<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/3009/%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A4-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%98%E0%A4%9F-%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A5%80-%E0%A4%98%E0%A4%9F%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%93%E0%A4%82-%E0%A4%AA%E0%A4%B0-%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82-%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B2-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%8F%E0%A4%95-%E0%A4%AC%E0%A5%88%E0%A4%A0%E0%A4%95-%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%88" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>तिब्बत में घट रही घटनाओं पर नेहरू मंत्रीमंडल की एक बैठक हुई - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/3009/rss</link>
                <description>तिब्बत में घट रही घटनाओं पर नेहरू मंत्रीमंडल की एक बैठक हुई RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>नेहरू जी ने बनाया चीन को भारत का पड़ोसी</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रो</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">कुसुमलता</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">केडिया</span></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1427/neharu-ji-ne-banaya-chin-ko-bharat-ka-padosi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-06/274.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंत्रीमंडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैठक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पटेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शामिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैठक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नरहरि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाडगिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौम्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आलोचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डपट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिमालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">?’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाडगिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिमालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंत्रिमंडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पटेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जताते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कन्हैयालाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माणिकलाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुन्शी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिलग्रिमेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फ्रीडम</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 175 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 181 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सरदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पटेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदस्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिलाने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिविर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकेले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असभ्यतापूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झूठे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरोप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संभावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शत्रु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपायों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 18 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नवंबर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1950 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंबी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">_</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंत्रालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबोधित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नवंबर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1950 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ल्हासा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एजेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्यांतसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यातुंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एजेंसिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुलिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियंत्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 16 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नवंबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरोप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभुसत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूकावट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभुसत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानबूझकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">_</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस्तेमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंत्रालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ोसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्युनिस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीर्घकालिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टिकोण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोहराना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वायत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपरिहार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भौगोलिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलवायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिस्थितियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयत्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुटिलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वक्तव्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ष्यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विजय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुपचाप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span>’</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रस्ताव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चढक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्थन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्थन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कदम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तिशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुचि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्यायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 15, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिल्द</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 342 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 352)</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेशगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चर्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 6 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिसंबर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1950 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकसभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंशकित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविवेकपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरपूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकांक्षायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढिठाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुतर्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्यामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुखर्जी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नरहरि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वक्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असंतोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंबा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीव्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कदम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुनेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">लोकसभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहसें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिसंबर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1950)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हत्यायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गईं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुचला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खबरें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखबारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आईं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभागा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रास्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भटक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखबारो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छापा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपस्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 16, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिल्द</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 443-444)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">11 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जून</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1951 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुलाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ल्हासा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भागकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुझाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वायत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसन्नता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपर्याप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेक्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नवम्बर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1951 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्शों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्शे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशंका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 17, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 507)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पणिक्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चिमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूरोप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदस्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदस्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपस्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुलेआम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्युनिस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कदम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंचशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाऊ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रगाढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मीयता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाऊ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नृशंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नरसंहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चावल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चावल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नरसंहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाहनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट्रोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रैल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1952 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजदूत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मामले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">   </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पणिक्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1952 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हितों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझौते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 21 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जून</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1952 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूछा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चावल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रास्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सघन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्वतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बातचीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 18, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 473 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 477)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माननीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांसदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पणिक्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शंकायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राघवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजदूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राघवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिपोर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदासीनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्रवत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चावल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामग्रियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगे।</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">शीघ्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट्रोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डीजल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजे।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 23, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 354-355 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 26 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 4</span><span lang="hi" xml:lang="hi">८</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिकार्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शस्त्रास्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुलभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">28 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फरवरी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1952 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूछा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घुसपैठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 17, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 510)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">12 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रैल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1952 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिंता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हितों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विमर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्राचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषाधिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषाधिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रिटिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साम्राज्यवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संधियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सितंबर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1952 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ल्हासा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिपोर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशभक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपर्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुपए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भडक़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गलत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंतरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मामलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हस्तक्षेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्यायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैठकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुलझाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेखनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नृशंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नरसंहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चावल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट्रोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डीजल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जवाहरलाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिनिधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एशियाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आंतरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मामलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हस्तक्षेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशभक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समूह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नरसंहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मामले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंतरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हस्तक्षेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डॉ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राममनोहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोहिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जवाहरलाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशद्रोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संज्ञा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिराजत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साम्राज्यवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग्रेजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साम्राज्यवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जुलाई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1956 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलंबो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधानमंत्रियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुद्दा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठाया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिनिधित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्यत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरर्थक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एशिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 25, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 423 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 426)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राघवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिजवाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलंबो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 28, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 167-168)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राघवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिनिधित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिले</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजदूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्णमेनन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंदन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ओटावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाशिंगटन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">इंग्लैंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कनाडा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलीभगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखावे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रिटिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साम्राज्यवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चापलूस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुयायी</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरोप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंग्लैंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">षडय़ंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span>’</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">समाचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एजेंसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रायटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छापा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नागरिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगस्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1953 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिवस</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">मनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्णय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जवाहरलाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कांग्रेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमेटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महासचिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कांग्रेसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिवस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समारोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शामिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अगले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतर्राष्ट्रीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मामलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजदूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टिकोण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंबित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मामलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संदर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्णायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझौते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुंचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 23, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 485-486)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वक्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामंतवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्वों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्थन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हस्तक्षेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्णय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुलिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चैकियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चैकियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्यथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुलिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चैकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्णय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टिके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतर्राष्ट्रीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अक्सर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चर्चायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वार्ताऐं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घूमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिल्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झांसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरूण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शौरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 94 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिल्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">झांसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशंसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पटकथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेशियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चित्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तपाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामन्तवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्वों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उच्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरंभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शौरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगातार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संविधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निंदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाऊ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संवाददाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संवाददाताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्नों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनोदपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नापकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्साह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नरसंहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">27 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जून</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1954 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वक्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्कपट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीं।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">अरूण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शौरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूछा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुलाई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1954 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्यमंत्रियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐतिहासिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेखनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अक्साई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सडक़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयारियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभुसत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साम्राज्यवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रिटेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्मृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्ह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रिटेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्तारवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषाधिकारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामंतवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्थन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सडक़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गतिविधियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यद्यपि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरोसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्गम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलवायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्यमंत्रियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरूण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शौरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीव्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चर्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जवाहरलाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गतिविधियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोत्साहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गतिविधियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शांतिपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्यथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सिक्किम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कपूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्युनिस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पार्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपत्तिजनक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गतिविधियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिपोर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रसन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कपूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्युनिस्टों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपेक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्तारवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालेंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते।</span>’</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारम्बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानचित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिस्से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतर्गत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतर्गत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्शे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घुली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थीं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानचित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्शों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्शों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्टीकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वास्तव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानचित्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरंतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिंतित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोवियत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्शे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोवियत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्शों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिलिपि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुलिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चैकियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैनात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बमवर्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महंगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औद्योगिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थगित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधारभूत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शांतिवादी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टिकोण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span>’</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिक्किम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूटान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिपोर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविश्वसनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेनन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 45 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 28, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 477-478)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रमंडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधानमंत्रियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्गमील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुरोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्मरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करवाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 34, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 250 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 259) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोषणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ववर्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संधियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझौतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंधे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परेशान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उधर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधानमंत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वार्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीजिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुलाया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजदूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शांतिपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वार्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लद्दाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिंता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखबारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छपा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महावीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्यागी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंजे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हवाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सितंबर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1956 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिमाचल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिपकी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घुस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आईं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिमला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गश्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंभीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मामला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुलिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चैकियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 35, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 515-516)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 26 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 28 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नवम्बर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1956 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तबाही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खंड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 35, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृष्ठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 520 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 522) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हवाईअड्डे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वागत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वार्ताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वापस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभिलेखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वार्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वायत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुराना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यावहारिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वायत्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिराजत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुचि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैलाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानसरोवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीर्थस्थल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेखनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐतिहासिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वार्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐतिहासिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुराणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वसंति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुरूक्षेत्रे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वसंति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिविष्टपे</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुरूक्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरतवंशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वविदित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैकड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मंगोल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तुर्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोच्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्माचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पणशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हवास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्युनिज्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड़पने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयंकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नरसंहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोवियत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशंसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्च</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1959 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्वासित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुंचे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सप्ताह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जवाहरलाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोवियत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तनाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोवियत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1959 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ईस्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मशाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यवाही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुमति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देगी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शांतिपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुमति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">30 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मार्च</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1959 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकसभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांसदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोलमोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषाधिकारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषाधिकारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साम्राज्यवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकसभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थाए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1949 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ईस्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिस्थितियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रैल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1959 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकसभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लामा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1959 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगस्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1959 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकसभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृपालानी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अटल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिहारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाजपेयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदस्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षोभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठहराते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चंगेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुबलई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निंदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशंसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यातनायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परंतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हूँ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिब्बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामंतवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घुसपैठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खबरें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 8 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1959 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकसभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लद्दाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्वतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घाटियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 13000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फीट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊँची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अक्टूबर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1957 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फरवरी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1958 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घुसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिविर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जताने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुर्कीस्तान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सडक़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लद्दाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुजरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्गमील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंबी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्शों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानबूझकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुलिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चैकियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गश्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैनिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिरफ्तार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकसभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिपाहियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जसवंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूछा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संदेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाँए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीजें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिल्कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योजना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतर्गत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्युनिस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पार्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधिपत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1962 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छद्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौंप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कश्मीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हवाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रमण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्पना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाउ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बातों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारम्बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाणित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अक्टूबर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 1962 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्यूबा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिसाईल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोवियत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टकराव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उलझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छद्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाटक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्यूबा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संयुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमेरिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महासागर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरफा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विराम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाटक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वापस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गईं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टकराव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वंचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एअर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाणित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेहरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छद्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौंपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छेड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौंपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साजिशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधानमंत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कदापि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सार्वभौमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखंडता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरूद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशद्रोह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2020</category>
                                            <category>दिसम्बर</category>
                                            <category>राष्ट्र-चिंतन</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1427/neharu-ji-ne-banaya-chin-ko-bharat-ka-padosi</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1427/neharu-ji-ne-banaya-chin-ko-bharat-ka-padosi</guid>
                <pubDate>Tue, 01 Dec 2020 21:46:19 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-06/274.jpg"                         length="141003"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        