<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/174/patanjali-vishwavidyalaya" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>patanjali vishwavidyalaya - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/174/rss</link>
                <description>patanjali vishwavidyalaya RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>पतंजलि विश्वविद्यालय में वैदिक रीति से दीक्षारम्भ व  उपनयन संस्कार सम्पन्न</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoListParagraphCxSpFirst" style="text-align:justify;text-indent:-0.25in;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><span lang="en-in" style="font-family:Symbol;" xml:lang="en-in"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">हमें अपने सनातन धर्म</span></strong><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">वेद धर्म</span></strong><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">ऋषि धर्म तथा अपने पूर्वजों में दृढ़ता होनी चाहिए : कुलाधिपति</span></strong></span></p>
<p class="MsoListParagraphCxSpLast" style="text-align:justify;text-indent:-0.25in;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><span lang="en-in" style="font-family:Symbol;" xml:lang="en-in"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">जन्म के समय कोई छोटा-बड़ड़ा ब्राह्मण या क्षूद्र नहीं होता</span></strong><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:10pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">अच्छे संस्कार से ही आप द्विज कहलाते हैं : कुलपति</span></strong></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/108/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%A6%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AD-%E0%A4%B5--%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%AF%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-01/58-11.jpg" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal" style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">   हरिद्वार</span></strong><strong><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, 10</span></strong><strong><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi"> अक्टूबर।</span></strong><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi"> पतंजलि विश्वविद्यालय में </span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">727</span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi"> छात्राओं तथा </span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">541</span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi"> छात्रों सहित विविध कक्षाओं के नव प्रवेश प्राप्त कुल </span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">1268</span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi"> विद्यार्थियों का दीक्षारम्भ व उपनयन संस्कार वैदिक रीति से संपन्न हुआ। इस अवसर पर विश्वविद्यालय के कुलाधिपति पूज्य स्वामी रामदेव जी महाराज व कुलपति पूज्य आचार्य बालकृष्ण जी महाराज ने विद्यार्थियों को यज्ञोपवित धारण कराकर आशीर्वाद दिया। </span></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:justify;"><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">   कार्यक्रम में पूज्य स्वामी जी महाराज ने कहा कि पहले ऐसा माना जाता था कि बहन-बेटियों व माताओं को योग करना</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">यज्ञ करना तथा यज्ञोपवित धारण करने का अधिकार नहीं है। इसके लिए अनेकों आंदोलन चले और महर्षि दयानन्द सरस्वति ने सारे भेदभाव समाप्त किए। स्वामी जी ने कहा कि यज्ञोपवित में तीन धागे- ऋग्वेद</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">यजुर्वेद व सामवेद तथा एक ग्रन्थि अथर्ववेद का प्रतीक है। उन्होंने कहा कि हम ऋषियों की संतान हैं</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">स्वभाव से ही हमारे जीवन में दिव्यता व देवत्व है। उन्होंने विद्यार्थियों को संकल्प दिलाया कि जीवन के अंतिम श्वास तक यज्ञोपवित धारण करना है। उन्होंने कहा कि हमें अपने सनातन धर्म</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">वेद धर्म</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">ऋषि धर्म तथा अपने पूर्वजों में दृढ़ता होनी चाहिए। अपनी सांस्कृतिक विरासत तथा सनातन मूल्यों के साथ हम भारत ही नहीं पूरे विश्व का नेतृत्व करने में सक्षम हैं।</span></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:justify;"><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/58-21.jpg" alt="58-2"></img></span></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:justify;"><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">   इस अवसर पर पूज्य आचार्य जी महाराज ने कहा कि जीवन में सौभाग्य से भाग्य का उदय होता है। यज्ञोपवित मात्र प्रतीक नहीं है</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">यह हमारे सौभाग्य का पर्व है। यदि हम यज्ञोपवित को जीवन का आधार बनाते हैं तो इससे हमारे धर्म को कोई लाभ नहीं है</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">यह हमारा व्यक्तिगत लाभ है। उन्होंने कहा कि समाज में भ्रान्तियाँ व्याप्त हैं किन्तु जब मातृशक्ति को यज्ञोपवित धारण किए देखता हूँ तो प्रसन्नता होती है। जिस कार्य को करने से परिवार</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">समाज व राष्ट्र का कल्याण होता है</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">उसे अवश्य करना चाहिए। महर्षि मनु तथा उनके बाद महर्षि दयानन्द ने कहा कि जन्म लेते समय कोई बड़ा-छोटा</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">ब्राह्मण या क्षूद्र नहीं होता</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">अच्छे संस्कार से ही आप द्विज कहलाते हैं। इन्हीं से आप ब्राह्मण कोटि के होते हैं। उन्होंने आह्वान किया कि आप अपने पूर्वजों के अनुगामी बनें</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">उनके प्रतिनिधि बनें। आचार्य जी ने कहा कि आपको समाज में व्याप्त अज्ञानता व भ्रम को मिटाकर सनातन मूल्यों को प्रचारित-प्रसारित करना है।</span></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:justify;"><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">कार्यक्रम में पतंजलि विश्वविद्यालय के परीक्षा नियंत्रक श्री वी.सी. पाण्डेय</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">उप-कुलसचिव डॉ. निर्विकार</span><span lang="en-in" style="line-height:115%;color:#000000;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#000000;" xml:lang="hi">योग विभागाध्यक्ष डॉ. संजय सिंह सहित सैकड़ों विद्यार्थी उपस्थित रहे। </span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>नवम्बर</category>
                                            <category>संस्था समाचार</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/108/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%A6%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AD-%E0%A4%B5--%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%AF%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/108/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AF-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%A6%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AD-%E0%A4%B5--%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%AF%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8</guid>
                <pubDate>Tue, 01 Nov 2022 14:35:40 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/58-11.jpg"                         length="183163"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>परम पूज्य योग-ऋषि श्रद्धेय स्वामी जी महाराज की शाश्वत प्रज्ञा से निःसृत शाश्वत सत्य...</title>
                                    <description><![CDATA[<h5 class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0.0001pt;text-indent:-0.25in;line-height:normal;background:#FFFFFF;text-align:justify;"><span lang="en-in" style="font-size:12pt;font-family:Arial, 'sans-serif';color:#000000;" xml:lang="en-in"><span>                      <img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/121.jpg" alt="12" /></span></span></h5>
<h5 class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0.0001pt;text-indent:-0.25in;line-height:normal;background:#FFFFFF;text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span></h5>
