<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/3773/%E0%A4%9A%E0%A4%AE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%98%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B2%E0%A5%82-%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>चमत्कारी घरेलू उपचार - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/3773/rss</link>
                <description>चमत्कारी घरेलू उपचार RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>चमत्कारी घरेलू उपचार</title>
                                    <description>
                        <![CDATA[<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">                                  <strong> </strong></span><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापा एवं मधुमेहनाशक दलिया</span></strong></span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:67.8621%;" /><col style="width:32.1263%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गेहूँ</span><span lang="hi" xml:lang="hi">        </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">चावल</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बाजरा</span><span lang="hi" xml:lang="hi">    </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">साबुत मूंग</span><span lang="hi" xml:lang="hi">      </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">  500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सभी को उपरोक्त मात्रा में लेकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भूनकर दलिया बना लें। इसमें अजवाइन </span><span lang="hi" xml:lang="hi">20 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम तथा सफेद तिल </span><span lang="hi" xml:lang="hi">50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम भी मिला लें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता के अनुसार लगभग </span><span lang="hi" xml:lang="hi">50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम दलिये को </span><span lang="hi" xml:lang="hi">400 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पानी में डालकर पकाएँ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वादानुसार सब्जियाँ व हल्का नमक मिला लें। नियमित रूप से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">15-30 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन तक दलिया का सेवन करने से मधुमेह में लाभ होता है। मोटापे से पीडि़त हृदय रोगी इस दलिया का नियमित सेवन कर निरपवादरूप से अपना वजन कम कर सकते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">खीरा</span>, </h5>...]]>
                    </description>
                
                                    <content:encoded>
                        <![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1802/chamatkari-gharelu-upay"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-07/13.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">                 <strong> </strong></span><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापा एवं मधुमेहनाशक दलिया</span></strong></span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:67.8621%;" /><col style="width:32.1263%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गेहूँ</span><span lang="hi" xml:lang="hi">    </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">चावल</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बाजरा</span><span lang="hi" xml:lang="hi">  </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">साबुत मूंग</span><span lang="hi" xml:lang="hi">   </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सभी को उपरोक्त मात्रा में लेकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भूनकर दलिया बना लें। इसमें अजवाइन </span><span lang="hi" xml:lang="hi">20 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम तथा सफेद तिल </span><span lang="hi" xml:lang="hi">50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम भी मिला लें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता के अनुसार लगभग </span><span lang="hi" xml:lang="hi">50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम दलिये को </span><span lang="hi" xml:lang="hi">400 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पानी में डालकर पकाएँ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वादानुसार सब्जियाँ व हल्का नमक मिला लें। नियमित रूप से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">15-30 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन तक दलिया का सेवन करने से मधुमेह में लाभ होता है। मोटापे से पीडि़त हृदय रोगी इस दलिया का नियमित सेवन कर निरपवादरूप से अपना वजन कम कर सकते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">खीरा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">करेला व टमाटर का रस मधुमेह के लिए सर्वश्रेष्ठ है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलेस्ट्रोल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चर्मरोग एवं कैंसर जैसे रोगों में गोमूत्र अर्क सर्वश्रेष्ठ औषध है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय रोग</span>, अम्ल<span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उदर रोग एवं मोटापे में लाभप्रद लौकी का रस</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">लौकी </span><span lang="hi" xml:lang="hi">500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम </span><span lang="hi" xml:lang="hi">+ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुदीना पत्र </span><span lang="hi" xml:lang="hi">7</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> नग </span><span lang="hi" xml:lang="hi">+ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तुलसी पत्र </span><span lang="hi" xml:lang="hi">7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नग</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उक्त सभी को मिलाकर रस निकालकर प्रतिदिन प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल खाली पेट पीने से हृदय की धमनियों में हुए अवरोध भी खुल जाते हैं। अम्लपित्त एवं समस्त उदररोगों का शमन करने के लिए लौकी रस का सेवन नियमित रूप से करना चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कोलेस्ट्रोल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदयरोग व मोटापे के लिए लौकी का रस सर्वश्रेष्ठ है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सावधानी </span></strong><span lang="hi" xml:lang="hi"><strong>-</strong> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कड़वी लौकी का जूस न पीएँ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(226,12,109);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्जुन क्षीर पाक</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">5-10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम अर्जुन चूर्ण में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कप दूध तथा </span><span lang="hi" xml:lang="hi">3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कप पानी मिलाकर पकाएँ। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कप शेष रहने पर छानकर प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल खाली पेट पी लें। उक्त क्षीर पाक का नियमित सेवन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोर हृदय वालों को अति लाभकारी होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुमेह व हृदय रोग में अत्यन्त लाभप्रद अश्वगन्धा पत्र</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन सुबह</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दोपहर एवं सायंकाल </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अश्वगन्धा पत्ते को हाथ से मसलकर गोली बनाकर भोजन से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">घण्टा पहले या खाली पेट जल के साथ लें। एक सप्ताह के नियमित सेवन के साथ ही फल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियाँ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">छाछ एवं जूस पर रहते हुए कई किलो वजन कम किया जा सकता है। इस प्रयोग को लगातार </span><span lang="hi" xml:lang="hi">15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन करने के पश्चात् </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10-15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन छोड़कर पुन</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किया जा सकता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नोट</span><span lang="hi" xml:lang="hi">:</span></strong><span lang="hi" xml:lang="hi"> परम पूज्य स्वामी रामदेव जी महाराज द्वारा बताए इस सामान्य से नुस्खे का प्रयोग कर लाखों लोगों ने मोटापे से छुटकारा पाकर स्वास्थ्यलाभ किया है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span lang="hi" style="color:rgb(224,62,45);" xml:lang="hi">मोटापा कम करने की घरेलू विधि</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच त्रिफला चूर्ण को रात्रि में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">200 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पानी में भिगोकर रखें। प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उबालें तथा आधा शेष रहने पर छान लें। कुछ शीतल होने पर इसमें </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच शहद मिलाकर पीएँ। कुछ ही दिन के सेवन से कई किलो वजन कम हो जाता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">मोतियाबिन्द व ग्लूकोमानाशक </span>'<span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि आई ड्रॉप</span></span></strong><span lang="hi" xml:lang="hi">’</span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:70.3248%;" /><col style="width:29.6637%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सफेद प्याज का रस</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">.</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अदरक का रस</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">.</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span>नींबू का रस</h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">.</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">  50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">.</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उक्त सभी को मिलाकर एक काँच की शीशी में भरकर धूप में रखें। धूप में रखने के कुछ समय बाद तलछट नीचे बैठ जाता है तथा स्वच्छ तरल ऊपर रह जाता है। इस स्वच्छ तरल को साफ  वस्त्र से छानकर काँच की शीशी में भरकर रख लें। नियमित रूप से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद दवा आँखों में डालने से मोतियाबिन्द कट जाता है। ग्लूकोमा के रोगी का आँख का दबाव कम हो जाने से धीरे</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे ठीक हो जाता है। उक्त दवा आश्रम में पतंजलि दृष्टि </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आई ड्रॉप</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के नाम से विशेष रूप से तैयार की जाती है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके प्रयोग से अनेकों रोगी लाभ पा चुके हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्र ज्योतिवर्धक घरेलू उपचार</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्ध गुलाब जल में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम सूखे आँवले की साबुत कली को डुबाकर रखें। इसे </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन तक रखा रहने दें। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन बाद इसे निथारकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">8 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तह किए कपड़े से छान लें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके पश्चात् शीशी में भर कर रखें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">2-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद की मात्रा में आँखों में डालने से अश्रुस्रावाधिक्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्रलालिमा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्रदाह एवं खुजली में आराम हो जाता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="center"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">रतौंधी </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Night Blindness<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एवं योषापस्मार </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Hysteria<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में लाभकारी</span></span></strong></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:74.055%;" /><col style="width:26.0782%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सफेद प्याज का रस</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">.</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">.