एन्जाइटी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ओ</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूरोस्थेनिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नर्वस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रेकडाऊन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नायविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">संतानोत्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमृत</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">तुल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वरदान</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कोपेनहेगन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भाधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामर्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंडाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओवम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उर्वरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रासायनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिमेलगमेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वूसाइट</span> (Oocyte) <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिपक्वता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समायोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समावेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुक्राणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तिशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुक्राणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोश</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ओज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणवत्ता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गतिशीलता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवटता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रियता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैरने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अण्डाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओवम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुक्राणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतापी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रखर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवाभावी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्रवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आस्ट्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्मियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोशनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रर्याप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेक्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हार्मोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेस्टोस्टरॉन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नपुंसकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलम्बिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैम्ब्रिज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रैल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मध्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रखर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्लेषणात्मक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संश्लेषणात्मक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्पना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तार्किक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुशलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैचारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्टता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेजोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माताएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धूप</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भविष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिजोफे्रनिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">डिप्रेशन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखने</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">समझने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परेशानी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तनाव</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोष</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुमेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 200 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दमा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुमेह</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एम</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">एस</span>., <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑटोइम्यून</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिजीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानसिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पागलपन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्थि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएं</span> (Osteoblast) <span lang="hi" xml:lang="hi">ओस्टियोकैलसाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हार्मोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हार्मोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्बोक्सीग्लुटेमिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉनटेनिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> (BGLACP) <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑस्टियोकैलसाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिनेरजिस्टिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">शर्करा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंधित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तनाव</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">डिप्रेशन</span>), <span lang="hi" xml:lang="hi">मानसिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याद्दाश्त</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">करूणा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सकरात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोच</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वैचारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्टता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धिमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्णय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकाग्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्वर्धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रिटिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिवाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेचर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्टीबायोटिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मूडरेग्युलेटिंग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्टीकैंसरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूट्रिएन्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभूषित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">स्क्रीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षा</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">कवच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेलानिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पादक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेलोनोसाइटस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाधित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नैसर्गिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेलानिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोडेप्सिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रोमोप्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">ए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंग</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">कण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप्सिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> 11-CIS-Retinaldenyde <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेलानोप्सिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोडोप्सिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेन्सर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोखने</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हानिकारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अल्ट्रावॉयलेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावहीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुनिश्चित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भकाल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसवोपरान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तकलीफों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संलक्षणो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भवती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवनशैली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगासन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणायाम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्रवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नागरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहभागी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तिशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नव</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>इंटिग्रेटेड थेरेपी</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3428/symptoms-of-diseases-emerging-during-pregnancy</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3428/symptoms-of-diseases-emerging-during-pregnancy</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:40:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-11/women.jpg"                         length="54343"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>‘नारी’समाज की आदर्श शिल्पकार</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">वंदना</span></strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> <strong>बरनवाल</strong></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">राज्य</span></strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> <strong>प्रभारी</strong></span><strong><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;">-<span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span></span></strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> <strong>पतंजलि</strong> <strong>योग</strong> <strong>समिति</strong></span><strong><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;">, <span lang="hi" xml:lang="hi">उ</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">प्र</span>.(<span lang="hi" xml:lang="hi">मध्य</span>)</span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3429/-woman--is-the-ideal-architect-of-the-society"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-10/3301594.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">     अयोध्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीराम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समारोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैसूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगीराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खूब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामलला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिस्थापना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगीराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हथौड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छेनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौड़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुशलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्थर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतर्राष्ट्रीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिवस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आइये</span>! <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">कुशल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुआयामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्वहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असीमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तित्व</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रमिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अयोध्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टीवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीरामलला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">दरअसल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वास्तविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रमिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वरन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरुआत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभिकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्जक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्वेषक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्याओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाजस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुशलवास्तुकारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्ति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाधानकर्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुशल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेहतरीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्पी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अडिग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्तव्यनिष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">करुणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धैर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मविश्वास</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मिश्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्हीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केंद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिंदु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर्तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नृत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजनकर्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजनकर्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्षम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भली</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">भांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्रोत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊर्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दूरदर्शिता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्साह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिबद्धता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुनौतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्षम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्गा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्याण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुष्टों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिष्ठात्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वभूतेषु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपेण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थिता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नमस्तस्यै</