<h5 class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0.0001pt;text-indent:-0.25in;line-height:normal;background:#FFFFFF;text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">    1.   </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूरा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विश्व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विचारधाराओं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">की</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दृष्टि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">से</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मुख्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">रूप</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">से</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दो</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">धाराओं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विभाजित</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">एक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिकवादी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सिद्धान्त</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">नीतियां</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">विकास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">समृद्धि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एवं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मानवीय</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विकास</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">खुशहाली</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मापदण्ड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">दूसरी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दृष्टि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अध्यात्मवादी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सिद्धान्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">रीति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">नीति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">विकास</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">संस्कृति</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मूलक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">समृद्धि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एवं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मानवीय</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">चेतना</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विकास</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आरोहण</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूर्ण</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सुखी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सम्पन्न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">प्रसन्न</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">जीवन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">                    </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">मापदण्ड</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">क्या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">होने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">चाहिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिकवादी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अपने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आपको</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">नास्तिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">कहने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">गौरव</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अनुभव</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">करते</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हैं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एवं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">समृद्धि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आधार</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मनुष्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">जीवन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">की</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">उपादेयता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">प्रयोजन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अन्तिम</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">लक्ष्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">को</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">निर्धारित</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">करते</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हैं।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अध्यात्मवादी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिक </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">समृद्धि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/119/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-01/121.jpg" alt=""></a><br /><h5 class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0.0001pt;text-indent:-0.25in;line-height:normal;background:#FFFFFF;text-align:justify;"><span lang="en-in" style="font-size:12pt;font-family:Arial, 'sans-serif';color:#000000;" xml:lang="en-in"><span>           <img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/121.jpg" alt="12"></img></span></span></h5>
<h5 class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0.0001pt;text-indent:-0.25in;line-height:normal;background:#FFFFFF;text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">   </span></h5>
<h5 class="MsoListParagraph" style="margin-bottom:0.0001pt;text-indent:-0.25in;line-height:normal;background:#FFFFFF;text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  1.   </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूरा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विश्व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विचारधाराओं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">की</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दृष्टि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">से</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मुख्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">रूप</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">से</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दो</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">धाराओं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विभाजित</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">एक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिकवादी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सिद्धान्त</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">नीतियां</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">विकास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">समृद्धि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एवं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मानवीय</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विकास</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">खुशहाली</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मापदण्ड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">दूसरी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दृष्टि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अध्यात्मवादी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सिद्धान्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">रीति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">नीति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">विकास</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">संस्कृति</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मूलक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">समृद्धि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एवं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मानवीय</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">चेतना</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विकास</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आरोहण</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूर्ण</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सुखी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सम्पन्न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">प्रसन्न</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">जीवन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">          </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">मापदण्ड</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">क्या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">होने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">चाहिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिकवादी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अपने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आपको</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">नास्तिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">कहने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">गौरव</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अनुभव</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">करते</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हैं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एवं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">समृद्धि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आधार</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मनुष्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">जीवन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">की</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">उपादेयता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">प्रयोजन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अन्तिम</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">लक्ष्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">को</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">निर्धारित</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">करते</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हैं।