<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/3021/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4-%E0%A4%8B%E0%A4%B7%E0%A4%BF-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%B9%E0%A5%88" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>भारत ऋषि संस्कृति वाला देश है - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/3021/rss</link>
                <description>भारत ऋषि संस्कृति वाला देश है RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>मातृ शक्ति</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">डॉ</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विपिन</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">कुमार</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">द्विवेदी</span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">हरिद्वार</span></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बहन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बेटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्त्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्धों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शील</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नम्रता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सहिष्णुता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सौम्यता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परोपकार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वात्सल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रस्तुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्हीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैत्रेयी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लोपामुद्रा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसूया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अरुन्धती</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सावित्री</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सीता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">द्रोपदी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुन्ती</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तारा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मन्दोदरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पन्नों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुरक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गार्गी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याज्ञवल्क्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्रार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिलाया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्मावती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतिधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सच्ची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिभाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गढ़ी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्पना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चावला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूढि़वादिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्मुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गगन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कला</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तकदीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रबंधन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तकनीकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शैली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भौतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकतंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौन्दर्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">निधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दैहिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौन्दर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौन्दर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुपम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर्तृहरि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माहात्म्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कान्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खिन्नता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">कान्तेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाभिरमयत्यपनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खेदम्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नीतिशतक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जयशंकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाला</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रजत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पगतल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">पीयूष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्रोत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुन्दर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समतल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में।।</span> </span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कामायनी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मनु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुस्मृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जंगल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गृहं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गृहमित्याहुर्गृहिणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गृहमुच्यते।</span> </strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गृहिणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गेहमरण्यसदृशं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मतम्।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मनु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.)</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्त्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर्तृहरि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोकाँश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुफा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गृहस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुफा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्रय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तपश्चरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">एका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गृही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span> </span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नीतिश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोकाँश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृपा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निम्रांकित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">यत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नार्यस्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्यन्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रमन्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">यत्रैतास्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्यन्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वास्तत्राफला</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्रिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्तोषमय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभूति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कदाचित्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रियाफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्तोषात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखोपलब्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठिनाईयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपमान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अप्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकेतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर्तृहरि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगम्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवाधर्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परमगहनो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगिनामप्यगम्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मौनान्मूक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:’ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अडिगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गम्भीरता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्वनिवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आनन्दवर्धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराक्रमी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सुवर्णपुष्पां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथिवीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्वन्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषास्त्रय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">शूरश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृतविद्यश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यश्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानाति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवितुम्।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भौतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्धियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आध्यात्मिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रविष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विष्णु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुराण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिल्कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिगण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डुबकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुनकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिगण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूछा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवाधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कालिदास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रघुवंश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाकाव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिलीप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुदक्षिणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रवित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यात्रा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वशिष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्नी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अरुन्धती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नन्दिनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभियान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महारानी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्मृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेविका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सज्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जायाप्रतिग्राहिगन्धमाल्यां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीतप्रतिबद्धवत्साम्।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धूप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">गन्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहनाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुदक्षिणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एहसास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बछड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बांध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सौन्दर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाकवि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कालिदास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शकुन्तला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुलभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृक्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">लताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहृदय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करुणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मग्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पातुं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथमं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्यति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युष्मास्वपीतेषु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">,</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नादत्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रियमण्डनापि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवतां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नेहेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पल्लवम्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आदौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुसुम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसूतिसमये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यस्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवत्युत्सव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:,</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सेयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शकुन्तला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतिगृहं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वैरनुज्ञायताम्।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कालिदास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौन्दर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शकुन्तला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निराली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दैहिक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वृक्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">लताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नेह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुष्पों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनाना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तोडऩा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वृक्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">लताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्चर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिरणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिरणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शकुन्तला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हस्तिनापुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शकुन्तला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कण्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्भों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घावों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंगुदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुट्ठी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खिलाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शकुन्तला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संवेदनशीलता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शकुन्तला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर्तृगृह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कालिदास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निम्रलिखित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">उद्गलितदर्भकवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृग्यस्त्यक्तनर्तना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मयूर्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अपसृतपाण्डुपत्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुञ्चन्त्यश्रूणीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शकुन्तला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मातृत्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवाभाव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कत्र्तव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कूट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कूट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुग्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाकवि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवभूति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृत</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तररामचरितम्</span>’ <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चित्रांकन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाकवि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवभूति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्कृष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंचवटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पौधे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पौधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सींचा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वृक्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पशु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पक्षियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलाया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खिलाए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हिरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाकवि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कालिदास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शकुन्तला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिल्कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शल्लकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीरामचन्द्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंचवटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वासन्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूरिश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कथन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वासन्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपालम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामचन्द्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">! </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आपको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयानक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्णय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जंगल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकेला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिंसक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताओ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हरिणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चंचल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जंगल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अयि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठोर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">! </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रियं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किमयशो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ननु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोरमत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परम्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">किमभवद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विपिने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरिणीदृश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कथय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कथं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्यसे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">?</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वप्रवासवदत्तम्</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाकवि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वासवदत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्नी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्मावती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रस्तुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदयन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वासवदत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिथिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरुणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्त्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यौगन्धरायण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वासवदत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वांग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुरन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यौगन्धरायण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्योतिषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भविष्यवाणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदयन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वासवदत्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल्याण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जबकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभियान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्कृष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पण।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योनि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योनि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिमा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मण्डन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वविदित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बेटी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बहन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्नी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रस्तुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्त्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विष्णु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राक्षस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिषासुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मर्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्गा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माहात्म्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृपा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देदीप्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल्याणकारिणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्मी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आराध्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगज्जननी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पार्वती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्मरणीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृतज्ञभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बेटी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शान्तिमय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुखमय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सके।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>संस्कृति एवं संस्कार</category>
                                            <category>2020</category>
                                            <category>दिसम्बर</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1431/matra-shakti</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1431/matra-shakti</guid>
                <pubDate>Tue, 01 Dec 2020 21:40:49 +0530</pubDate>
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        