<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/242/patanjali-university" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>patanjali university - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/242/rss</link>
                <description>patanjali university RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>Great form of Gurukuliya education</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="BasicParagraph" style="text-align:right;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-gb" style="font-family:Calibri, 'sans-serif';" xml:lang="en-gb">Sadhvi Devpriya<span>  </span></span></strong></span></p>
<p class="BasicParagraph" style="text-align:right;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-gb" style="font-family:Calibri, 'sans-serif';" xml:lang="en-gb">Kulanushasika and Head of Department, </span></strong></span></p>
<p class="BasicParagraph" style="text-align:right;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-gb" style="font-family:Calibri, 'sans-serif';" xml:lang="en-gb">Patanjali University, Haridwar, Uttarakhand, India</span></strong></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/138/great-form-of-gurukuliya-education"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-01/ygyaa.jpg" alt=""></a><br /><p class="Subhead-2"><strong><span lang="en-gb" style="font-size:20pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#004cbf;" xml:lang="en-gb">8. Sustainable &amp; enjoyable education (with life skill)</span></strong></p>
<p class="Subhead-2" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#000000;" xml:lang="en-gb">(Nurturance, education with skills and joy of life) Modern educationists have also realized that education should be with fundamental skills of life like fraternity, co-existence, non-violence, freedom, joy with collective wisdom Containing etc. In ancient times, while living in the presence of the Guru in the Gurukul, a child used to live with many Brahmacharis. All of them used to take care of each other's happiness and sorrow, service, beauty etc. The lessons taught by the Guru were repeated by all together, due to which the qualities of collective intelligence, brotherhood, co-existence etc. were easily developed.</span></p>
<p class="Subhead-2"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#ba0000;" xml:lang="en-gb">Tam Shishyagurusabrahmacharivishishta shreyorthibhiranasuyubhirabhyupeyat II [52]</span></p>
<p class="Subhead-2" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#000000;" xml:lang="en-gb">In Gurukuliya education, students at one time eat food by asking for alms. This develops the feeling of brotherhood and co-existence. How beautifully the Acharya teaches his disciple in the Gurukul while preaching non-violence-</span></p>
<p class="Subhead-2"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#ba0000;" xml:lang="en-gb">Om Madhumanme Nikramana Madhumanme Parayana. I Wacha Vadami Madhumada Bhuyasam Madhusamdrishah [53]</span></p>
<p class="Subhead-2" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#000000;" xml:lang="en-gb">May both my attitude and retirement in the world be full of sweetness. May I speak sweetly and in this way, knowing the secret of this sweetness, may I become like the sweet God. What can be a higher ideal of education than this?</span></p>
<p class="Subhead-2"><strong><span lang="en-gb" style="font-size:20pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#004cbf;" xml:lang="en-gb">8. Solution based education. </span></strong><strong><span lang="en-gb" style="font-size:20pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#365f91;" xml:lang="en-gb">(Solution Education)</span></strong></p>
<p class="Subhead-2" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#000000;" xml:lang="en-gb">In the new education policy, it is believed that education should bring solutions to the problems of life, because from the experience till date, it is being seen that today's educated youth take only one certificate and go here and there in search of a job. Roaming around with problems and sometimes even after being respected in a high position, he is seen committing suicide, all this is the result of cultureless education. This cannot be the true form of education. With an example of Gurukuliya education, you will know how complete that education was in itself. In the Chhandogyopanishad, Guruji orders his disciple Aruni to make a dam to stop the water in the field, when the flow of water cannot be stopped. So Aruni stops the water flow by laying his body in front of the water flow without telling Guru ji any compulsion. Similarly, in Ramayana, Shriram, Lakshmana, Bharata, Hanuman, Mata Sita, Anjana, Maharishi Dayanandadi great men are seen to find solutions to every problem because their education and initiation took place in Gurukulas, in the modern age the most revered Gurudev revered Swami Ramdev Ji Maharaj And Revered Acharya Balkrishna Ji Maharaj has taught not only India but the whole world the art of living in a new way by extracting solutions to physical, mental and economic problems from Yoga, Ayurveda and Swadeshi. The Gurukuliya education system is a strong proof in front of us.</span></p>
<p class="Subhead-2"><strong><span lang="en-gb" style="font-size:20pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#004cbf;" xml:lang="en-gb">9. Self-reliant education</span></strong></p>
<p class="Subhead-2" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#000000;" xml:lang="en-gb">Today, big countries like China, Australia, Japan etc. are self-sufficient in most of the subjects because of taking support of this type of education policy, but it seems that they have adopted this quality somewhere from the Indian education system. In ancient Gurukuls, the education given from morning till evening used to make self-reliant.</span></p>
<p class="Subhead-2"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#ba0000;" xml:lang="en-gb">Pratidinam Ratrauh Pashchime Yame Chotyayavashyakam Kritva</span></p>
