<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/1418/%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B6-%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%87-%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%8F-%E0%A4%89%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%B7-%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%9A%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%B9%E0%A5%88" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>वेद के अधिकांश मन्त्रों में प्रार्थना करते हुए उत्तम पुरुष बहुवचन का प्रयोग किया गया है - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/1418/rss</link>
                <description>वेद के अधिकांश मन्त्रों में प्रार्थना करते हुए उत्तम पुरुष बहुवचन का प्रयोग किया गया है RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>वैदिक वाङ्मय में सामाजिक व्यवस्था</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">महावीर</span> <span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">जी</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">,</span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">कुलपति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">हरिद्वार</span></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिबिम्बित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शाश्वत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सार्वभौम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युगों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">युगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवमात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपसर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चलना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धातु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्दों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहकर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सामञ्जस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुदृढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकांश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्त्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रार्थना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुवचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गायत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रार्थना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">1</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्धकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्योति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊपर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उठने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रार्थना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">2</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमेश्वर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अग्ने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोभन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाओ</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामूहिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रार्थना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋचाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्माओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घृणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऊँचनीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलगाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तुम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागो।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">5</span></sup></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाठशाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शैशवावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्ववेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौमनस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भाई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बहन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्नि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौमनस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यत्तफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">6</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परस्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवजात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वत्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">7</span></sup></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रहण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौमनस्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमपिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्तान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋग्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्रियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समानता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐश्वर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">8</span></sup></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्रात</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समुदाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समूह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपभोग।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">9</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसन्नता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहचान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संगति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्त्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभिप्राय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविधता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्त्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रजस्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तमस्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साम्यावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषमावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपरान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यक्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिन्नता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्देश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">10</span></sup></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषमताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपादन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाजवाद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्वंसात्मक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समाजवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साम्यवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नितान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञभावना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दानभावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बांटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकेले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">11</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैत्तिरीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपनिषद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धापूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामर्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लज्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भविष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">12</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूत्र्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्याऊ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगवाना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मशाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनवाना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुदवाना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अन्नदान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उद्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुविधाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूत्र्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वास्तविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृशकाय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इधर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">उधर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भटकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रहण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">13</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यशस्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौथाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखकर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौथाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौथाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पशुतुल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेचारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्तिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदचिन्हों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझाये।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">14</span></sup></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्यागभावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारधारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्त्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">,  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वाणी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">निपुणता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदात्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराकाष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याज्ञिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">15</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अशुभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्योग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवृत्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षुद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परस्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्धुत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्घोषणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखूँ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परस्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखें।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">16</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्ववेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रार्थना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवन्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">! </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृपा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीजिये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परोक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणिमात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सद्भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकूँ।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">17</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नेहपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहानुभूति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">18</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यमात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">19</span></sup> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऊँच</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नीच</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्महीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आलसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दस्यु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">20</span></sup></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रार्थनाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पथ्यासु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन्वसु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्त्यप्सु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्वति।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्रकृथेषु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योनिषु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरुतो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दधातन।।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">21</span></sup></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शन्नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वरुण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शन्नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवत्वर्यमा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्द्रो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बृहस्पति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शन्नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विष्णुरुरुक्रम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span><sup><span lang="en-in" xml:lang="en-in">22</span></sup></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्पना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुगठित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीरधारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्षत्रिय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शूद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बतलायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यञ्जना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परस्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संगठन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">1)     </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धियो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचोदयात्।</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">2)     </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उद्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तमसस्परि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">------------- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्यमगन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्योतिरूत्तमम्।</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3)     </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अग्ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुपथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्मान्।</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">4)     </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यस्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वाणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वभूतेषु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चात्मानं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ततो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विजुगुप्सते।।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">40.4</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">5)     </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुध्यध्वं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समनस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सखाय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">10.10.9</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">6)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अनुव्रत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पितु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्रो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संमना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुमतीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाचं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वदतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शान्तिवाम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्राता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रातरं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्विक्षन्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वसारमुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वसा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्यञ्च</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सव्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूत्वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाचं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वदत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भद्रया।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3.30.2.3</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">7)     </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सहृदयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामनस्यविद्वेषं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृणोमि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्योऽन्यमभि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर्यत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वत्सं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जातमिवाघ्न्या।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3.30.1</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">8)     </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अज्येषसो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकनिषस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रातरो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वावृधु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सौभगाय।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋग्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">5.60.5</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">9)      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्यक्तेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भुञ्जीथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यजु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">40.1</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">10)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिभ्रती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवाचसं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नानाधर्मांणं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथिवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथौकसम्।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">12.1.45</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">11)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">केवलाघो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवलादी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">10.117.6</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">12)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तै</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">0 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">0</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">1.11</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">13)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गृह्नते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ददात्यन्नकामाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृशाय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">10.117.3</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">14)  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एकपाद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूयो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्विपदो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्रमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्विपात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिपादमभ्येति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चतुष्पदेति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्विपदामभिश्चरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपश्यन्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंक्तिरूपतिष्ठमान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">10</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.117.8</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">15)     </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेऽपानश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यानश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">--------------------</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">18.29</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">16)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मित्रस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्षुषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वाणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूतानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समीक्षन्ताम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्रस्याहं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्षुषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वाणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूतानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समीक्षे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्रस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्षुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समीक्षामहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">36.18</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">17)     </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">------ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यांश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्यामि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यांश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेषु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुमतिं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृधि।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">17.1.7</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">18)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्विक्षत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कश्चन।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">12.1.24</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">19)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुमान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुमांसं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिपातु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">6.75.14</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">20)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अकर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दस्युरभि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमन्तुरन्यव्रतो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमानुष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">त्वं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तस्यामित्रहन्वधर्दासस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दम्भय।।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">10.22.8</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">21)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">10.63.15</span></h6>
<h6 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">22)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">9.90.9</span></h6>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>संस्कृति एवं संस्कार</category>
                                            <category>2021</category>
                                            <category>मई</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/728/%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%AF-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/728/%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%99%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%AF-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE</guid>
                <pubDate>Sat, 01 May 2021 21:54:05 +0530</pubDate>
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        