<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/1641/%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%86%E0%A4%9C-%E0%A4%A4%E0%A4%95-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D-%E0%A4%B8%E0%A4%AC%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>वेदों से लेकर आज तक के भारतीय साहित्य में परमात्मा के पश्चात् सबसे बड़ा स्थान गुरु - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/1641/rss</link>
                <description>वेदों से लेकर आज तक के भारतीय साहित्य में परमात्मा के पश्चात् सबसे बड़ा स्थान गुरु RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>भारत की गौरवशाली गुरु परम्परा</title>
                                    <description>
                        <![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">महामहोपाध्याय</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">डॉ</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">महावीर</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">,<span>  </span></span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रति</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">कुलपति</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">हरिद्वार</span></span></p>]]>
                    </description>
                
                                    <content:encoded>
                        <![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/829/bharat-ki-gfaurav-shali-guru-parampara"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-05/266.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">एतद्देशप्रसूतस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकाशाद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रजन्मन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्रं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षेरन्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथिव्यां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वमानवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशोत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैठकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वसुधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वगुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नागरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झुकाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बौद्ध</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अहिंसा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">करुणा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वबन्धुत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वेदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शतपथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मणकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:left;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">मातृमान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पितृमान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद।</span> </span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="right"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">शतपथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 14/06/10/02</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्याख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यास्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुप्रसिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरूक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आचारं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राहयति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आचिनोति</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आचिनोति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धिम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदाचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रहण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करावे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्यत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्देश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (1) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदाचारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (2) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (3) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुस्मृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपादित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदमध्यापयेद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्विज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:’</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकल्पं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरहस्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तमाचार्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचक्षते।।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपनयन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहस्यपूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदाध्यापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जुलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाध्याय।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाध्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्याख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">एकदेशं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदाङ्गान्यपि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">योऽध्यापयति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृत्यर्थमुपाध्याय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उच्यते।।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुस्मृति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. 2/116</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वेदाङ्गों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीविकोपार्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मानदेय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाध्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">निषेकादीनि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्माणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">करोति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथाविधि।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">सम्भावयति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चान्नेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विप्रो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुरूच्यते।।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुस्मृति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2/116</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विधिपूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुपद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्माननीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सागर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुमेरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्याण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथिवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञानवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चित्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्दों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मज्ञानं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समारम्भस्तितिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मनित्यता।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">यमर्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नापकर्षन्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वै</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पण्डित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उच्यते।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">निषेवते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशस्तानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निन्दितानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवते।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अनास्तिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एतत्पण्डित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षणम्।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="center"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">उद्योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रजागर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 33-1,2</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मज्ञानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आलस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हानि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपमान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">निन्दा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्तुति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांसारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकृष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अधर्मयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परित्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सत्याचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निन्दा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हारा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धालु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुब्र्रह्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुर्विष्णु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुर्देवो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महेश्वर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साक्षाद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तस्मै</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरवे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विष्णु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महेश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साक्षाद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोटि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोटि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निम्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> - ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वेषामपि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कालेनानवच्छेदात्</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">समाधिपाद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 26, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रमणीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> - ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">गु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञानं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तद्रौति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपाकरोति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इति।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">करण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्याप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्धकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सद्गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुदृढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्घोषणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">‘<span lang="hi" xml:lang="hi">अग्निवायुरविभ्यस्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातनम्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">दुदोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञसिद्धयर्थम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋग्यजु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षणम्।।</span>’’</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अग्नि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आदित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अङ्गिरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पावन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">करणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमेश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंपरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रुति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्मरणीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिगण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अतएव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वन्दनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्याण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वज्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">करण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुष्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोमल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्दों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सामृतै</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पाणिभिघ्र्नन्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरवो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषोक्षितै</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">लालनाश्रायिणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोषास्त्ताडनाश्रयिणो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="right"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">व्या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महाभाष्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 8/1/8</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताडऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झूठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाड़</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्यार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषपान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपरम्पार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यामधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- <strong>‘</strong></span><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यया</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऽ</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मृतमश्नुते</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">, ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ददाति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनयम्</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">, ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याधनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वधनप्रदानम्</span>’</strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वचनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वश्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्विवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> <strong>‘</strong></span><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याविहीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पशु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:’ </span></strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पशुतुल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवर्तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरस्वती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तृतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समुल्लास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याविभूषित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याविलासमनसो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धृतशीलशिक्षा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:, </span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यव्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहितमानमलापहारा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खदलनेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुभूषिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">,</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">धन्या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परोपकारा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विलास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मग्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदाचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यव्रती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोभायमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परोपकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संलग्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदारम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपनयमानो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मचारिणंकृणुते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भमन्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात्रीस्तिस्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिभर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जातं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रष्टुमभिसंयन्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">   </span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="right"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अथर्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 11-5-3</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैठकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्णात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समावर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीक्षान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समारोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयोजित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐतिहासिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समारोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्तेवासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नातक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्णाक्षरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंकित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्याओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्षम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वद।