<p class="Subhead-2"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#ba0000;" xml:lang="en-gb">Dantdhavanastranasandhyopasaneshwa-</span></p>
<p class="Subhead-2"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#ba0000;" xml:lang="en-gb">Rastutiprarthanonpasanayogabhyasa Nintyamachar. [54]</span></p>
<p class="Subhead-2"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#ba0000;" xml:lang="en-gb">Shushilo Mitbhashi Sabhyo Bhawa II [55]</span></p>
<p class="Subhead-2"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#ba0000;" xml:lang="en-gb">Mekhaladanaddharanabhaikshayacharyasamida-</span></p>
<p class="Subhead-2"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#ba0000;" xml:lang="en-gb">dhanodakasparshanacharyapriyacha Ranapratah Sayamabhivadanamvidyam-Sanchayajitendriyatvadeenyete Te Nityadharmah II [56]</span></p>
<p class="Subhead-2" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#000000;" xml:lang="en-gb">All the students wake up in the Brahmamuhurta and after their daily routine, according to their interest and ability, skill in various types of education after attaining Samavartan Sanskar, by becoming self-sufficient in life, by becoming physical, mental, intellectual, spiritual, cultural and material prosperity, they used to inculcate the spirit of all-inclusive and universal brotherhood in public life.</span></p>
<p class="Subhead-2"><strong><span lang="en-gb" style="font-size:20pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#004cbf;" xml:lang="en-gb">Epilogue</span></strong></p>
<p class="Subhead-2" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#000000;" xml:lang="en-gb">Compared to the ancient era, there has been a lot of increase technically in the promotion and dissemination of education in modern times. Accordingly, there has been a considerable jump in the number of teachers, students and education centers. But along with this timely growth, in today's economy, the meaning of education has also changed a lot. This western process of intellectual enrichment happening in the absence of inner understanding is turning human into a thoughtless, insensitive and directionless mechanical creature. Due to the blind mentality of self-centered development, all the ideals of humanity are getting destroyed. Before taking policy decisions, we need to seriously review the ancient Indian education system and the human values replaced by them. For this, there is an urgent need to appoint such teachers in modern education centers, who, using their intelligence, can sprout the sublime qualities of intelligence, emotionality, good character and effort, as well as the sacred understanding of spirituality, and pave the way for their all-round development. Can pave Along with subject efficiency, the basic foundation of Indian education has also been man-making (Manurbhav). He is considered a scholar who is a motherly person who is a motherly person. Hitopadesh, the responsibility of re-establishing these Indian concepts of Mitralabh education is on our shoulders only. Therefore, in order to organize education and teaching methods on a national-friendly and cultural basis, a determined effort will have to be made to reorganize the curriculum with the help of penetrating scholars of the Indian knowledge tradition, and only then the concept of self-reliance can be achieved. This nation will be able to fulfill the resolution of this Ved mantra• </span></p>
<p class="Subhead-2"><strong><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#ba0000;" xml:lang="en-gb">Udyan te purush naavanam jivatunte krunomi krinomi. [58]</span></strong></p>
<p class="Subhead-2" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;color:#000000;" xml:lang="en-gb">Oh man, see that there should always be progress in your life, there should be no downfall.</span></p>
<p class="BasicParagraph" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;" xml:lang="en-gb">No, don't fall, I blow life force into you. it's human it is God's order. That is, in reality, knowledge is that which gives us may you be free from all bondages. So today again the same Gurukuliya there is an urgent need to adopt the education system.</span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>January</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/138/great-form-of-gurukuliya-education</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/138/great-form-of-gurukuliya-education</guid>
                <pubDate>Sun, 01 Jan 2023 05:58:47 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/ygyaa.jpg"                         length="254929"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>Grand closing of third state level Yogasan sports competition at Patanjali University</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="BasicParagraph" style="text-align:justify;"><strong><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:'Khand Bold';color:#720000;" xml:lang="en-gb">Haridwar, 29 November:</span></strong><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;" xml:lang="en-gb"> The grand closing ceremony of the third state level Yogasan Sports Competition was held at the Virat Auditorium of Patanjali University. This competition was going on for the last three days for all categories of women and men sub-junior, junior, senior etc. in which talented players from all the districts of Uttarakhand state participated. On the basis of overall performance, Haridwar got first, Dehradun got second and Udham Singh Nagar and Nainital jointly got third place.</span></p>
