<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/category/8/%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>स्वास्थ्य समाचार - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/category/8/rss</link>
                <description>स्वास्थ्य समाचार RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>संपूर्ण पोषण प्राप्ति का मुख्य आधार ‘पतंजलि ‘न्यूट्रीशन बार’</title>
                                    <description>
                        <![CDATA[<h5 style="text-align:right;" align="right"><span lang="hi" xml:lang="hi">डॉ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रश्मि अतुल जोशी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span></h5>
<h5 style="text-align:right;" align="right"><span lang="hi" xml:lang="hi">साइंटिस्ट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि रिसर्च फाउंडेशन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हरिद्वार</span></h5>]]>
                    </description>
                
                                    <content:encoded>
                        <![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3826/the-primary-foundation-for-complete-nutrition--%E2%80%98patanjali-nutrition-bar%E2%80%99"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2026-04/ntritonal-bar.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;" align="center"><span lang="hi" xml:lang="hi">     आदिकाल</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> से ही मानव अपने स्वास्थ्य हेतु भोजन के साथ विभिन्न प्रकार के पोषक तत्वों से भरपूर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रकार के पदार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जड़ी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूटीयाँ</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> इत्यादि का सेवन किसी न किसी रूप में करता आ रहा है। आयुर्वेद में संपूर्ण पोषण हेतु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पथ्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपथ्य</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> आहार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विहार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’ ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विषम</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> पदार्थों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इत्यादि</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> का पालन करना संपूर्ण स्वास्थ्य हेतु आवश्यक माना गया है। विभिन्न प्रकार से भोजन पकाने की विधि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> ग्रहण करने के समय का पालन करने से मुनष्य लंबे समय तक निरोगी रह सकता है। भारतीय पाक शास्त्र के इतिहास में आयुर्वेदाचार्यों द्वारा घृत एवं जड़ी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूटीयाँ</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> मिलाकर बहुउपयोगी लड्डू बनाने का वर्णन है जो कि अनजानवश औषधि बनाते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बनाते</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बन गया था। तदुन्तर व्यवस्थित रूप से वह बनने लगे जिसमें गुड़</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सूखे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> मेवे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> जड़ी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूटीयों</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> का स्वास्थ्य लाभ हेतु प्रयोग किया जाने लगा। समयनुसार भारतवर्ष में विभिन्न प्रकार के लड्डू बनाने का प्रचलन बढ़ा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> कि स्वास्थ्य लाभ के साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> सम्पूर्ण पोषण में सहायक होते हैं। आज के परिपेक्ष्य में यदि हम इसको देखें तो न्यूट्रिशन बार भी इनका ही नवीन रूप है ऐसा हम समझ सकते हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लेखिका की अपनी व्यक्तिगत राय है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> हालाँकि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूट्रिशन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रावधान पश्चिमी देशों से मध्य इक्कीसवीं सदी से प्रारम्भ हुआ है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1952 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यॉर्क</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बारबेल्स और बॉब हॉफमैन ने अपना स्वयं का सोया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आधारित</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रोटीन पाउडर हाई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> कुकीज़ और ब्रेड बनाकर बेची। जो वीडर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1960 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> दशक के अंत में अपना कैंडी फूड बार लॉन्च किया।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एनर्जी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिल्सबरी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> कॉरपोरेशन की रचना थी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1960 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> दशक में स्पेस फूड स्टिक की शुरुआत करके राष्ट्रीय अंतरिक्ष कार्यक्रम की लोकप्रियता का फायदा उठाया था। तब से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एनर्जी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रकार से उनका अपना भोजन बन गए हैं।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1980 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> दशक के मध्य में एथलीटों के लिए पहली बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एनर्जी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’, ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पावर</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> शुरुआत हुई जो कि विभिन्न प्रकार के पोषण तत्वों जैसे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्हे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रोटीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूँगफली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बादाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अखरोट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सोया</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रोटीन इत्यादि से बनाई गई थी। आज इन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’, ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एनर्जी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> व्यापार वैश्विक नई ऊँचाईयों को छू रहा है और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2026 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लगभग यह </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">US $ 2 billion </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> पहुँच जाएगा इसका अनुमान है। भारतीय परिपेक्ष कोविड महामारी के दौरान व इसके बाद बहुत बदला है। महामारी के दौरान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> ने स्वस्थ और नियमित जीवन की ओर रुख किया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> सभी उम्र के लोगों का पोषक पूर्ण </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Healthy </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  Nutritious) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> की ओर रूझान बढ़ा। इसके फलस्वरूप सुविधाजनक और स्वास्थ्यप्रद भोजन </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Snacks) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विकल्पों</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> की मांग देश में बढ़ गई। स्वास्थ्य के प्रति बढ़ती जागरूकता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रिय</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> जीवनशैली और कम समय में संपूर्ण पोषक आहार के सेवन के लाभों के बारे में जागरूकता के कारण इन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एनर्जी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> खपत बढ़ रही है। भारत में एनर्जी बार मार्केट का व्यापार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2029 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 20.40 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिलियन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> अमेरिकी डॉलर तक पहुंचने की उम्मीद है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> पूर्वानुमानित अवधि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (2024-2029) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> दौरान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 13.56% </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> सीएजीआर </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Compound Growth Rate) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बढ़ रहा है। कोविड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-19 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महामारी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के दौरान भारत की एनर्जी और प्रोटीन बार कारोबारियों ने अपने कारोबार को ऑनलाइन चैनलों में विस्तारित करना और विभिन्न देशों में निर्यात करना शुरू कर दिया। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> ऋषि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मुनियों</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के ज्ञान को संचित कर कुछ औषधियों एवं अन्य पोषक सामग्रियों जैसे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुड़</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> इत्यादि को एकत्र कर पतंजलि द्वारा विभिन्न प्रकार के न्यूट्रीशन बार विकसित किए गए। पतंजलि की न्यूट्रीशन बार श्रेणी को सभी उम्र के वर्गों के पोषण की जरूरत को ध्यान में रखते हुए बनाया गया है। </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">Patanjali Immunity bar, Patanjali Classic herbal protein bar, Patanjali Herbal health food bar, Patanjali Energy bar with Choco chips, Patanjali Orange peel Energy bar, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गहन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> रिसर्च एवं </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">FSSAI (Food Saftey and Standards Autority of India) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> मानकों के अनुरूप सम्पूर्ण पोषण के लिए वैश्विक स्तर पर लाया गया है। </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">Patanjali Immunity bar </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रमुख रूप से विभिन्न औषधीय गुणों से भरपूर वनस्पतियों का उपयोग किया गया है जो कि आयुर्वेदाचार्यों द्वारा विभिन्न व्याधियों में उपयोग किए जाते रहे हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तालिका</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">1)</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> न्यूट्रिशन बार का सेवन तत्काल उर्जा की आपूर्ति के लिए अनुकूल विकल्प है जिसके कारण इसकी मांग भी बढ़ रही है। दूसरा मुख्य कारण इसकी डिस्पोजेबल पैकेजिंग है जो इसको सीधे हाथों को छूने से रोकता है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रकार न्यूट्रिशन बार और हाथ दोनों को साफ रखता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> <img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2026-04/ys-jan-2025_final_low-res-35.jpg" alt="YS JAN 2025_Final_Low Res-35" width="2237" height="1709"></img><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2026-04/ys-jan-2025_final_low-res-copy.jpg" alt="YS JAN 2025_Final_Low Res copy" width="867" height="662"></img></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="right"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2026-04/ys-jan-2025_final_low-res-34.jpg" alt="YS JAN 2025_Final_Low Res-34" width="2105" height="2565"></img></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="right"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2026-04/ys-jan-2025_final_low-res-35.jpg" alt="YS JAN 2025_Final_Low Res-35" width="2109" height="969"></img></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="right"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(*</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य पारम्परिक चिकित्सा पद्धति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मीठे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> स्वाद के लिए इसमें गुड़ व शहद का उपयोग किया गया है। भारत में गुड़ प्रमुखत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गन्ने</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के रस से तैयार किया जाता है हालाँकि इसको ताड़ के रस इत्यादि से भी बनाया जाता है। गुड़ गन्ने के रस को लोहे के बर्तन में सांद्रित करके तैयार किया जाता है। गुड़ में मुख्यत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आयरन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">लौह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> अन्य