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अध्यात्मवादी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिक </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">समृद्धि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">साथ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पारमार्थिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सत्यों</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">को</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">स्वीकारते</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हैं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एवं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">केवल</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">समृद्धि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">ऐश्वर्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विकास</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">को</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अधूरा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मानते</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">दुर्भाग्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">से</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिकवादी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दृष्टिकोण</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">तो</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आधा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">अधूरा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">ही</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">लेकिन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">स्वयं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">को</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आस्तिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आध्यात्मिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">कहने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">वाले</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">लोगों</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पास</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूरे</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">संसार</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">कोई</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बड़ा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आदर्श</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">उदाहरण</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">प्रेरणा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">नहीं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">जिसने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भौतिकता</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">साथ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आध्यात्मिकता</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">का</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूर्ण</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">संतुलन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">रखते</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हुए</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">कोई</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">ऐतिहासिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">कीर्तिमान</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">गढ़ा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हो।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूरे</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">संसार</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पतंजलि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">ही</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एकमात्र</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">ऐसी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">संस्था</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">संगठन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">जो</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व्यवहारिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">जीवन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पारमार्थिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">जीवन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">तथ्यों</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सत्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सिद्धान्तों</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">को</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">साथ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">लेकर</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अभ्युद्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एवं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">नि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">श्रेयस</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">की</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सिद्धि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">लिए</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अखंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">प्रचंड</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पुरुषार्थ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">कर</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">रहा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आज</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भारत</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">ही</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">नहीं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूरा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विश्व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पतंजलि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मॉडल</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">की</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">ओर</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आशा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विश्वासभरी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">नजऱ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">से</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">देख</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">रहा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">देश</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">यदि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 100 </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">व्यक्ति</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 100 </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">संस्थाएं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पतंजलि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">की</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">तरह</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पुरुषार्थ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">परमार्थ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">लग</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">जायें</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">तो</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">यह</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भारत</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आर्थिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आध्यात्मिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दृष्टि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">से</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विश्व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">का</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">नेतृत्व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मार्गदर्शन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">करने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">समर्थ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हो</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">जायेगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">2.     </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">योग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">आयुर्वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">स्वदेशी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आंदोलन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बाद</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">अब</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूरे</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विश्व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">को</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आर्थिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पारमार्थिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दिशा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">देते</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हुए</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पतंजलि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूरे</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विश्व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">को</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">शिक्षा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">चिकित्सा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व्यवस्था</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">को</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आदर्श</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">रूप</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">स्थापित</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">करने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बड़ी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भूमिका</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">निभा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">रहा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">तथा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भविष्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विश्व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">का</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">इन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दोनों</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">क्षेत्रों</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मार्गदर्शन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">करने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दिशा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">देने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बड़ी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भूमिका</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">निभायेगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">भारतीय</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">शिक्षा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बोर्ड</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पतंजलि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">ग्लोबल</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">गुरुकुल</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एवं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पतंजलि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">ग्लोबल</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">यूनिवर्सिटी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">इस</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दिशा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूरे</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">विश्व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">की</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बड़ी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">प्रेरणाएं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">होंगी।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3.  </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">एक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">तरफ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूरे</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">संसार</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">का</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मेडिकल</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">माफिया</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">ड्रग</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">माफिया</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">तरफ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">संन्यासी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">आचार्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पतंजलि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">योगपीठ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">की</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सात्विक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">शक्ति</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">इन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">सब</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पर</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भारी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पड़</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">रही</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दो</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बड़ी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बातें</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">तो</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">समाज</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बहुत</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बड़े</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">रूप</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">स्थापित</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हो</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">गई</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हैं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">स्वास्थ्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बारे</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">कुछ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">बड़ा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">निर्णय</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">लेने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">से</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पहले</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">लोग</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">ओपियन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पतंजलि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">का</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">भी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">जानना</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">चाहते</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">हैं</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">तथा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पूरी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">मेडिकल</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">इंडस्ट्री</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">यदि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">एक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">संन्यासी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">से</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">इतना</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">खौफ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">खाती</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">तो</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">साफ</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दिखता</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">कि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">पतंजलि</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">का</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">योगदान</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">इस</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">देश</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">व</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">दुनियां</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">के</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">लिए</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">क्या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">?</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>शाश्वत प्रज्ञा</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>मई</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/119/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/119/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE</guid>