<p class="BasicParagraph" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;" xml:lang="en-gb">The chief guest in the program was the Pro-Vice Chancellor of Patanjali University, Prof. Mahavir ji addressed the present participants and</span></p>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/154/grand-closing-of-third-state-level-yogasan-sports-competition-at-patanjali-university"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-01/58-1.jpg" alt=""></a><br /><p class="BasicParagraph" style="text-align:justify;"><strong><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:'Khand Bold';color:#720000;" xml:lang="en-gb">Haridwar, 29 November:</span></strong><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;" xml:lang="en-gb"> The grand closing ceremony of the third state level Yogasan Sports Competition was held at the Virat Auditorium of Patanjali University. This competition was going on for the last three days for all categories of women and men sub-junior, junior, senior etc. in which talented players from all the districts of Uttarakhand state participated. On the basis of overall performance, Haridwar got first, Dehradun got second and Udham Singh Nagar and Nainital jointly got third place.</span></p>
<p class="BasicParagraph" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;" xml:lang="en-gb">The chief guest in the program was the Pro-Vice Chancellor of Patanjali University, Prof. Mahavir ji addressed the present participants and blessed them and inspired them to develop sports talent.</span></p>
<p class="BasicParagraph" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;" xml:lang="en-gb">On this occasion, Dean of Patanjali University and Chairperson of Oriental Faculty, Prof. While presiding over the program, Sadhvi Devpriya ji gave guidance to follow the path of Aharnish Khel Marg like Pujya Swamiji Maharaj and Pujya Acharyaji. He said that sports and yoga should inspire us to discipline in life.</span></p>
<p class="BasicParagraph" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;" xml:lang="en-gb">On this occasion, Executive Officer and retired senior administrative officer of the Board of Education, Dr. N. P. Singh ji, the vice president of the said organizing board and chief central in-charge of Bharat Swabhiman, brother Rakesh Kumar and Patanjali Vishwavidyalaya's patriarch young monk Swami Arshadev ji also received their address. Judges from various institutions played a commendable role on the occasion.</span></p>
<p class="BasicParagraph" style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" style="font-size:16pt;line-height:120%;font-family:Georgia, serif;" xml:lang="en-gb"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/58-2.jpg" alt="58-2"></img></span></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:justify;"><span lang="en-in" style="font-size:16pt;line-height:115%;font-family:Georgia, serif;" xml:lang="en-in">Successful operation of the program and gratitude was done by Dr. Ramji Mishra, in-charge of Physical Education and Sports Science Department. Shri Sandeep Manikpuri, Dr. Bhagirathi, Dr. Narendra, Dr. Shilpa ji, Dr. Aarti Pal, Dr. Vipin Dubey etc. were present in the closing ceremony along with Dr. Kapil Shastri, Secretary of the program and Sports Officer of Patanjali University.</span></p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>January</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/154/grand-closing-of-third-state-level-yogasan-sports-competition-at-patanjali-university</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/154/grand-closing-of-third-state-level-yogasan-sports-competition-at-patanjali-university</guid>
                <pubDate>Sun, 01 Jan 2023 05:15:50 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-01/58-1.jpg"                         length="291819"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>Eternal truth uttered from eternal knowledge of Param  Pujya Yog-Rishi Shradheya Swami Jee Maharaj</title>
                                    <description><![CDATA[<h4><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Need to launch a campaign to get rid of foreign New  Year and foreign slavery</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><span style="color:rgb(0,0,0);">1.    The nation is celebration the Amrit Mahotsav of our Independence. But can anybody say that we have really become free? In the fields like education, medical treatment, food habits, life style, language, agriculture, industries, service sector, media, besides our armed forces which use the weapons to protect the frontiers of the nation and even our ideas are influenced by foreign culture and traditions. Are we not dependent on foreigners in these matters? Today it is high time for all of us to think that</span></span></h5>...]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<br /><h4><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Need to launch a campaign to get rid of foreign New  Year and foreign slavery</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><span style="color:rgb(0,0,0);">1.    The nation is celebration the Amrit Mahotsav of our Independence. But can anybody say that we have really become free? In the fields like education, medical treatment, food habits, life style, language, agriculture, industries, service sector, media, besides our armed forces which use the weapons to protect the frontiers of the nation and even our ideas are influenced by foreign culture and traditions. Are we not dependent on foreigners in these matters? Today it is high time for all of us to think that we will move forward with Yog , Ayurved and Swadeshi which means the concept of indigenous so that the country could become self dependent completely in all respect. For this we should be ready to sacrifice our body, soul and wealth. This way we can make our nation a world superpower and can also set a new trend.</span><strong><br /></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><span style="color:rgb(0,0,0);">2.    After Yog, Ayurved and Swadeshi revolution now Patanjali has started to move forward in the field of education and health care and soon a revolution is going to take place with the efforts of Patanjali. Patanjali has been laying down a very strong foundation of India for the next 100-200-500 years. Bhartiya Shiksha Board, Patanjali Gurukulam and Acharyakulam and Patanjali University besides Patanjali Global University are the institutes by the means of which great quality citizens </span></span>are being built and great quality leadership is also being built and this way a yoga oriented world and the nation will be built and this resolve will be true one day. And the era of Vedas will arrive.</h5>
