<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/1910/mind" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>Mind - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/1910/rss</link>
                <description>Mind RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>Vital Science</title>
                                    <description><![CDATA[<p style="text-align:right;">Prof. Sadhvi Devpriya  <br />Dean- Faculty of Humanities and <br />Oriental Studies<br />Patanjali University, Haridwar</p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3840/pranic-energy-pranayama-benefits-yoga"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2026-04/gdf.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;">   The Yoga by which our ancestors have been wise, healthy, prosperous and conquerors of the world since the beginning of creation, this best knowledge of life is like the Philosopher's Stone for us even today as it was in the beginning of creation.</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>1.  Pranic energy</strong></span><br />The body and the universe are a powerful conglomeration of tangible and intangible energies. Physics also believes that matter and energy are the two basic components. In each cell of the body and in each molecule and atom of the universe, 1 lakh to 5 lakh chemical activities take place every moment. When Pranayam is done, these activities increase 10 to 100 times in proportion to the time and the body transforms into a divine energy body. This is what is said in Shrimad Bhagwat Geeta-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>Divi Surya Sahasrasya Bhavedyugaduthita.</strong></span><br /><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>If Bha: Sadrishi Sa Syadbhasastasya Mahatmanah.</strong></span><br /><strong>                                                                                            (Bhagavadgita- 11.12)</strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;">Therefore, Pranayam awakens and transforms the energy inherent in the body in a positive direction, makes a person healthy and increases his ability infinitely. That is why it is said in the scriptures -<br />Na Yogat Param Balam- (Gherand Samhita)<br />On this principle, our revered Gurudev experimented on himself and millions of people of the society. He has freed us from common diseases as well as deadly diseases like Vata-Pitta Kapha Tridosha and cancer, for which Patanjali Institute has scientific proof.<br />The secret of rejuvenation is- 'Prana'. Wrong diet leads to loss of body power and wrong thoughts lead to loss of mind power. Body and mind become poisonous through anger, worry etc. It is possible to detox them and make your entire existence healthy, happy, peaceful and full of auto-suggestions only through Pranayam.<br />Basically, the description of Prana Vidya in Vedas is as follows-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);">Aa Vaat Vaahi Bheshajan Vi Vaat Vaahi Yadrapah.</span></strong><br /><strong><span style="color:rgb(224,62,45);">This is the world disguised as the angel of the gods. </span></strong><br />                                                                             (Rigveda-10.137.3)</h5>
<h5 style="text-align:justify;">Prana is a medicine, meaning oxygen is a medicine. It is not only a medicine, it is a complete medicine. This 'prana' is the carrier of all the divinities of the universe. Prana is a holistic treatment, the basis of prana is complete health. Along with physical changes, the emotional changes that come in the body through prana have very authentic and scientific evidence in our scriptural tradition.<br />There is a story in Brahmin texts and Puranas that Ashwini Kumars made the decrepit Chyavan Rishi young again. These Ashwini Kumars are none other than Prana-Apan. The advice given by Yamacharya to Nachiketa in Kathopanishad is Prana Vidya. Pranayam is an eternal Divine Therapy.</h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>“Prana evamrita asu: shariram matryam.” </strong></span><br />                                                                     (S.10.1.4.1)</h5>
<h5 style="text-align:justify;">That is, it is only through Prana that we can make ourselves immortal. It is this Vital Force that works day and night without rest from the mother's womb till death. In Brihadaranyaka Upanishad, in the court of Videha Janaka, Vidgadh Shakalya asked Yagyavalkya about the gods, then he described 3003, 33, 6, 2 and 1 god respectively and said that Prana is the main god.<br />“Katam ako dev iti”? Prana etc.</h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);">Sa Brahma tadityachakshate. (Major- 303, 9.9)</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;">Prana itself sits in the centre of everyone (in the heart or womb) in the form of Prajapati and appears in various forms. In Prashnopanishad, Piplad Rishi sings the glory of Prana and says-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>Pranasyedam vashe sarvam tridive yatpratisthitam.</strong></span><br /><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>Matev putran rakshasva shrischa prajnyam cha vidhehi nah. (Prasnopanishad 2.13)</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">That is, everything in the three worlds is under the control of Prana. O Prana, protect us like a mother and like a son, give us the boon of wealth and wisdom. The manifestation of such a great Prana Shakti is possible only through the process of Pranayam. Ashtangyoga is like the backbone of Sanatan Dharma. Ashtangyoga has four external parts and three internal parts and Prana acts as a bridge between these two.<br />Pranayam destroys both our gross and subtle diseases, sorrows and defects and makes us endowed with gross and subtle divine and sacred powers. Maharishi Vyas writes while commenting on Yoga Darshan 2-28 Sutra-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>“Yogaanushthanamshuddherviyogakaranam” Yatha Yatha Cha Kshiyate</strong></span><br /><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>Inaccuracy: Tatha Tatha kshayakramaanurodhinee gyaanasyaapi deeptirvivardhate.</strong></span><br /><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>                                                                                                                                            (Lecture 2.28)</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Lingapuraan</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Prasad iti samprokta: swante tvih chatushtaye.</strong></span><br /><strong>                                                                    (Lingapurana-1.8.55.60)</strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;">In Linga Puran, the nature of the siddhi (power) generated by Pranayama called Prasad has been described in more detail. It is as follows-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>praanopaanah samaanashch udaano vyaan ev ch ||61||</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>naag: koormastu krakalo devadatto dhananjay:. </strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>eteshaan ya: prasaadastu marutamiti sansmrt: ||62||</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>prayaanan kurute tasmaadvayu: praan iti smrt:.</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>apaanayatyapaanastu aahaaradeen kramen ch. ||63||</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>vyaano vyaanaamayatyaaghau vyaadhyaadeenaan prakopak:. </strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>udvejayati marmaani udaanoyan prakeertit: ||64||</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>saman nayati gatraani samaan: panch vaayav:. </strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>udgaare naag aakhyaat: koorm milan tu sa: ||65||</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>krkal: kshutkaayaiv devadatto vijrmbhane. </strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>dhananjayo mahaaghosh: sarvag: sa mrtepi hi ||66||</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>iti yo dashavaayoonaan praanaayaamen sidhyati. </strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>prasaadosy tureey tu om viprashchatushtaye ||67|| </strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>sarvadvaareshu dehesmin prakaash upajaayate. (geeta-14.11)</strong></span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"> </h4>