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमस्तस्यै</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमस्तस्यै</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नम</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">देवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिबिंबित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्गा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघर्षशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संहारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजनात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुराइयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूपा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहचान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखलाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतुलनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झांसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्मीबाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैमाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदाहरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूपा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्गा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूपों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धार्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवसाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एयरोस्पेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्रकारिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मीडिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रौद्योगिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मनोरंजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धार्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्यमिता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रियता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेहनत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेखनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लचीलेपन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारिवारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम्मेदारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खूबी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्धियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साबित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सचमुच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारायणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="center"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कलम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दवात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्याही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>,</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="center"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गवाही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जन्मजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नैतिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बराबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेहतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलनात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्मजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्मजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केंद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुनर्जीवित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखते</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">देखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भागीदारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारिवारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दायित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुनौतियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कक्षाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचाालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आती</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामकाजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम्मेदारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम्मेदारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उभारना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरुरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साबित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">रोशनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रौशनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अहम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनदेखी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंधे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहभागिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साबित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूभाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्वितीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वात्सल्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नेह</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">करुणा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तपस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आभूषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घनघोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुस्कान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिखेरकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उजाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नोबेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विजेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रगान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचयिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रवींद्रनाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टैगोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शायद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहचानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोशनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रौशनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टैगोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरुरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पोषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कारवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्णधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संगठन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहभागिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनिवार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पितृसत्तात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रवैये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्णय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सदियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदली</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानसिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कन्धों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीढिय़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भविष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम्मेदारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गाँव</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रगति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाएंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सतयुग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभ्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्कलंक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशान्वित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्याओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेंगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीछे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीछे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाधाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तोडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धार्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समावेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यायसंगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुद्दों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागरूकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केन्द्रीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉ</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">साध्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवप्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदाहरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीजिये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परोपकारी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">करुणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निस्वार्थता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृतित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशभर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहनें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञानवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपस्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उर्जावान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामथ्र्यवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h6 style="text-align:justify;" align="center"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्दगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तजुर्बा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हममें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हौसला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span>,</span></strong></h6>
<h6 style="text-align:justify;" align="center"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">देखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span>,</span></strong></h6>
<h6 style="text-align:justify;" align="center"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">सूरज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उजियारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैलाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span>,</span></strong></h6>
<h6 style="text-align:justify;" align="center"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।।</span></span></strong></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रियता</span></span></strong></h6>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभालती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़ी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महसूस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मजबूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैकड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घरेलू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खासतौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तिगत</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पारिवारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रियता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सार्थक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुद्दों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागरूकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवाज़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसपास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रगति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैठकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वार्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादातर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कथन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मसंतुष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मसंबल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आह्वान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरुआत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकेली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचाालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महसूस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरूरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्तिकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदाहरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हासिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मायनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सार्थक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आबादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्दगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्णय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्षम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागरूक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मजबूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मविश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कक्षाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पांच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बजे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम्मेदारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूरज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोशनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मविश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चर्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्तिकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>    </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षिकाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीर्वाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉ</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">साध्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवप्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिम्मेदारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैंसठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नि</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">शुल्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कक्षाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सद्कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतर्राष्ट्रीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिवस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमन।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="center"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारायणी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हार</span>,</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="center"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">तेरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमेशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जयकार।</span></span></strong></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>संस्कृति एवं संस्कार</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3429/-woman--is-the-ideal-architect-of-the-society</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3429/-woman--is-the-ideal-architect-of-the-society</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Mar 2024 15:38:45 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-10/3301594.jpg"                         length="116085"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        