<h5 style="text-align:justify;">     Through Patanjali wellness Yoga, Yagya and Ayurveda and Naturopathy are being used as integrated methods for the wellness of the world and wipe out Allopathy which has turned out to be devastating for today’s world. Then everyone in the world will enjoy a complete and sacred health and it is a fact that it is a very difficult task but with our great endeavour it will be complete one day.</h5>
<h5 style="text-align:justify;"> 3.    For accomplishment of this great job we will have to take minor vows and actually it is to be brought in practice to sign in our mother tongue except some very technical matters, and we will have to get education for our wards in the schools affiliated with Bhartiya Shiksha Board and if it could be possible then we will also have to take a pledge that we will send our children to Patanjali Gurukulam for education. If it is possible you will be required to have a cow at home and take care of her and also start and promote and propagate organic farming and also develop habits of eating natural food. Also to use milk and milk products of cows.</h5>
<h5 style="text-align:justify;">    Extending full support to the campaigns of Patanjali and also to launch campaigns like Patanjali in every field and setting new trends like Patanjali. Opposing all the anti India forces with full strength, personally and socially and in every possible manner. Never to rest before your work is complete and all of us will have to engage ourselves with full energy for accomplishment of our goal only then we will succeed. </h5>
<p> </p>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>2022</category>
                                            <category>January</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/162/eternal-truth-uttered-from-eternal-knowledge-of-param--pujya-yog-rishi-shradheya-swami-jee-maharaj</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/162/eternal-truth-uttered-from-eternal-knowledge-of-param--pujya-yog-rishi-shradheya-swami-jee-maharaj</guid>
                <pubDate>Sat, 01 Jan 2022 21:47:00 +0530</pubDate>
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>Discipline is the ladder to success</title>
                                    <description><![CDATA[<p style="text-align:right;"><strong>Mahamahopadhyaya Dr Mahaveer  </strong><br /><strong>Prati Kulpati, </strong><br /><strong>Patanjali Vishwavidyalay</strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/164/discipline-is-the-ladder-to-success"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-04/47.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;">   </h5>
<h5 style="text-align:justify;">     In every field of life there is no doubt that discipline plays a very important role and in the ancient literature which have been encouraging and inspiring people from many centuries the words like discipline shows that it is not wrong to say so. The proponent of yoga shastra was Maharishi Patanjali and his first sentence was - Atha Yganushasanam- Which means anushasan hi Yog Hai Vishesh yoga is discipline or the first ladder of yoga is discipline and without including discipline in his life nobody can include yoga in his life because by the means of discipline one can achieve the greatest and highest position in the field of yoga and in a Sangat Yog Marg Yama and Niyam and Aasan and Pranayam are directly related with discipline which means the self restraint on ourselves only then we can achieve the highest stage of yoga because yoga cannot be practiced without self-restraint and if we do not retain our attendance is and if we are not able to to control our soul and if we are not able to concentrate completely then we cannot achieve anything there for all these I will come by the means of discipline and Maharshi Patanjali has written Vyakaran Mahabhashya which is a very popular book of the world. It is a commentary on ashtadhyayi of Maharshi Panini and this book begins with the word Atha Shabd anushasanam and here anushasan means grammar is just nothing but only the registration of words and Bharthari Hari in Vyakaran Shastra has said that words are like sages and in the universe the greatest position is of Braham have the same way in this practical life words play a very important role because Bharatrihari has written-</h5>
<h4 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Idamandhatamah Kriya nam Jayet Bhuvantraya </span></strong><br /><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Yadi Shabdahvayam Jyotirasansaram Na Deepyate ll</span></strong></h4>
<h5 style="text-align:justify;">     The whole world is clouded by darkness if the light of words are not available to spread visibility in the word and all our behaviour and all our knowledge tradition and culture and Civilization everything dependent upon words. Therefore it is very important to have a restrain over our words and speech because the it is very important to have discipline speech and the glory of w and language is well known to all.</h5>
<h5 style="text-align:justify;">Behaviour and speech are good our Enemies will also become our friends is the battle of Mahabharata which was caused due to the words said by Draupadi to Duryodhana which lead to such a huge loss of life in Mahabharata war and Mahakavi bhavbhuti in Hindi great drama Uttar Ramcharit has beautifully written-</h5>
<h4 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Laukikanam Hi Sadhunamartham Vaganuvartate l</span></strong><br /><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Rishinam Punarnam Vachamarthomanudhavati ll</span></strong><br />- Uttar Ramcharit 1/10</h4>