                <pubDate>Sun, 01 May 2022 21:43:02 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/121.jpg"                         length="461877"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>विचार मंथन के लिए आमंत्रण</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="text-align:right;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">आचार्य</span> </strong><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">बालकृष्ण</span></strong></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:justify;"><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;color:#c00000;">   </span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<br /><table style="border-collapse:collapse;width:100%;border-width:1px;background-color:#541313;border-color:#541313;" border="1"><colgroup><col style="width:99.8435%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td style="text-align:justify;border-width:1px;border-color:rgb(84,19,19);"><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">ब्रह्म</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">मुहूर्त</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">अमृत</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">बेला</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">है</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">भगवान्</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">के</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">विधान</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">के</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">तहत</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">जीवन</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">का</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">श्रेष्ठतम</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">समय</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">होता</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">है।</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">ब्रह्म</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">मुहूर्त</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">में</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">योग</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">का</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">सर्वाधिक</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">लाभ</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">होता</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">है।</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">सुबह</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">-</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">सुबह</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">योग</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">तथा</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">दिनभर</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">कर्मयोग</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">मात्र</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">ये</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">दो</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">काम</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">देश</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">व</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">दुनियां</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">के</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">लोग</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">करना</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">शुरू</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">कर</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">दें</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">तो</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">दुनियां</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">में</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">कोई</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">दु</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">:</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">ख</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">दारिद्रय</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">रोग</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">नशा</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">हिंसा</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">झूठ</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">बेईमानी</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">अशुचिता</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">असंतोष</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">अन्याय</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">शोषण</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">भेदभाव</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;">, </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">क्रूरता</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">या</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">युद्ध</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">आदि</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">होगा</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">ही</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">नहीं।</span></strong></span></td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;">1.  क्या हमने ईश्वर प्रदत्त ज्ञान, संवेदना एवं सामर्थ्य को ठीक-ठीक जाना, जगाया तथा सही दिशा में लगाया है? 90 से 99% लोग अपनी अनन्त प्रतिभा को न तो ठीक-ठीक जानते हैं न ही उसे जगाने के प्रचंड पुरुषार्थ करते हैं और  भगवान् की अहेतुकी कृपा का पूरा-परा आदर नहीं कर पाते। मुझे तो संसार के समस्त दु:खों का यह मूलभूत कारण विदित होता है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">2.  क्या हमें अपने जीवन, समय, शक्ति एवं प्रतिभा का आदर्श रूप में प्रबंध कर पा रहे हैं? यदि हाँ, तो इसे दीर्घकाल तक करते रहिए और यदि ना तो तुरन्त सुधार कीजिए।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">3.  वैयक्तिक, पारिवारिक, व्यवहारिक, सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक एवं राजनैतिक संदर्भ में हमारी समझ अत्यन्त विवेकपूर्ण एवं व्यवहारिक एवं तार्कित होनी चाहिए अन्यथा हम भ्रम व अशान्ति में रहेंगे। किसी भी सन्दर्भ में संशय हमारे विनाश का कारण होता है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">  <strong><span style="color:rgb(84,19,19);">संशयात्मा विनस्यति।।</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;">4.  निवृत्ति मूलक प्रवृत्ति में जीने वाले व्यक्ति का ही जीवन पूर्ण सुखी होता है। जीवन की पूरी अभिव्यक्ति प्रवृत्ति में तथा जीवन की पूर्ण शान्ति निवृत्ति में है। बिना निवृत्ति के कामनाओं, वासनाओं एवं शारीरिक वैषयिक  आकर्षणों, प्रलोभनों, कुसंस्कारों, दुर्विचारों, दुर्भावनाओं, दोषों, प्रमादों से मुक्त रहना संभव नहीं है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">5.  आहार, विचार, वाणी, व्यवहार, स्वभाव, सम्बंध, व्यापार, उपकार से लेकर आत्म साक्षात्कार तक जीवन के  प्रत्येक संदर्भ में मर्यादा बनी रहे। मर्यादा का अतिक्रमण किसी भी कीमत पर न हो, यह हमारी सर्वोपरि प्राथमिकता होनी चाहिए ।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">6.  हमारे किसी भी निर्णय, आचरण, व्यवहार, रीति व नीति से व्यक्ति, समाज या पूरी मानवता का ध्यान किसी भी गलत बात की ओर नहीं जाना चाहिए। यह बहुत बड़ा सामाजिक अपराध है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">7.  हमें समाज, भगवान् या हमारा पुरुषार्थ व प्रारब्ध जितना बड़ा बनाता है, उतना ही हमारा उत्तरदायित्व और अधिक बढ़ जाता है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">8.  ब्रह्म मुहूर्त अमृत बेला है, भगवान् के विधान के तहत जीवन का श्रेष्ठतम समय होता है। ब्रह्म मुहूर्त में योग का सर्वाधिक लाभ होता है। सुबह-सुबह योग तथा दिनभर कर्मयोग मात्र ये दो काम देश व दुनियां के लोग करना शुरू कर दें, तो दुनियां में कोई दु:ख, दारिद्रय, रोग, नशा, हिंसा, झूठ, बेईमानी, अशुचिता, असंतोष, अन्याय, शोषण, भेदभाव, क्रूरता या युद्ध आदि होगा ही नहीं।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">9.  मुझे तो ऐसा लगता है दुनियां के कुछ शक्तिशाली लोगों ने यह भ्रम बनाया हुआ है कि सब लोग धनवान्, महान्, पराक्रमी व विजेता नहीं हो सकते, जिससे कि इन तथाकथित साम्राज्यवादी ताकतों की निरंकुश सत्ता, सम्पत्ति व साम्राज्य निर्बाध फलते-फूलते रहें और लोग इसे अपना प्रारब्ध या संसार का सच मानकर विविध प्रकार की रोगों व भोगों की गुलामियों व पराधीनताओं में जीते रहें व किसी भी प्रकार का विद्रोह व विजेता बनने का साहस न जुटा पायें।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">10.  भोर में उठते ही ये सोचें कि मैं ईश्वर की संतान, ऋषि-ऋषिकाओं का वंशज, दैवी सम्पद सम्पन्न एक महान आत्मा हूँ। यह विचार ही संसार में आपको श्रेष्ठतम मनुष्य बनायेगा।</h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>सम्पादकीय</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2022</category>
