<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/2857/%E0%A4%97%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E2%80%98%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE-%E0%A4%B5-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E2%80%99-%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%B9%E0%A5%88-%E0%A4%A4%E0%A4%A5%E0%A4%BE-%E0%A4%87%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AB%E0%A4%B2-%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%B9%E0%A5%88" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>गीता के अनुसार‘स्वधर्म व स्वकर्म’ क्या है तथा इसका पालन करने से क्या फल मिलता है? - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/2857/rss</link>
                <description>गीता के अनुसार‘स्वधर्म व स्वकर्म’ क्या है तथा इसका पालन करने से क्या फल मिलता है? RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>गीता के अनुसार‘स्वधर्म व स्वकर्म’ क्या है तथा इसका पालन करने से क्या फल मिलता है?</title>
                                    <description>
                        <![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">डॉ</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">साध्वी</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">देवप्रिया</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रोफेसर</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">एवं</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विभागाध्यक्षा</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">दर्शन</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विभाग</span></span></p>
<p style="text-align:right;"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-size:11pt;line-height:107%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="hi" style="font-size:11pt;line-height:107%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-size:11pt;line-height:107%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span><span lang="en-in" style="font-size:11pt;line-height:107%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="font-size:11pt;line-height:107%;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">हरिद्वार</span></span></p>]]>
                    </description>
                
                                    <content:encoded>
                        <![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1348/gita-ke-anusar-swadharm-v-swakarm-kya-hai-tatha-iska-palan-karne-se-kya-fal-milta-hai"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-06/212.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविचल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- <strong>‘</strong></span><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मण्यभिरत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संसिद्धिं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लभते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> <strong>‘</strong></span><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’</strong><span lang="hi" xml:lang="hi">वाणिज्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">बालकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परलोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिले</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियादारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चतुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साहूकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनभर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जेबें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कतरते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्दिरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घण्टा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घडिय़ाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खडख़ड़ाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रास्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रास्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियादारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रास्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यावहारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारमार्थिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेंकना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मणोऽन्यत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकोऽयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मबन्धन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:’-</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वाणिज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">डॉक्टरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यावहारिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियादारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यथार्थ</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल्पना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीजिये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यथार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन्धे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खूब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमाएगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोठे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यथार्थ</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिकूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शीघ्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शीघ्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रुपया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिभाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धन्धा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञार्थ</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनोवृत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोड़कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकेगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियादारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खींचेगी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धन्धे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फँस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठोक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पीट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकेगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविचल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभिप्राय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यथार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यथार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अयज्ञार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अयज्ञार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तन्मयता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निसर्गत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सँभले।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अड़ोसी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ोसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्मत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्मता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्नी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्नी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविच्छेद्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविच्छेद्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मालूम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुनाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निश्चित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्रय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूलभूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहजप्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोहों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठिनाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काँटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिखेरने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोहों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिनती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छानबीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संकुचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छिछली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्याप्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फैलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दायरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">‘<span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निश्चित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">?’- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्पना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मालूम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ती</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीछे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ोसियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निसर्गत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृतियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भूखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्यासे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलाना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवारूप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भूतदयारूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निश्चित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनायास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चलो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पाँच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोरगुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">!’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यद्यपि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़़ोसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठहरता।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">चातुर्वर्ण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आश्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टालने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहूँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पसंद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलेगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवसाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभावत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लडक़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरासत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवसाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वंश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलाना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चातुर्वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तव्यस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुव्यवस्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पच्चीस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धंधे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पच्चीस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">! </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीना।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहेंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिंदुस्तान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औसत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 80 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पचीस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धंधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धंधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उमंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्त्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्साह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उमंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनसेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सार्थक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमूल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धंधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिंदु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">चातुर्वर्ण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वत्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिस्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्माचरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूरवर्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> - </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वास्तव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रहण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूरके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढ़ोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुहावने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बातों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लट्टू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगुली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">उधर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इधर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगुली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">उधर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">कुहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्कषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वप्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तुच्छ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नीरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुंदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समुंद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डूब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेढ़ा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मेढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भद्दा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लकड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टुकड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिले</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पॉलिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुंदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिले</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तारने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारखाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढिय़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेलबूटेदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काष्ठखण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारखाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समुन्द्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डूब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">! </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अतएव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेढंगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लकड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टुकड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पकड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गौण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मालूम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मग्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्धार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पडूँगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वृत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भटक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्मरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मग्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मग्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजोगुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फीका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकाग्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चंचल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजोगुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढ़ीला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्मरूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वस्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देंगे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजोगुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चंचलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डंक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुचल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रजोगुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धिभेदं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनयेदज्ञानां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मसङ्गिनाम्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">जोषयेत्सर्वकर्माणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान्युक्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समाचरन्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3-26</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मफलासक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धिभेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अकर्मण्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रान्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थितप्रज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तात्पर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकसंग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनासक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसन्नतापूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलासक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकर्मण्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाएं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकसंग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विघ्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्त्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाएगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मयोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्देश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मयि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वाणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्माणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यस्याध्यात्मचेतसा।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">निराशीर्निर्ममो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूत्वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युध्यस्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विगतज्वर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3-30</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">विवेकवती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कत्र्तव्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामनारहित</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ममतारहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्ताप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्धरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कत्र्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलासक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलासक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मतमिदं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नित्यमनुतिष्ठन्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुच्यन्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेऽपि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मभि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3-31</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदेशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धापूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेयान्स्वधर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विगुण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परधर्मात्स्वनुष्ठितात्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्मे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निधनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परधर्मो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयावह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3-35</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">परधर्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयत्नपूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुष्ठित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अल्पगुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेयस्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्याणकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयावह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियतकर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपेक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मण्यभिरत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संसिद्धिं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लभते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वकर्मनिरत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धिं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विन्दति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तच्छृणु।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">18-45</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभावजन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्त्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वकर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञार्थ</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुम्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आमने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सामने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देगा।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्मे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निधनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परधर्मो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयावह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:’</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>]]>
                    </content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>संस्कृति एवं संस्कार</category>
                                            <category>2020</category>
                                            <category>अक्टूबर</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1348/gita-ke-anusar-swadharm-v-swakarm-kya-hai-tatha-iska-palan-karne-se-kya-fal-milta-hai</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1348/gita-ke-anusar-swadharm-v-swakarm-kya-hai-tatha-iska-palan-karne-se-kya-fal-milta-hai</guid>
                <pubDate>Thu, 01 Oct 2020 21:46:50 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-06/212.jpg"                         length="129378"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator>
                        <![CDATA[योग संदेश विभाग]]>
                    </dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        