<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/1241/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4-%E0%A4%B9%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A4%AC%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A4%BF-%E0%A4%89%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A4%A8" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>भारत हजारों वर्षों से दुनिया में सबसे अधिक कृषि उत्पादन - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/1241/rss</link>
                <description>भारत हजारों वर्षों से दुनिया में सबसे अधिक कृषि उत्पादन RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>पतंजलि कृषक समृद्धि कार्यक्रम</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">रवि</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">आदित्य</span><span style="font-family:Mangal, serif;">, </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">भुवनेश्वर</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">राय</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">एवं</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पवन</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">कुमार</span><span style="font-family:Mangal, serif;">,</span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">ऑर्गेनिक</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">रिसर्च</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">इंस्टीट्यूट</span></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/664/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A4%95-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%BF-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-05/212.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्भाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रासायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वप्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थवर्धक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानलेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधारीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महंगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलवायु</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पशुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भू</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदूषित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहरीला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीडि़तों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहरमुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुनर्स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपजाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्ध</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सात्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोष्टिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तहत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झारखंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 2435 <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 2355 <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफलतापूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/075.jpg" alt="07"></img></span></p>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span></strong></span> </h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> (Organic farming) <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संश्लेषित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उर्वरकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संश्लेषित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीटनाशकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूनतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उर्वरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फसल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्पोस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्</span> 1990 <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पादों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदाहरणरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेहनत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मनिष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनियाडीह</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गांडेय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिला</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">गिरिडीह</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">झारखंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणास्रोत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> 10 <span lang="hi" xml:lang="hi">एकड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मॉडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उगाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिरिडीह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसपास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंडियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करवाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रासायनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">खाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वादिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोषक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्वों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/111.jpg" alt="11"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंचाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंचाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 3.50 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 4 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुनाफे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 7 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 8 <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरण</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पोषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीविकोपार्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/121.jpg" alt="12"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेखा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारीबाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उमेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उमेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 272 <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागरूक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अहम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरन्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनसंख्या</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदूषण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उर्वरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संरक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभदायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वांगीण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नितान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसाधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदूषित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौष्टिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नैसर्गिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसाधनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदूषित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बगैर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनमानस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामग्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकेगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुशहाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकेगी।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/075.jpg" alt="07"></img><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/134.jpg" alt="13"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बिहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्गेनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रोवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 2355 <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफलतापूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरुआत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पटना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केंद्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">माधोपुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तीर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मॉडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लैब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरुआत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उर्वरकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फसलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपरेखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविधताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मसात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौराणिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/52.jpg" alt="52"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सराहनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोगशाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फसलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजपुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिंदेश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिवारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखिलेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवपाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्याज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरसों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वाधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफलतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्प्रेरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिसाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखिलेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिंदेश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिवारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विक्रय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकटतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंडियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समूह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोड्यूसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>राष्ट्र निर्माण</category>
                                            <category>2021</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/664/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A4%95-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%BF-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/664/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A4%95-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%BF-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE</guid>
                <pubDate>Mon, 01 Mar 2021 21:33:04 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/212.jpg"                         length="338452"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        