</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों को समान मात्रा में मिलाकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सायं आँखों में डालें। इससे रतौंधी तथा योषापस्मार में लाभ होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span lang="hi" style="color:rgb(224,62,45);" xml:lang="hi">कफज रोगों का घरेलू उपचार</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बादाम गिरी</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम </span><span lang="hi" xml:lang="hi">+ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खाँड</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम </span><span lang="hi" xml:lang="hi">+ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काली मिर्च</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-20 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उपरोक्त सभी का अलग</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अलग पाउडर बनाएँ। तत्पश्चात् मिलाकर सुरक्षित रख लें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन विधि</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span></strong></span><span lang="hi" xml:lang="hi"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong> </strong></span>एक चम्मच सायं खाने के बाद गुनगुने दूध के साथ सेवन करने से जीर्ण कफ रोग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नजला</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जुकाम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">साइनस में विशेष लाभ होता है। यह प्रयोग कब्ज़ को भी दूर कर देता है तथा साइनस की वजह से होने वाले सिरदर्द में भी लाभ करता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span></strong></span><span lang="hi" xml:lang="hi"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>-</strong></span> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिनको मधुमेह हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वे व्यक्ति खाँड का प्रयोग न करें तथा जिनको अम्लपित्त हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वे काली मिर्च </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम की मात्रा में ही प्रयोग करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;" align="center"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">थायरायड</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉन्सिल्स व कफ  रोगों का घरेलू उपचार</span></span></strong></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;height:159.645px;" border="1"><colgroup><col style="width:74.1995%;" /><col style="width:25.9336%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr style="height:56.875px;">
<td style="height:56.875px;">
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिकटु चूर्ण</span></h5>
</td>
<td style="height:56.875px;">
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr style="height:56.875px;">
<td style="height:56.875px;">
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बहेड़ा चूर्ण</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span></h5>
</td>
<td style="height:56.875px;">
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">20 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr style="height:45.8949px;">
<td style="height:45.8949px;">
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाल पिष्टी</span><span lang="hi" xml:lang="hi">     </span></h5>
</td>
<td style="height:45.8949px;">
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन विधि</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span></strong><span lang="hi" xml:lang="hi"> सबको चूर्ण करके मिलाकर रख लें। वयस्क व्यक्ति एक</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक ग्राम  मात्रा में चूर्ण लेकर सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम खाली पेट मधु </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">या गुनगुने पानी के साथ सेवन करें। निरन्तर सेवन करने से थायरायड के रोग में विशेष लाभ होता है तथा बच्चों में टॉन्सिल्स की समस्या भी दूर हो जाती है। श्वास व कफ  रोगों में भी यह प्रयोग लाभप्रद है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span lang="hi" style="color:rgb(224,62,45);" xml:lang="hi">नकसीर</span></strong></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">पीपल के पत्रों को लेकर कूट</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पीस कर रस निकाल लें। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5-5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूंद दोनों नासिकाओं में टपका देने से शीघ्र ही नकसीर बन्द हो जाती है। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">30-40 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्रों का रस निकालकर मिश्री मिलाकर पीने से शीघ्र लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्राव में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तक पीपल के पत्तों का रस प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खाली पेट पीने से रक्तस्राव में शीघ्र ही लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">2-4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूंद दूर्वा स्वरस को नाक में डालने से शीघ्र ही नकसीर बन्द हो जाती है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पुरानी खाँसी की अचूक दवा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मुलेठी का एक छोटा टुकड़ा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काली मिर्च तथा मिश्री का एक छोटा टुकड़ा इन तीनों को मुँह में रखकर दिन में दो</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन बार खाली पेट या खाने के बाद चूसें। इससे पुरानी से पुरानी खाँसी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गले की खराश</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गला बैठना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरभंग आदि में तत्काल एवं स्थायी लाभ होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वास</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कफ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">साइनस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पीनस व सिर दर्द में लाभदायक रीठा जल</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">रीठा चूर्ण </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम तथा </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम त्रिकटु चूर्ण को </span><span