<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/2660/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%82" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>मुनियों - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/2660/rss</link>
                <description>मुनियों RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>श्रावणी उपाकर्म- स्वाध्याय पर्व</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">डॉ</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">महावीर</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रति</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">कुलपति</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">हरिद्वार।</span></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1247/shrawan-upakarm-swadhyay-parv"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-05/3812.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">    ऋषियों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मुनियों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योगियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तपस्वियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विलक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्मरणीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्ववारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोच्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिखर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुदीर्घकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्पराओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्ठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिपालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूखण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविच्छिन्नरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कारों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्शों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मांस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवत्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पथिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कृतकृत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सार्थक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">‘<span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सवप्रिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मानवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रियजनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसन्नता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाँटने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चैत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुक्ल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सवों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पर्वों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पावनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चैत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमावस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरन्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्वों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होलीकोत्सव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावणी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विजयादशमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीपावली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्साह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऊर्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर्षोल्लासपूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्वों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिकता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साधना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्त्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वातिशायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याराधना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वसन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतुराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मानित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निराली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरियाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुनरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओढक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदयावर्जक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 60 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मराठी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कविता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनासि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिरवड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चहुंकडे</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवागमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्णिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सात्त्विक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुरम्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मनभावन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिपावन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिवस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उत्साह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धापूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतवर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नसावन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सावन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आनन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुपम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिसमृद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हितकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कायाकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्मना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शूद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span style="color:rgb(230,126,35);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">जन्मना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शूद्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संस्काराद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्विज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उच्यते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> - </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शूद्रो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मणतामेति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मणश्चैति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शूद्रताम्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शौर्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिटाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समग्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यौछावर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्षत्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वितरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वेदादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्याय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अत्याचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मचर्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सदाचार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यायाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणायाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुदृढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षत्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नौकरी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उद्योग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पशुपालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकाधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनार्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दरिद्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूनाधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राधान्येन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यपदेशा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भवन्ति</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बोधित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तमांग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तपस्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भयानक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयानक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शीत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आतप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्ण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नासिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिह्वा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उतने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">उतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्द्रियों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्कृष्टतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्त्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रहण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञानान्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:’ ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्ययाऽमृतमश्नुते</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">, ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याधनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वधनप्रधानम्</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मशास्त्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपनिषद्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीमद्भगवद्गीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिपादित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्मतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आविष्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अध्यापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यकुलों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तपोवनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्त्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समग्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सात्त्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओतप्रोत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाहा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधाकार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋचाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदृश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपस्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्यगण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपस्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञोपवीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्रती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मचर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धावान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संध्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वन्दनादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञानाग्नि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखेंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमूल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरोहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रविष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदारम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीर्वाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">! </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्वमीश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृपया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीरात्मबलयुक्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुशंली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर्यवानरोग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वाविद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधीत्याऽस्मान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिदृक्षु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सन्नागम्या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:’</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमृतवचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(230,126,35);"><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपनयमानो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मचारिणं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृणुते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भमन्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(230,126,35);"><span lang="hi" xml:lang="hi">तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात्रीस्तिस्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिभर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जातं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रष्टुमभिसंयन्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> </span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(230,126,35);"><span lang="hi" xml:lang="hi">                                                                             अथर्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. 11-5-3</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मचारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैठकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यामधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयमी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जितेन्द्रिय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बलवान्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नातक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रस्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीक्षान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समारोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समावर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वद।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मंचर।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृदेवो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भव।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पितृदेवो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भव।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आदि।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(230,126,35);">‘<span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्यायान्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:’ ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमदितव्यम्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्यायशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवनपर्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडऩा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्योपदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्त्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मचर्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गृहस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वानप्रस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिखा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञोपवीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परित्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छूटता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> - ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यसेत्सर्वकर्माणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदमेकन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यसेत्</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महोत्सव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चातुर्मास्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकान्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योगाभ्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाध्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौभाग्यशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिमालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भगवती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भागीरथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पावन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेवजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मस्थली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साधना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीनकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग्यशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिकुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुमारियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कन्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुलम्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यकुलम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामीजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्यश्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सतत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नेह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आशीर्वाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुस्मृत्यादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपाकर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(230,126,35);"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावण्यां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रौष्ठपद्यां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाप्युपाकृत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथाविधि।</span> </span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(230,126,35);"><span lang="hi" xml:lang="hi">युक्तश्छन्दांस्यधीयीत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मासान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विप्रोऽर्धपंचमान्।।</span> </span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(230,126,35);"><span lang="hi" xml:lang="hi">                                                                   मनुस्मृति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 4-15</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रवण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्षत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तपस्वी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योगी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संयमी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देशभक्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्देह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदूषण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">द्वेष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अशान्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अराजकता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रष्टाचार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दुराचार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आतंकवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयानक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महामारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमोघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पावन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिवस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षाबन्धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पावन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षासूत्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">राखी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बांधना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्मरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(230,126,35);"><span lang="hi" xml:lang="hi">मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्राता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रातरं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्विक्षन्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वसारमुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वसा।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भाई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बहन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्नी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पावन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधारशिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रासाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्याओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्रय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिष्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तम्भ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रावण्यादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्वों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्देश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवजीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>संस्कृति एवं संस्कार</category>
                                            <category>2020</category>
                                            <category>अगस्त</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1247/shrawan-upakarm-swadhyay-parv</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1247/shrawan-upakarm-swadhyay-parv</guid>
                <pubDate>Sat, 01 Aug 2020 21:42:51 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/3812.jpg"                         length="265210"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        