<h5 style="text-align:justify;"><br />Another sloka importance of the discipline of word speech and voice has been beautifully expressed-</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Avirbhutjyotisham Brahmananam Yevyavaharasteshu Ma Sanshyobhuta l</span></strong><br /><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Bhadra Hyosham Vachilakshmirnishkta, Naite Vacham Viluptartha Vadanti ll</span></strong><br />(Uttar Ramcharit 4/18)</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><br />Those who have light in their soul speed is called as on which nobody will have any doubt speech is always the home to mother Lakshmi e goddess who is always auspicious for the whole universe and such a great scholar never tell a lie. <br />This is the power of discipline speech because those who always follow the path of truth true whatever they say even their future prediction.<br />Taitirya Upanishad is based on the subject of education and teacher gives teaching and lessons of discipline to his disciples who are graduate students after the education is complete and they are at the convocation function and such speeches are are of great significance and today the same words are is spoken in every convocation function at so many universities which begins with and ends with the word Anushasan.</h5>
<h4 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Vedamnujyacharyoantevasinmanushasti l Satyam Vada l Priyam Vada l Dharmam Chara Aetadnushasanam l Aevamupasitavayam l</span></strong><br />(Taitiryopnishad 1-11)</h4>
<h5 style="text-align:justify;">   The beginning of education and complete discipline are very important without discipline knowledge and education cannot be fruitful and the students who always follow the instructions of their teachers only they are able to get the fruit of education and in our philosophy and Upanishad and many such scriptures education begins with manglacharan after which discussion starts and the extract of every education is dedication and devotion and restraint of character and always being restrained only such disciples can get fruitful education. <br />Maryada purushotam Shri Ram and Yogeshwar Shri Krishna and Maharshi Dayanand Saraswati and Swami Vivekananda are the best and true example of this series.<br />It was a time when Guru was considered as the incarnation of Brahma God and the faith of a student is unflinching and a disciple had always a disciplined way of living and this way students get various kind of education like physical and mental and intellectual and spiritual. <br />This is the the greatest specialty of Gurukul system of education of India and it has been said that after following the instructions as student becomes educated and following instructions means being disciplined and abiding by the teacher and another meaning is to serve which has two property is one is being knowledgeable and when students are taught by one teacher in one classroom most of them achieve I administrative posts somebody become a doctor some others engineers and some others great lawyers and scientists and processes and they become respected and reputed in their life and some others become very simple and they hardly achieve anything of substance and those who live in discipline and those who are restrained and those who have dedication and those who are humble and take lesson from the teacher they give outstanding results in life. <br />Whatsoever be the institute of education or of Medical Science and industry E and politics the success and discipline and hard work and Endeavour add dedication to duty and following the path of truth is the key to success and in the field of Management discipline is of Paramount importance because many big industrial institutes in the absence of discipline are shut down or display a very miserable condition and very close to us in Rishikesan the institute called IDPL has lost its significance and hardly anybody remember it and also in Nagpur there was a cotton mill but due to the strike of workers it is stop the function and thousands of families lost the source of livelihood.<br />In the armed forces the first lesson that is given is the lesson of discipline and when thousands of soldiers March In Parade together it is the moment of power and inspiration and Pride which is enough to destroy the bad intentions of the enemies. <br />The organisation of Veda presents the message of discipline and sukt Sahagman. </h5>
<h4 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Sangachchhadhavyam Sanvadhyam Sam Vo Manansi Janatam -1</span></strong></h4>
<h5 style="text-align:justify;">     The power of organisation and discipline keeps our country safe and protected and at present time anushasan and discipline are not been given greater importance which is the reason why misconduct in the procedures of the functioning of the Parliament and assemblies and Universities and colleges at this is the reason why they are in miserable condition which is a matter of serious concern. </h5>
<h5 style="text-align:justify;">The country in which a teacher is considered to be like God and most respected and the university is where the students have the great sense of pride for the nation and patriotism they produced grade citizens and if we see the condition of the same country miserable then it is very painful.</h5>
<h5 style="text-align:justify;">This is the truth of this generation that yoga and character and Patriotism and service to the mankind and hard work and discipline and Endeavour these are the parts on which India can again achieve its glorious ancient Pride. </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>2022</category>
                                            <category>January</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/164/discipline-is-the-ladder-to-success</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/164/discipline-is-the-ladder-to-success</guid>
                <pubDate>Sat, 01 Jan 2022 20:14:11 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-04/47.jpg"                         length="46055"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>Your participation in the  Services rendered by  Patanjali</title>