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चर।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्यायान्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रियं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनमाहृत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रजातन्तुं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवच्छेत्सी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यान्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमदितव्यम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मान्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमदितव्यम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुशलान्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमदितव्यम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूत्यैन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमदितव्यम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमदितव्यम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवपितृकार्याभ्यां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमदितव्यम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृदेवो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भव।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पितृदेवो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भव।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यदेवो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भव।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिथि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भव।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यान्यनवद्यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्माणि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवितव्यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतराणि।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यान्यस्माकं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुचरितानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वयोपास्यानि।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतराणि।।</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:right;" align="right"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-<strong> </strong></span><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">तैत्तिराीयोपनिषद्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1/11</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">तुम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोलना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्माचरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आलस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देकर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्तानोत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडऩा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरोग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चतुराई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडऩा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐश्वर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आलस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमादवश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परित्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आलस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिथि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवतुल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनसा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वाचा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यभाषणादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निन्दनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्नेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीर्वाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धावान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लभते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञानम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">यथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खनन्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खनित्रेण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नरो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वार्यधिगच्छति।</span> </span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुगतां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुश्रुषुरधिगच्छति।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुदाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोदते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खोदते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुआं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुश्रुषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुश्रुषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वयर्थक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रोतुमिच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धापूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रवण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>‘<span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">करण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णकाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्धृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वै</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मणमाजगाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोपाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेवधिष्टे</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऽ</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमस्मि।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">असूयकायानृजवे</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऽ</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यताय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रूया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर्यवती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्याम्।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आतृणत्यवितथेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्णावदु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुर्वन्नमृतं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संप्रयच्छन्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्येत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पितरं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातरं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तस्मै</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रुह्येत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कतमच्चनाह।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यापिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाद्रियन्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विप्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">यथैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरोर्भोजनीयास्तथैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तान्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भुनक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रुतं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">यमेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शुचिमप्रमत्तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेधाविनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मचर्योपपन्नम्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">यस्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रुह्येत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कलमच्चनाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तस्मै</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रूया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निधिपाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मन्।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तूं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खजाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असूयक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुटिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अजितेन्द्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर्यशालिनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होऊंगी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृपा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">! </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्धान्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">करण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्रतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रमादी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मेधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपन्न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मचर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुझसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">निधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पात्रता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवाभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नेहाशीष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धवल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कीर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलंकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मनु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरोर्यत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परीवादो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निन्दा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वापि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवर्तते।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्णौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिधातव्यौ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गन्तव्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ततोऽन्यत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निन्दा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्यत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कवि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">,</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोय।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कागद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कलम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनराय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">,</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">स्याही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समन्दर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाय।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वाधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वामित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीराम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्दीपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगेश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीकृष्ण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाल्मीकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महामति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाणक्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चन्द्रगुप्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छत्रपति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिवाजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">द्रोणाचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्जुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एकलव्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमहंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेकानन्द।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्तावली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदाहरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्धृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहूँगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कविकुलगुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कालिदास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाकाव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रघुंवश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वरतन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कौत्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावप्रवण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौत्स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समग्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दक्षिणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दक्षिणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रुद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">निर्बन्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संजातरुषार्थकाश्र्यमचिन्तयित्वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुणाहमुक्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">वित्तस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यापरिसंख्यया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोटीश्चतस्रो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहरेति।।</span> </span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="right"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">रघुवंश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5/21</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुम्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौदह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौदह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुद्राएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौत्स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रघु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याचक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रघु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वजीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समग्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुबेर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुबेर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयभीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनवर्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौत्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौदह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुद्राएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दक्षिणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धनुर्धर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकलव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दक्षिणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगूंठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काटकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रोणाचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धौम्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरूणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दरार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रातभर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरजानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दक्षिणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुठ्ठीभर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुंचे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुठ्ठीभर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुम्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्षज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">! </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अन्धकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्याप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परतन्त्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाखण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तुम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्धकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दक्षिणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span></h5>
<h5 style="text-align:left;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरवे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वजीवनम्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:left;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नियोज्यमेनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनियोजयेद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथा।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समाधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिमालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रसेवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वेदप्रचार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वस्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्याले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीकर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमृतपान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरवशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गरिमामयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरवशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोटि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोटि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणाम।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>]]>
                    </content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>सनातन वैभव</category>
                                            <category>2021</category>
                                            <category>जुलाई</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/829/bharat-ki-gfaurav-shali-guru-parampara</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/829/bharat-ki-gfaurav-shali-guru-parampara</guid>
                <pubDate>Thu, 01 Jul 2021 21:55:52 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/266.jpg"                         length="71701"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator>
                        <![CDATA[योग संदेश विभाग]]>
                    </dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        