                                            <category>मई</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/120/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A5%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%86%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A3</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/120/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A5%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%8F-%E0%A4%86%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A3</guid>
                <pubDate>Sun, 01 May 2022 20:17:45 +0530</pubDate>
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>पतंजलि वैलनेस में सुस्वास्थ्य प्राप्त करने हेतु दानदाताओं को पूज्य स्वामी जी महाराज का,‘आह्वान’</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:12pt;text-align:center;" align="center"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">।।</span> </strong><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">ओ्म्</span> </strong><strong><span style="font-family:Mangal, serif;">।।</span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/121/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%B2%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B8-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%81-%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%93%E0%A4%82-%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%80-%E0%A4%9C%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E2%80%98%E0%A4%86%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E2%80%99"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-01/ahavan.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;">परम आत्मीय सदस्य भाई/बहन</h5><h5 style="text-align:justify;">सादर नमस्ते प्रणाम, llॐll </h5><h5 style="text-align:justify;">1.    बहुत वर्षों से सदस्यों का शिविर नहीं हो पाया है। इसलिए हमने निर्णय लिया है कि पतंजलि योगपीठ फेस-2 जो अब पतंजलि वैलनेस के रूप में विश्व का सबसे बड़ा योग, यज्ञ, आयुर्वेद, नेचुरोपैथी, पंचकर्म एवं षट्कर्म का केन्द्र बन गया है, इसका शुभारंभ सदस्य शिविर के साथ है। अत: रामनवमी से प्रारंभ होकर अप्रैल व मई माह में मेम्बर्स के लिए विशेष रूप से कैम्प करके सभी दानदाताओं की सेवा का संकल्प है।</h5><h5 style="text-align:justify;">2.    अप्रैल व मई के शिविर में लाइफ मेम्बर के यहाँ से 1, पैट्रन 2, फाउन्डर 4 तथा कॉर्पोरेट 8 सदस्यों को अपने परिजनों को सम्पूर्ण आरोग्य लाभ हेतु भेज सकेंगे। यह प्रक्रिया पूर्णत: नि:शुल्क रहेगी यह अवसर केवल एक बार दो माह के लिए दिया जा रहा है। एक माह पूर्व सूचना देकर पंजीकरण कराना आवश्यक होगा। इसके बाद सदस्यों को स्पेशल डिस्काउंट हमेशा के लिए मिलेगा।</h5><h5 style="text-align:justify;">3.     पतंजलि योगपीठ फेस-2 के परिसर में पतंजलि वैलनेस में योगग्राम व निरामयम् की तरह सभी थैरापियां शिरोधारा, नस्य, अक्षितर्पण, अभ्यंग सभी प्रकार की मसाज, सभी बस्ति, रक्तमोक्षण, लीच, एक्युपेंचर, एक्युप्रेशर सभी लेप, लपेट, वाटर व मडथैरापी, सन थैरापी, जल व सूत्र नेति, शंखप्रक्षालन, कर्णपूर, वमन, विरेचन, स्नेहन, स्वेदन, उपवास, मेडिकेटिड वाटर, मेडिकेटिड फूड, मौन-थैरापी, मेडिटेशन, योग, यज्ञ चिकित्सा, संगीत चिकित्सा आदि सैकड़ों प्रकार की सभी थैरापियां या उपचार पद्धतियों द्वारा पूर्ण शुद्धिकरण, सशक्तिकरण व कुंडलिनी जागरण द्वारा जीवन के सम्पूर्ण आरोग्य व दिव्य रूपान्तरण की व्यवस्था है। ये सम्पूर्ण स्वास्थ्य सेवायें सभी सदस्यों को दो माह तक नि:शुल्क मिलेगी।  दो महीने के बाद सामान्य लाभ की प्रक्रिया नए सिरे से तय की गई हैं। क्योंकि पहले केवल योग शिविर होते थे अब सम्पूर्ण थैरापियों के साथ यह व्यवस्था निरन्तर अखंड रूप से चलेगी। अत: एक बार इस सेवा का विशेष लाभ सभी सदस्य अवश्य लें, यह मेरी सभी मेम्बर्स से करबद्ध प्रार्थना है।</h5><h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>4.   विशेष निर्देश:</strong></span></h4><h5 style="text-align:justify;">क)    इन शिविरों में भी निर्धारित संख्या से अधिक सदस्य यदि लाभ लेना चाहते हैं तो उनको निर्धारित सेवा सहयोग के साथ भाग लेने की अनुमति है।  </h5><h5 style="text-align:justify;">ख)    अप्रैल-मई के बाद लाइफ मेम्बर्स को 10%, पैट्रन मेम्बर्स को 25% फाउंडर मेम्बर्स को 50%, कॉर्पोरेट को 100%  डिस्काउंट रहेगा वर्ष में एक बार एक सदस्य हेतु, अप्रैल-मई में पतंजलि योगपीठ में तथा जून से संस्था के सभी केन्द्रों में यह सेवा डिस्काउंट (छूट) मिलेगी। यह छूट लाइफ मेम्बर को एक व्यक्ति पर पैट्रन मेम्बर को 2, फाउन्डर को 4 कॉर्पोरेट को 8 व्यक्तियों पर उपलब्ध रहेगी।</h5><h5 style="text-align:justify;">ग)    सभी सदस्यों को सीटिंग में आगे स्थान रहेगा, पतंजलि की सभी सेवाओं में जैसे-स्वदेशी की सेवायें डिस्ट्रीब्यूटर बनने या पतंजलि का कोई भी सेन्टर खोलने में, पतंजलि गुरुकुलम् साथ ही आचार्यकुलम्, पतंजलि विश्वविद्यालय में प्रवेश, भारतीय शिक्षा बोर्ड की सेवाओं में सदस्यों को प्राथमिकता व सभी प्रकार का गौरव व सम्मान मिलेगा।</h5><h5 style="text-align:justify;">घ)   व्यक्तिगत रूप से मुझसे या श्रद्धेय आचार्य श्री से भेंटवार्ता या संवाद अवसर में सर्वोपरि प्राथमिकता रहेगी।  </h5><h5 style="text-align:justify;">ङ)   निष्कर्ष के रूप में पतंजलि की राष्ट्र व विश्वव्यापी सेवाओं में सभी प्रकार की सेवाओं में आपको सर्वोपरि सम्मान देने हेतु हम प्रतिबद्ध हैं।</h5><h5 style="text-align:justify;">5.    सदस्यता अभियान में शीघ्र ही एक लाख भाई-बहनों को जोडऩे का लक्ष्य है एक सदस्य नए 10 सदस्य बनाने का संकल्प लें। सदस्यों से दान लेने से अधिक उनको आरोग्य से लेकर अध्यात्म में बहुत कुछ या सर्वस्व देने का लक्ष्य है। अभी तो हमें एक लाख करोड़ की चौरिटी हैल्थ, एजुकेशन, रिसर्च व अपनी सनातन संस्कृति की वैश्विक प्रतिष्ठा व मानवता की सेवा हेतु करनी है। पतंजलि ग्लोबल गुरुकुल में 10 हजार विश्व के विद्यार्थियों के साथ तथा पतंजलि ग्लोबल यूनिवर्सिटी में एक लाख विश्व की श्रेष्ठ प्रतिभाओं का विश्व के सभी विषयों की शिक्षा दीक्षा के साथ बनानी है, ये तो हमारे आगामी 5 से 10 वर्षों की सेवा योजना है। आने वाले 50 वर्षों में हमें भारत के 500 वर्षों की नींव डालनी है, इस महान् सेवायज्ञ में आपकी दान की आहुतियों का बहुत बड़ा योगदान है। आज तक हम जो भी सेवाएं कर पाये वह सब आपके आशीर्वाद से कर पाये, योगायुर्वेद व स्वदेशी के आंदोलन के बाद अब शिक्षा, स्वास्थ्य व अनुसंधान के क्षेत्र में बड़ी सेवाएं भी हम आपके ही सहयोग से कर पायेंगे।</h5><h5 style="text-align:justify;">6.    सभी मेम्बर्स को विशेष आयोजनों में विशेष रूप से आमन्त्रित किया जायेगा। योग संदेश सभी सदस्यों को नि:शुल्क मिलेगी।</h5><h5 style="text-align:justify;">7.    ज्ञात इतिहास का स्वदेशी सेवा का विश्व का सर्वश्रेष्ठ कार्य पतंजलि से निष्पादित हो रहा है। रूचि सोया के बाद पतंजलि की कई कंपनियों की लिस्टिंग इक्विटी मार्केट में होने वाली है, इन सेवाओं में भी हम सभी सदस्यों को अत्यन्त गौरव, समृद्धि व सम्मान देना चाहते हैं।</h5><h5 style="text-align:justify;">8.   फरवरी माह में ही मैं क्रमबद्ध तरीके से आप सभी सदस्यों के साथ एक वेब-मीटिंग ऑनलाईन करना चाहता हूँ। अत: सभी सदस्यों से मेरी प्रार्थना है कि आप अपना फोन नम्बर, ई-मेल आई-डी, अपडेट अवश्य करें। हम सभी सदस्यों को 100% लाइव कान्टैक्ट में रखना चाहते हैं और इस दिव्य सम्बन्ध को जीवन्त रूप देना चाहते हैं। अत: सभी सदस्य मेरे ट्वीटर, फेसबुक, यू-ट्यूब चैनल, इंस्टाग्राम व व्हाट्स-एप ग्रुप में अवश्य जुड़े। इस संगठित शक्ति से हम बड़े कार्यों को प्रामाणिकता के साथ व्यवहारिक रूप देने में समर्थ होगें।</h5><h5 style="text-align:justify;">9.   सभी सदस्यों हेतु कुछ विशेष रूप से आध्यात्मिक व पारिवारिक आयोजन करने की भी संकल्पना है। वर्ष में एक बार इसे कैसे व किस रूप में किया जाये यह सोच रहे हैं।</h5><h5 style="text-align:left;">   अनन्त कृतज्ञतापूर्वक आप सबको मेरे असीम प्रणाम।   </h5><h5 style="text-align:right;">                         <em><strong>-स्वामी रामदेव</strong></em></h5><table border="1" style="border-collapse:collapse;width:100%;border-width:1px;background-color:rgb(248,202,198);border-color:rgb(248,202,198);"><colgroup><col style="width:99.8435%;" /></colgroup><tbody><tr><td style="border-width:1px;border-color:rgb(248,202,198);"><h4 style="text-align:center;"><strong>अधिक जानकारी के लिए निम्र नम्बर पर संपर्क करें-</strong></h4><h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">फोन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-  </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">01334-240008, 246737, 244107,</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">मोब. 7217015004, 7217015005, 9927064808</span></strong></h5></td></tr></tbody></table><h5 style="text-align:justify;"><br /></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2022</category>
                                            <category>मई</category>
                                            <category>राष्ट्र निर्माण</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/121/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%B2%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B8-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%81-%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%93%E0%A4%82-%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%80-%E0%A4%9C%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E2%80%98%E0%A4%86%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E2%80%99</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/121/%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%BF-%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%B2%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B8-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%81-%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%93%E0%A4%82-%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%80-%E0%A4%9C%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E2%80%98%E0%A4%86%E0%A4%B9%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E2%80%99</guid>