                                    <description><![CDATA[<p style="text-align:right;">Acharya Balkrishna</p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/969/your-participation-in-the--services-rendered-by--patanjali"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-05/149.jpg" alt=""></a><br /><table style="border-collapse:collapse;width:99.9614%;border-width:1px;background-color:#BA372A;border-color:#BA372A;" border="1"><colgroup><col style="width:99.8586%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td style="border-width:1px;border-color:rgb(186,55,42);">
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong>While being in the holy company of respected Swami Ji Maharaj enjoy the bliss of yoga, Yagya Ayurved, Naturopathy and a complete spiritual lifestyle and have a practice of healthy, happy and contented life because there cannot be any bigger Fortune than this.</strong></span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>1)    Patanjali University</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">   <a title="University of Patanjali" href="https://www.universityofpatanjali.com/">Patanjali University</a> is going to start BNYS Naturopathy doctorate course from November 2021 and the parents and students who are interested to join this course are welcomed here. Complete dedication for Yog Ayurved and naturopathy is most required. Everyday your presence at the yoga camp in the presence of respected Swami Ji Maharaj is required for at least  a period between 4 hours and 6 hours. The students associated with the institute will get top priority and this year after having completed class 12 we will select students for this course without NIT exam for which we invite application forms as soon as possible. </h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>2)    OPD and IPD from Patanjali Wellness Centre</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">  In every state of the country like Yoggram and niramaya at least one residential Patanjali Wellness Centre and an OPD centre in every district and big size tehsils in an area of 1000 to 2000 square feet will be opened where facilities like Panchkarma and shatkarma besides more than 100 other therapies will be given so that the patients of incurable diseases will get benefited at these centres and this will be a great service to humanity because today the whole world is looking towards yoga and Ayurved for the treatment of complicated chronic diseases because Yog and Ayurved provide a permanent solution for diseases and this will be the best sacred medium to serve the humanity and ensure your prosperity , self dependence and self respect.</h5>
<p><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/0111.jpg" alt="01"></img></p>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>3)    Acharyakulam and Patanjali Gurukulam</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">   Our Institute has been the blend of education, Sanskar, ancient knowledge, tradition and modern science. The application for admission fees are are accepted between November 15 and December 15 and even during the period of corona  crisis our institute has been the only University of the world which did not close add our goal has been to provide best education and the best world citizens and the detailed information in this regard is available at the website of Acharyakulam and Patanjali Gurukulam (Residential). It is a fact and it has been proved by the success stories of the great people of the world that great talents have been built only with the help of the best teachers, the best method of education and the best environment and the best efforts and all these facilities are available here. </h5>
<p><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/109.jpg" alt="10"></img></p>
<p><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/0810.jpg" alt="08"></img></p>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>4)  Join the campaign of collective prosperity and collective services</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">The FPO of Ruchi Soya is coming in the month of November and with this we want to see you even after this as a strong shareholder with Patanjali and Ruchi Soya in the capital market. We have reached to this point of success with your help support and trust and you have given us the greatest strength which now we want to return in a best possible manner there for it is our appeal to all of you that for a long-term Association you should associate yourself with not just as a shareholder but as a part of of our ownership system and our Association will take us to a new height of success and this way we will be able to present the most unique example of self dependent and prosperous India.</h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>5)    In the company of respected Swami ji</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"> Enjoy the bliss of yog, Yagya Ayurved, Naturopathy and a complete spiritual lifestyle at Patanjali Yogpeeth, Niramayam and Yoggram in the holy presence of respected Swami Ji Maharaj for at least 7 to 10 days in a year and after your retirement for at least 2 to 4 weeks and have a practice of 1 complete healthy happy and satisfied life because there cannot be any bigger Fortune Dan this and it is our request to all of you that you visit here with your whole family and enjoy at Patanjali Wellness vedalife and Rishikesh because due to Corona crisis you would not have come out of your home with your whole family to spend a joyful holiday. </h5>
<h5 style="text-align:justify;">    Here in the land of God which is famous as Devbhoomi you are going to get this opportunity in the presence of respected Swami Ji Maharaj and finally practicing yoga and helping others to practice yoga is our greatest duty and this is Yug Dharma and this is the real Manav Dharm in true sense.  Therefore let us all come together as Yogvarati, Swadeshvriti, Yagyavriti and move forward on the path of yoga and the path shown by our great sages and follow the path of almighty and sages because this is the main purpose of making our life complete. </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>English</category>