<h4 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Vital Chart</span></strong><br /><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2026-04/gdf.jpg" alt="gdf" width="655" height="847"></img></h4>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>English</category>
                                            <category>2025</category>
                                            <category>January</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3840/pranic-energy-pranayama-benefits-yoga</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3840/pranic-energy-pranayama-benefits-yoga</guid>
                <pubDate>Wed, 01 Jan 2025 17:57:59 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2026-04/gdf.jpg"                         length="130091"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>Mind </title>
                                    <description><![CDATA[<p style="text-align:right;">B Shekhar    <br />Patanjali Sanyasashram</p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/926/mind"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-05/257.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Mansa Jatani Jivanti (Tait., V.3, Anu.4)</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">All the living beings in the world are born out of mind and become a part of life and it is our mind which keeps our life dynamic. Where there is dynamism control is also important there at the same time. If we talk at material level it becomes evident that it is necessary to use brake to keep the speed of a vehicle under control. And it is a reality that the driver keeps using break during his journey occasionally and finally he arrive at his destination. About control of mind Lord Krishna has said -</h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Ashansayam Mahabaho Mano Durnigraham Chalam l</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Abhyasen Tu Kaunteya Vairagyena Cha Grihayate ll (Geeta, A.6, Shloka- 35)</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">Fickle mind can be controlled with difficulty there is no doubt in it but with the practice of best things one can have proper control over his mind as Goswami Tulsidas has said that everything in the world keeps getting deviated from its path like when the air blows all the leaves of trees start shaking and similarly that kind of situation appears the mind of every living being becomes getting deviated as it is like uncontrolled running horse-</h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Yastvavigyanvan Bhavatyayuktena Mansa Sada l</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Tasyendriyanyavashyanti Dushtashva Eva Sarthe ll</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>(Katho. A. 1.  V 3, M5)</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">Our mind is is the Charioter and when it sees the greenery of forest which is like the material pleasure it keeps running here and there. <br />You can take the example of any generation which makes it clear that those who could not keep their mind under control the definitely have to confront difficulties in life and in the era of Satya Yuga Hiranyakashipu and in the Treta era Ravana and in the dwapar era Duryodhana lost their control of mind therefore despite being strong and wealthy and very powerful they all Got ruined. It has been well said that those who act without proper contemplation they repented later.</h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Drishtidrishyoparaktam Chitam Sarvpratham l (Yog Darshan, kaivalya. 23)</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">Our mind can know what is right and what is wrong and occasionally we quite often experience this that our mind is is a treasure of of infinite power but we get deviated from the natural course of mind and start running after unnecessary Desire to fulfill them and it is a fact that most of our desires are not natural but they are basically due to the pressure from our family or society like our desire to earn lots of money but we are never born with money it is is this desire which we inherit from our society. If I tell you that you just think what is that the society has not given to you and you will be surprised about what it could be and those who have tendency in Virtuous things I will say that they will talk of of God and many other people will say a that we are aware of God but it could be the truth but many other people would like to know about there is period of which knowledge can be obtained in many birth while it is God which is is the supreme controller of all the Spirits but all this can be possible if we have control over our mind but we mostly think about our body and not about our mind all the time and we are engaged in fulfilling the needs of our body but we never try to fulfill the needs of our mind like most of our energy is spent what to eat to keep our body healthy and enjoy the taste of food how to get attractive look therefore mostly focus on our body which is external and we never think of our mind and its needs.<br />Just imagine if you know one day that you are going to die in a few moments then what will be the condition of your mind and what will be the things of which you will think it is necessary?</h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Bandhayaavishyaasaktam Muktaiya Nirvishnam Manah l</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Man Aeva Manushyanam Karanam Bandhmokshyoh ll (Cha. A. 13, Shloka 11)</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">A man is free and he can be in shackles only due to his mind because body does not have even slightest of strength as it has been surrounded by old age diseases and Ud animes like death and this body is like unbaked pottery and can be broken very easy.</h5>
<h5 style="text-align:justify;">How so much attractive the lamp of our body might be and how beautiful it might have been decorated but its natural beauty e will appear only with the burning of the light of mind.</h5>
<h5 style="text-align:justify;">The light of mind can be seen only when it burns and it can be lit bhaiya capable teacher because it is our teacher who can take us in the right direction because if we don't have the knowledge of our direction especially the right one then even rising sun will appear like the sun getting to be set.  </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>English</category>
                                            <category>2021</category>
                                            <category>October</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/926/mind</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/926/mind</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Oct 2021 21:44:53 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/257.jpg"                         length="85894"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>मन!</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">ब्र</span><span style="font-family:Mangal, serif;">. </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">शेखर</span><span style="font-family:Mangal, serif;"><span>  </span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">संन्यासाश्रम</span><span style="font-family:Mangal, serif;">:</span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/950/646da446b845b"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-05/257.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">मनसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जातानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन्ति।</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">तैत्ति</span>., <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span>. 3, <span lang="hi" xml:lang="hi">अनु</span>. 