                <pubDate>Sun, 01 May 2022 20:16:17 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/ahavan.jpg"                         length="89993"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>गायत्री माता</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="BasicParagraph" style="text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span style="font-size:9pt;font-family:Mangal, serif;">महामहोपाध्याय प्रो. महावीर जी<span>  </span></span></span></p>
<p class="BasicParagraph" style="line-height:normal;text-align:right;"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span style="font-size:9pt;line-height:115%;font-family:Mangal, serif;">प्रति-कुलपति, पतंजलि विश्वविद्यालय, हरिद्वार</span></span></p>
<p class="BasicParagraph" style="line-height:normal;text-align:center;"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;color:#c00000;">ओ३म् भूर्भुव: स्व: तत्सवितुर्वरेण्यं।</span></strong></p>
<p class="BasicParagraph" style="line-height:normal;text-align:center;"><strong><span style="font-family:Mangal, serif;color:#c00000;">भर्गो देवस्य धीमहि। धियो यो न: प्रचोदयात्।।</span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/122/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BE"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-01/133.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;">   वैदिक संस्कृति के उद्गाता ऋषियों-मुनियों और आचार्यों ने मानव जीवन में जिन-जिन की अत्यन्त गौरवपूर्ण स्थिति है, जो हम मानवों के लिये अनवरत स्नेह का झरना प्रवाहित करते हैं, जिनके बिना हमारी कोई स्थिति नहीं, उन्हें माता कहकर पुकारा है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">कृपानिधान, परमदयालु, कण-कण व्यापी, सर्वशक्तिमान्, सर्वज्ञ परमात्मा के पश्चात् संसार में जो वन्दनीय, अर्चनीय, स्नेह का सागर है, वह है माँ। माँ के आंचल में संसार का समस्त वात्सल्य कूट-कूट कर भरा हुआ हैं। <strong>‘माता निर्माता भवति’, ‘मातृदेवो भव’</strong> का यही अभिप्राय है। महर्षि दयानन्द सरस्वती ने अपने अमर ग्रन्थ सत्यार्थ प्रकाश में लिखा <strong>‘मातृमान् पितृमान् आचार्यवान् पुरूषोवेद’ </strong>पुन: <strong>‘मातृमान्’</strong> शब्द की व्याख्या करते हुए वे लिखते हैं-</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong>‘प्रशस्ता धार्मिकी विदुषी माता विद्यते यस्य स: मातृमान्’</strong> ‘जितना माता से सन्तानों को उपदेश और उपकार पहुँचता है, उतना अन्य किसी से नहीं। जैसे माता सन्तानों का हित चाहती है, उतना अन्य कोई नहीं चाहता। धन्य है वह माता कि जो गर्भाधान से लेकर जीवन भर सुशीलता का उपदेश करती रहती है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">माता के इस स्वरूप को देखकर पृथ्वी को भूमि माता, अमृत समान दुग्ध देने वाली गाय को गौ माता, ज्ञान की अजस्र धाराओं से हमारे जीवन को आह्लादित कर देने वाले वेदों को वेदमाता, देश की पवित्रतम नदी को गंगा माता, श्रीमद्भगवदगीता को गीता माता के परमपावन सम्बोधन से पुकार कर हमारा हृदय आनन्द विभोर हो जाता है, वैसे ही गायत्री मन्त्र को गायत्री माता के रूप में स्मरण करने से समस्त कल्मष प्रक्षालित होने लगते हैं। हमारी ऋषि-परम्परा ने गायत्री मन्त्र की मुक्तकण्ठ से प्रशंसा की है। इसे नैतिकता संस्थापन में रामबाण के समान अचूक माना है। अपराधीकरण, भ्रष्टाचार और आतंकवाद के घोर अंधकार को समाप्त करने में यह मन्त्र भगवान् भास्कर की किरणों के प्रकाश पुंज के समान है। व्यष्टि, समष्टि और परमेष्टि की त्रिवेणी का यह पावन संगम है। यह ज्ञान, कर्म और भक्ति की भागीरथी है। पीडि़त, शोषित और दलित समाज के पीड़ा भंजन और उत्तरोत्तर ज्ञानवर्धन का इसमें शाश्वत् सन्देश है। सर्वतोमुखी कल्याण हेतु इसमें वर्णित अर्थ-गरिमा को जीवन में धारण करना अत्यावश्यक है। योनिश्रेष्ठ मानव जीवन की सार्थकता, शिवसंकल्पधारी मन और बुद्धि को आत्मा के अनुशासन द्वारा संयमित रखने में है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">‘गायत्री’ शब्द का अर्थ- ‘गायत्री’ एक वैदिक छन्द है। गायत्री को गुरुमन्त्र एवं महामन्त्र भी कहा जाता है। अध्ययन आरम्भ करने से पूर्व उपनयन संस्कार एवं वेदारम्भ संस्कार के समय आचार्य द्वारा ब्रह्मचारी को इस का उपदेश दिया जाता था। इस मन्त्र में विशेष रूप से बुद्धि की शुद्धता और पावनता की प्रार्थना की गई है। भविष्य के जीवन की समस्त साधना का मूलाधार यही पावनता थी। इस मन्त्र का देवता सविता है, अतएव इसको सावित्री भी कहते हैं। गायत्री में तीन अक्षर हैं। ग+य+त्र। ग- गति, य+त्र- यात्री, जिससे यात्री की गति सुगति में परिवर्तित हो जाये, वह गायत्री है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">भवसागर को पार करने के लिए गायत्री नौका का कार्य करती है। ‘गायत्री’ को प्रजापति के मुख से गीत के रूप में निकली हुई माना जाता है। जब किसी रचना में अर्थ-गरिमा रहती है, भावों की गहराई होती है, स्थायी भाव, संचारी भावों से मिलकर रसों की सृष्टि करते हैं तो गीत का जन्म होता है। कंठ से संगीत उठता है और शरीर, शरीर न रहकर गात्र हो जाता है। हृदयवीणा के तार झंकृत हो उठते हैं।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">इसमें तीन महाव्याहृतियां हैं- <strong>भू:, भुव: और स्व:</strong>। व्याहृति का अर्थ है ‘वि’ विशेष रूप में ‘आ’ चारों ओर से, ‘हृ’ हरने वाली, ति- ताप।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">ये तीनों महाव्याहृतियां आध्यात्मिक, आधिभौतिक और आधिदैविक त्रिविध तापों को दूर करने वाली हैं। भू- सत् प्रकृति। भुव: चित्, आत्मा। स्व:- आनन्द, परमात्मा। ये तीनों प्रकृति, आत्मा एवं परमात्मा का बोध कराने वाली है। जब हम प्रकृति की शक्तियों को जानकर उनका विधिवत् उपयोग करना सीख लेते हैं- तो अतिवृष्टि, अनावृष्टि, भूकम्प, अकाल आदि आधिदैविक तापों से मुक्ति मिल जाती है। आत्मा और परमात्मा के स्वरूप को सम्यक् प्रकार से जाने लेने और उस आनन्दघन की उपासना में लीन रहने तथा ईश्वर की आज्ञाओं का पालन करने से आध्यात्मिक और आधिभौतिक दु:खों से छुटकारा मिल जाता है। रामराज्य में समस्त प्रजा इन त्रिविध दु:खों से मुक्त थी- दैहिक, दैविक, भौतिक तापा। राम राज्य नहिं काहुहि व्यापा।।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">महर्षि दयानन्द सरस्वती इन तीन महाव्याहृतियों का अर्थ इस प्रकार करते हैं- <strong>‘भूरिति वै प्राण:’</strong> <strong>‘य: प्राणयति चराऽचरं जगत् स भू: स्वयम्भूरीश्वर:’</strong> जो सब जगत् के जीवन का आधार, प्राण से भी प्रिय और स्वयम्भू है, उस प्राण का वाचक होके <strong>‘भू:’</strong> परमेश्वर का नाम है। <strong>‘भुवरित्यपान:’ ‘य: सर्वं दु:खमपानयति सोऽपान:’</strong> जो सब दु:खों से रहित, जिसके संग से छूट जाते हैं इसलिये उस परमेश्वर का नाम <strong>‘भुव:’</strong> है। <strong>‘स्वरिति व्यान:’ ‘यो विविधं जगत् व्यानयति व्याप्नोति स: व्यान:’</strong> जो नानाविध जगत् में व्यापक होके सबका धारण करता है इसलिये उस परमेश्वर का नाम <strong>‘स्व:’</strong> है। ये तीनों वचन तैतिरीय आरण्यक के हैं। (सवितु:) <strong>‘सुनोत्युत्पादयति सर्वम् जगत् स सविता तस्य’</strong> जो सब जगत का उत्पादक और सब ऐश्वर्य का दाता है। (देवस्य) <strong>‘यो दीव्यति-दीव्यते वा स देव:’</strong> जो सर्व सुखों का देने वाला और जिसकी प्राप्ति की कामना सब करते हैं अतिश्रेष्ठ <strong>(भर्ग:)</strong> <strong>‘शुद्ध स्वरूपम्’</strong> शुद्ध स्वरूप और पवित्र करने वाला चेतन ब्रह्म स्वरूप है। (तत्) उसी परमात्मा के स्वरूप को हम लोग (धीमहि) <strong>‘धरेमहि’</strong> धारण करें। किस प्रयोजन के लिये कि (य:) <strong>‘जगदीश्वर:’ जो सविता देव परमात्मा (न:) ‘अस्माकम्’</strong> हमारी (धिय:) बुद्धियों को <strong>(प्रचोदयात्)</strong> ‘प्रेरयेत्’ प्रेरणा करे अर्थात् बुरे कामों से छुड़ाकर अच्छे कामों में प्रवृत्त करे।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">हे परमेश्वर! हे सच्चिदानन्द स्वरूप! हे नित्य शुद्ध-बुद्ध मुक्त स्वभाव! हे अज निरंजन निर्विकार। <strong>हे सर्वान्तर्यामिन्! हे सर्वाधार जगत्पते!</strong> सकल जगत् उत्पादक! <strong>हे अनादे! विश्वम्भर सर्व-व्यापिन्!</strong> हे करुणामृत वारिधे! जो सब समर्थों में समर्थ सच्चिदानन्द, अनन्तस्वरूप, नित्य शुद्ध, नित्य बुद्ध, नित्य मुक्त स्वभाव वाला, कृपा सागर, ठीक-ठीक न्याय करने वाला, जन्म मरणादि क्लेश रहित, आकार रहित, सबके घट-घट का जानने वाला, सबका धत्र्ता, पिता, उत्पादक, अन्नादि से विश्व का पोषण करने वाला, सकल ऐश्वर्य युक्त जगत् का निर्माता, शुद्धस्वरूप और जो प्राप्ति की कामना करने योग्य है उस परमात्मा का जो शुद्ध चेतन स्वरूप है उसी को हम धारण करें। इस प्रयोजन के लिये कि वह परमेश्वर हमारी आत्माओं और बुद्धियों का अन्तर्यामी स्वरूप हमको दुष्टाचार अधर्मयुक्त मार्ग से हटाके श्रेष्ठाचार सत्यमार्ग में चलावे, उसको छोडक़र दूसरी किसी वस्तु का ध्यान हम लोग नहीं करें क्योंकि न कोई उसके तुल्य और न अधिक है, वही हमारा पिता न्यायाधीश और सब सुखों का देने वाला है।</h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>भुव:</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">जो सब दु:खों से रहित है, जिसके संग से सब जीव सब दु:खों से छूट जाते हैं, इसलिए उस परमेश्वर का नाम ‘भुव:’ है। जो उस ‘भुव:’ का भक्त है वह पर-पीड़ा विनाश का संकल्प लेगा। मर्यादा पुरूषोत्तम श्रीराम ने घोषणा की थी -</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">निसिचर हीन करउँ महि, भुज उठाइ प्रन कीन्ह,</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">सकल मुनिन्ह के आश्रमन्हि, जाइ-जाइ सुख दीन।’</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;">योगेश्वर श्रीकृष्ण का उद्घोष है -</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">परित्रणाय साधूनां, विनाशाय च दुष्कृताम्।</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">धर्म संस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे।।</span></strong></h5>