                                            <category>2021</category>
                                            <category>November</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/969/your-participation-in-the--services-rendered-by--patanjali</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/969/your-participation-in-the--services-rendered-by--patanjali</guid>
                <pubDate>Mon, 01 Nov 2021 21:57:41 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/149.jpg"                         length="300471"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>पतंजलि गुरुकुलम् की संकल्पना एक संन्यासी की दृष्टि में</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">साध्वी</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">देववाणी</span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">वैदिक</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">कन्या</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1301/patanjali-gurukulam-ki-sankalpana-ek-sanyasi-ki-drishti-me"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-06/291.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यात्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दीक्षा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोध</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समग्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपान्तरण।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केन्द्रित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आखिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपेक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्मता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समग्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चुने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपान्तरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपान्तरण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पायेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपान्तरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागरूक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ेगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वेच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागरुकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तल्लीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागरूकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लायें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिविरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनसमुदाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबोधित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रैलियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकालकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाएं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगाएं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयासों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपेक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागरूक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपायों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढूंढना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरन्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयासों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वविदित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लॉर्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैकाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आघात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनभिज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैचारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यक्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शारीरिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मानसिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बौद्धिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीछे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचपन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संगति।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यासों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विचारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपान्तरण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागरूकता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपरिपक्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यासों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बालक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपान्तरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कन्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मिलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कन्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षित</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दीक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शारीरिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बौद्धिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वांगीण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफलता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याभ्यास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योगाभ्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्रताभ्यास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बातों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याभ्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समग्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बौद्धिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योगाभ्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शारीरिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भावनात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सात्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्रतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारित्रिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्येय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेकशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयासपूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुकूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्धेश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गतिविधियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचालित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्तकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तरदायित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सात्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सात्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदतें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाधाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयासपूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सात्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शारीरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रियाओं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वाणी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अशुभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यालयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उच्चतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौबीसों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घण्टे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशिक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यासों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैयक्तिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारित्रिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महामानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुशलताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यत्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देवत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनचर्या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गतिविधियां</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परस्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीजें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बोझ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तनावपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दबाब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जबरदस्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरुरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ती।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदतें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसपास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुजनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विधायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विचारें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदाहरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुनते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्भाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयत्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्भवत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिरला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्सान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचपन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कच्ची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढालना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाएगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रास्तों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आतंकवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचपन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देकर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सात्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वांगीण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्सान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीछे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वेदांगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शस्त्रविद्या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नीतिशास्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थशास्त्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईमानदार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संयमी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सदाचारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोपरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></strong></span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्भाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉन्वेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्कूलों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऑक्सफोर्ड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कैंब्रिज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हार्वर्ड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मैसाचुसेट्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्थानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्तव्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूचि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वार्थसिद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारधारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंभीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्याओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जूझ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आर्थिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवसायिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बौद्धिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रामाणिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संयमी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्रवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिरिक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्तार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरूआत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सालों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">1000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>भारतीय शिक्षा </category>
                                            <category>2020</category>
                                            <category> सितम्बर</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1301/patanjali-gurukulam-ki-sankalpana-ek-sanyasi-ki-drishti-me</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1301/patanjali-gurukulam-ki-sankalpana-ek-sanyasi-ki-drishti-me</guid>
                <pubDate>Tue, 01 Sep 2020 21:43:02 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-06/291.jpg"                         length="184716"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        