4)</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रविष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गतिशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गतिशीलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियंत्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भौतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियंत्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चालक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिस्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंतव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियंत्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span>, (<span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीकृष्ण</span>)</h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">असंशयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाबाहो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्निग्रहं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलम्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यासेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौन्तेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैराग्येण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गृह्यते।।</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अ</span>.6, <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लो</span>.35)</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> <span lang="hi" xml:lang="hi">चञ्चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठिनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संदेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्रतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारंबार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">गोस्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलसीदास</span>) ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">पीपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डोला</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">चौपाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हल्की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीपल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिलने</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">डुलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिस्थितियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेलगाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भांति</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">उक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>)-</h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">यस्त्वविज्ञानवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवत्ययुक्तेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">तस्येन्द्रियाण्यवश्यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुष्टाश्वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारथे।।</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">कठो</span>., <span lang="hi" xml:lang="hi">अ</span>.1, <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span>.3, <span lang="hi" xml:lang="hi">म</span>.5)</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धिरूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जंगल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">हरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनमाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौड़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदाहरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खींचकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकटों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सतयुग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिरण्यकश्यप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रावण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वापर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्योधन</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्म</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">नियंत्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतापी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए।</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">बिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाछे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पछताय</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">द्रष्टृीदृश्योपरक्तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चित्तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वार्थम्।</span> <span style="color:rgb(0,0,0);">(<span lang="hi" xml:lang="hi">योगदर्शन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कैवल्य</span>. 23)</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपरिमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भण्डार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाविकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">धनादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाये</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहूँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अचम्भे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचें</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मानुरागी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहेंगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचेंगे</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बातें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मा</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>’) <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्भव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियंत्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर्फ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरूरतें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाओ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सजाओ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संवारो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तृप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्पना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीजिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">किन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचेगा</span>?</h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">बन्धाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषयाऽऽसक्तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्त्यै</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्विषयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्याणां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारणं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्धमोक्षयो</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span>(<span lang="hi" xml:lang="hi">चा</span>.,<span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">१३</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लो</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">११</span>)</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेशमात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्याधि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्युरूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शत्रुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घेर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षणभङ्गुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">सजाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छी</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नकाशी</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुन्दरता</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्योति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्योति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्योति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामर्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होतो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डूबता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>योग एवं आयुर्वेद</category>
                                            <category>2021</category>
                                            <category>अक्टूबर</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/950/646da446b845b</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/950/646da446b845b</guid>
                <pubDate>Fri, 01 Oct 2021 21:43:38 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/257.jpg"                         length="85894"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        