<h4 style="text-align:justify;"> <span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>‘स्व:’</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">जो नानाविध जगत् में व्यापक होके सबको धारण करता है इसलिए उस परमेश्वर का नाम ‘स्व:’ है। वह सर्वव्यापक है। वह तो अन्दर ही बैठा है। उससे हम क्या छिपा सकेंगे? उसका तृतीय नेत्र सब कुछ देखता है। हम सबके अन्दर रम रहे आत्माराम के सावधान करने पर भी जब हम कुकर्मों से स्वयं को नहीं रोक पाते, तब उस कर्म का फल अवश्य प्राप्त होता है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम्।</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">यह ‘स्व:’ जीवन का मौलिक रूप है। शरीर के नाश होने पर भी उसका नाश नहीं होता। उस आत्म दर्शन से वंचित रहकर किसी का भी भला नहीं हो सकता।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">तैत्तिरीय उपनिषद् के अनुसार ‘भू’ का अर्थ यह लोक अर्थात् पृथ्वी है। ‘भुव:’ का अर्थ अन्तरिक्ष लोक और ‘स्व:’ का अर्थ द्युलोक है। इन पर विचार करते हुए भक्त को यह सोचकर गौरव युक्त हो जाना चाहिए कि उसका सम्बन्ध विराट् से है।</h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>‘सवितु:’</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">सब जगत् का उत्पादक और सब ऐश्वर्यों का दाता होने से परमेश्वर का नाम सविता है। वह सकल ऐश्वर्य युक्त जगत् का निर्माता है। वह अन्नादि से विश्व का भरण पोषण करने वाला है। सविता, सूर्य को भी कहते हैं। सूर्य के प्रकाश बिना मानव जीवन की कल्पना ही नहीं की जा सकती। सूर्य अपार ऊर्जा का केन्द्र है। सूर्य के उदित होते ही सम्पूर्ण सृष्टि प्रफुल्लित हो जाती है। सूर्य के अस्तोदय के माध्यम से जीवन की शिक्षा दी गई है -</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>उदेति सविता ताम्रस्ताम्र एवास्तमेति च।</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>सम्पत्तौ च विपत्तौ च महतामेकरूपता।।</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">योगेश्वर श्रीकृष्ण गीता में अपनी विभूतियों का वर्णन करते हुए अर्जुन से कहते हैं -</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>अहं ज्योतिष्मान् अंशुमान् रवि:।</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">मैं ज्योतियों में किरणों वाला सूर्य हूँ।</h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong> ‘वरेण्यम्’</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">जो गुण, कर्म, स्वभाव और सत्य व्यवहारों में सबसे अधिक हो उसे श्रेष्ठ कहते हैं। उन सब श्रेष्ठों में भी जो अत्यन्त श्रेष्ठ है, उसको परमेश्वर कहते हैं, वहीं वरण करने योग्य ‘वरेण्य’ है। वही इन्द्र, विष्णु, ब्रह्मा, प्रजापति है। जब हम प्रभु को वरण कर लेते हैं, तब हम सांसारिक चिन्ताओं से मुक्त हो जाते हैं। प्रतिक्षण ऐसा अनुभव होता है, मानो वह छत्र बनकर सर्वदा रक्षा कर रहे हैं। वरण करने योग्य का वरण करने वाला उपासक वेद के शब्दों में ‘श्रिया प्रावृता: यशसा परीवृता:’ बन जाता है। सुख में, दु:ख में, प्रतिकूल परिस्थितियों में भी जो प्रभु हमारी रक्षा करते हैं, वे ही वरेण्य हैं।</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/1333.jpg" alt="1333"></img></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>भर्ग:</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">वह शुद्ध स्वरूप, पवित्र करने वाला, चेतन, ब्रह्मस्वरूप है, नित्य शुद्ध, बुद्ध, मुक्त स्वभाव है, निरंजन, निर्विकार है। अविद्यादि दोषों से रहित है। उस प्रकाश स्वरूप का उपासक तेजस्वी, वर्चस्वी, यशस्वी बन जाता है। वह हमारे भीतर के काम, क्रोध, लोभ आदि शत्रुओं को जलाकर भस्म करने का सामथ्र्य रखता है। भर्ग में संकल्पों का शिवत्व चाहिये। सूर्य देवता भी भर्ग स्वरूप है, सूर्योपासना इसी लिये की जाती है। सूर्य से अपार ऊर्जा प्राप्त होती है। सूर्य राश्मियां, कीट, कीचड़, दुर्गन्ध को दूर कर देती हैं।</h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>देवस्य धीमहि</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">जो सब सुखों को प्रदान करने वाला है। जिस प्रभु की प्राप्ति हेतु भक्त साधना करते हैं- ऋषिवर लिखते हैं - ‘यो मोदयति स देव:’ जो स्वयं आनन्द स्वरूप है और दूसरों को आनन्द प्रदान कराता है जिसको दु:ख का लेश भी न हो।</h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>‘यो माद्यति स देव:’</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">जो सदा हर्षित, शोक रहित और दूसरों को हर्षित करने और दु:खों से पृथक् रखने वाला है, इससे उस परमेश्वर का नाम देव है। प्रतिकूलता में भी अनुकूलता की अनुभूति देवत्व है। माता, पिता, आचार्य साक्षात् देव हैं। राष्ट्र भी देव है। परहित, परोपकार में सदा रत रहने वाले मानव भी देव होते हैं। भारतीय स्वतन्त्रता संग्राम में अपने प्राणों की आहूति देने वाले वीरों को हम देव मानते हैं। उस देव अर्थात् परमानन्द प्रदान करने वाले प्रभु का हम ध्यान करें, हम उसमें लीन होने का प्रयास करें। देवों की सन्निधि में रहने वाला कभी पापपंक में लीन नहीं होता, वह संसार में रहते हुए भी जनकवत् नि:स्पृह, निष्कलंक जीवन जीता है। श्रीमद्भगवद्गीता में दैवी संपद् का हृदयस्पर्शी वर्णन है -</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>अभयं सत्त्वसंशुद्धिज्र्ञान योग व्यवस्थिति:।</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यास्त्तप आर्जवम्।।</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्त्याग: शान्तिरपैशुनम्।</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>दया भूतेष्वलोलुपत्वं मार्दवं ह्रीरचापलम्।।</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>तेज: क्षमा धृति: शौचमद्रोहो नातिमानिता।</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत।। गीता 16/1,2,3</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">इन गुणों से जीवन को विभूषित करना ही सबसे बड़ा ऐश्वर्य है।</h5>
<h4><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>धियो यो न: प्रचोदयात्</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">वह सविता देव परमात्मा हमारी बुद्धियों को बुरे कामों से छुड़ाकर अच्छे कामों में प्रवृत्त करे। वह सच्चिदानन्द हमें अर्थात् हमारी आत्माओं और बुद्धियों को दुष्टाचार, अधर्म युक्तमार्ग से हटाकर श्रेष्ठाचार सत्य मार्ग में चलावे। <strong>‘बुद्धिज्र्ञानेनशुध्याति’</strong> बुद्धि पृथ्वी से लेकर परमेश्वर पर्यन्त पदार्थों के विवेक से पवित्र होती है। मानव जीवन में बुद्धि का स्थान सर्वोपरि है। <strong>‘बुद्धिर्यस्य बलं तस्य’</strong>। बुद्धि वैभव से असंभव भी संभव हो जाता है। सात्त्विक, पवित्र, कल्याण करने वाली बुद्धि से अलंकृत मानव महर्षि दयानन्द, स्वामी विवेकानन्द, जगद्गुरू शंकराचार्य, गौतम बुद्ध, योगर्षि स्वामी रामदेव बनकर सदा-सदा के लिये अमर हो जाता है। आचार्य चाणक्य अपने बुद्धि कौशल से महानन्द को राजसिंहासन से पदच्युत कर चन्द्रगुप्त को चक्रवर्ती सम्राट् बना देते हैं।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">कितना सुन्दर कहा है -</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong> जहां सुमति तहं सम्पत्ति नाना, जहाँ कुमति तहं विपति निदाना।</strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;">प्रतिदिन इस गायत्री मन्त्र का श्रद्धा, भक्तिपूर्वक अर्थ का विचार करते हुए एकाग्र चित्त से जो ध्यान करता है, रोम-रोम से गाता है, करुणार्द्र चित्त से पुकारता है, वह अध्यात्म गंगा में स्नान करता हुआ, अपने मानव जीवन को पूर्णत: सफल बना लेता है। वेद के सन्देश- ‘मनुर्भव, जनय दैव्यं जनम्’ की पूर्णता भी गायत्रयादि की उपासना से ही संभव है।</h5>
<h5 style="text-align:justify;">प्रभु का ध्यान करने वाला प्रभुमय हो जाता है। विषय, भोगों का ध्यान करने वाले का जीवन ही नष्ट हो जाता है। गीता के द्वितीय अध्याय में कहा है -</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">ध्यायतो विषयान् पुंस: संगस्त्तेषूपजायते,</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">संगात्संजायते काम: कामात् क्रोधोऽभिजायते।।</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">क्रोधात् भवति संमोह:, संमोहात् स्मृतिविभ्रम:,</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">स्मृतिभ्रंशात् बुद्धिनाशो, बुद्धिनाशात् प्रणश्यति।।</span></strong> गीता 2/62, 63</h5>
<h5 style="text-align:justify;">हम अपने मानव जीवन को सफल बनाने के लिये तथा सतत आनन्द सागर में डूबे रहने के लिए गायत्री माता की शरण में चलें।   </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2022</category>
                                            <category>मई</category>
                                            <category>सनातन वैभव</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/122/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BE</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/122/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BE</guid>
                <pubDate>Sun, 01 May 2022 20:15:47 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/133.jpg"                         length="174427"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        