खनिज लवणों के अंश होते हैं जो गन्ने के रस से आते हैं। गुड़ फेफड़े</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आंत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अन्न</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रणाली और श्वसन पथ को साफ करता है। जो लोग अपने दैनिक जीवन में धूल का सामना करते हैं उन्हें गुड़ की दैनिक खुराक लेने की अत्यधिक सलाह दी जाती है। यह उन्हें अस्थमा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जुकाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">छाती</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> में जमाव आदि से सुरक्षित रख सकता हैं। इसी प्रकार सदियों से भारत व अन्य सभ्यताओं में शहद का मीठे के रूप में व औषधीय गुणों के लिए प्रयोग किया जाता रहा है। शहद का उपयोग उदर विकार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> की जलन और अल्सर जैसी विभिन्न बीमारियों के इलाज के लिए किया जाता है। प्राचीन काल से मनुष्य अपने आस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> की वनस्पतियों का उपयोग अपने स्वास्थ्य लाभ हेतु करता आ रहा है। आयुर्वेद के अलावा विश्व की कई अन्य पारम्परिक चिकित्सा पद्धतियों में जई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोका</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूँगफली</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> पाउडर का उपयोग किया गया है। मूंगफली प्रोटीन का प्रचुर स्रोत है इसके अलावा इसमें और अन्य पोषक अत्व पाए जाते हैं। अध्ययनों से पता चलता है कि मूंगफली वजन घटाने के लिए भी उपयोगी हो सकती है और हृदय रोग से सुरक्षित रख सकती है। ओट्स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> भी प्राकृतिक रूप से कई महत्वपूर्ण यौगिक पाए जाते है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> वैज्ञानिकों के शोध का विषय है एवं आज ओट्स को एक बेहतरीन पोषक अन्न समझा जाता है एवं इसका उपयोग विभिन्न प्रकार के पोषक आहार बनाने के लिए किया जाता है। पतंजलि न्यूट्रीशन बार में कोकाबीन </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Cocoa bean) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> उपयोग समयानुसार माँग के अनुरूप स्वाद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लिए किया गया हे। कोकाबीन का मूल स्थान अमरीका का </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">Amazon </span><span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> पारंपरिक अमेरिकी लोक चिकित्सा </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(American Folk Medicine) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> इस </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">Cocoa </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> फ्लू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सूजन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(inflammation) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उच्च</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> रक्तचाप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खाँसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के उपचार हेतु सहायक माना गया है। इसके अलावा अन्य न्यूट्रीशन बार में किशमिश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खजूर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आरेंज</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> पील</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कार्न</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> फ्लेक्स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बादाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्हे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रोटीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सोया</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रोटीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोंद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अखरोट</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> इत्यादि का भी प्रमुख रूप से उपयोग किया गया है। आज पूरे विश्व के वैज्ञानिक इन वनस्पतियों में पाए जाने वाले पोषक तत्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> रसायनिक यौगिक इत्यादि की खोज करने में लगे हुए है। इन शोधों के द्वारा हमारी प्राचीन आयुर्वेद विद्या को और बल मिलता है एवं भारतीय ज्ञान परंपरा को वैश्विक स्तर पर पूर्ण रूप से मान्यता प्राप्त हो पाती है। अपनी इसी गौरवशाली आयुर्वेद की परंपरा को आगे बढ़ाते हुए पतंजलि ने नवीन मानको</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (FSSAI </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इत्यादि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> अनुसार संपूर्ण पोषण के लिए स्वाद के साथ सेहत को भी चरित्रार्थ किया है और भविष्य में भी करता रहेगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="center"><span style="color:rgb(47,135,17);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">।। ऊँ सर्वे भवन्तु सुखिन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वे सन्तु निरामया।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="center"><span style="color:rgb(47,135,17);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चित् दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ख भाग्भवेत् ।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">1- Source:https://www.mordorintelligence. com/industry-reports/india-energy-bar market</span></h5>]]>
                    </content:encoded>
                
                                                            <category>स्वास्थ्य समाचार</category>
                                            <category>पोषक उत्पाद</category>
                                            <category>2025</category>
                                            <category>जनवरी</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3826/the-primary-foundation-for-complete-nutrition--%E2%80%98patanjali-nutrition-bar%E2%80%99</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3826/the-primary-foundation-for-complete-nutrition--%E2%80%98patanjali-nutrition-bar%E2%80%99</guid>
                <pubDate>Wed, 01 Jan 2025 17:48:35 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2026-04/ntritonal-bar.jpg"                         length="293592"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator>
                        <![CDATA[योग संदेश विभाग]]>
                    </dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        