lang="hi" xml:lang="hi">50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पानी में डालकर रखें। प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जल को निथार कर अलग शीशी में भरकर रखें। इस जल की </span><span lang="hi" xml:lang="hi">4-5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल खाली पेट कुछ दिन नाक में डालने से अन्दर जमा हुआ कफ बाहर निकल जाता है। इससे नासारन्ध्र खुल जाते हैं व सिद</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द में भी तुरन्त लाभ पहुँचता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नोट </span><span lang="hi" xml:lang="hi">:</span></strong></span><span lang="hi" xml:lang="hi"> सोंठ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">काली मिर्च व पिप्पली को समान मात्रा में मिलाकर बने चूर्ण को </span>'<span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिकटु चूर्ण</span><span lang="hi" xml:lang="hi">’</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">खाँसी में लाभदायक वासापत्र</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वासा पत्रों का रस </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अदरक का रस </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच तथा शहद </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच तीनों को मिलाकर सेवन करने से सभी प्रकार की खाँसी में आराम हो जाता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जुकाम व ज्वर के लिए प्रयोग</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ते तुलसी तथा </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लौंग लेकर एक गिलास पानी में पकाएँ। तुलसी पत्र व लौंग को पानी में डालने से पहले हल्का</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सा कूटकर दरदरा कर लें। पानी पककर जब आधा शेष रह जाए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तब थोड़ा</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सा सैंधव नमक डालकर गुनगुना</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुनगुना पी जाएँ। यह काढ़ा पीकर कुछ समय के लिए वस्त्र ओढ़कर पसीना ले लें। इससे ज्वर तुरन्त उतर जाता है तथा सर्दी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जुकाम व खाँसी भी ठीक हो जाती है। इस काढ़े को दिन में दो बार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन दिन तक ले सकते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे बच्चों को सर्दी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जुकाम व कफ  होने पर तुलसी व अदरक का रस </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5-7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद शहद में मिलाकर चटाने से बच्चों का कफ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी व जुकाम ठीक हो जाता है। यह दवा नवजात शिशु को भी अल्प मात्रा में दी जा सकती है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">टायफाइड </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Typhoid<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वर की चिकित्सा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बीज निकाले हुए ८ से १० नग मुनक्का</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">४ से ५ नग अंजीर तथा १</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">२ ग्राम खूबकला को पीसकर चटनी बना कर सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम लें। बच्चों में इन सबकी आधी मात्रा प्रयोग करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कफ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दमा के लिए पिप्पली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटी पिप्पली </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नग लेकर गाय के दूध में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10-15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट उबालें। उबालकर पहले पिप्पली खाकर ऊपर से दूध पी लें। अगले दिन </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिप्पली लेकर दूध में अच्छी तरह उबालकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले पिप्पली खा लें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर दूध पी लें। इस प्रकार </span><span lang="hi" xml:lang="hi">7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">11 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिप्पली तक सेवन करके पुन</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्रमश</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कम करते जाएँ अर्थात् जिस तरह एक</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक पिप्पली प्रतिदिन बढ़ाई थी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे ही एक</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक पिप्पली कम करते हुए </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नग पर वापस लौट आएँ। यदि अधिक गर्मी न लगे तो अधिकतम </span><span lang="hi" xml:lang="hi">15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिप्पली तक भी इस कल्प में ले सकते हैं। अधिक गर्मी लगने पर आप </span><span lang="hi" xml:lang="hi">7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">या </span><span lang="hi" xml:lang="hi">11 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिप्पली पर ही रोककर पुन</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्रमश</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक पिप्पली पर लौट आएँ। यह कल्प कफ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दमा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नजला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जुकाम व पुरानी खाँसी में लाभप्रद है। इससे मन्दाग्नि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गैस</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अपचन आदि रोग भी दूर हो जाते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यह पिप्पलीयुक्त दूध प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल सेवन करें। दिन में सादा आहार लें। घी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तेल एवं किसी भी प्रकार की खट्टी एवं शीतल चीजें न लें।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दमा के लिए दमबेल</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दमबेल </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Tylophora indica (Burm.f.) Merrill<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का एक पत्र लेकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें एक काली मिर्च डालकर पान की तरह खाली पेट चबा लें। इस तरह तीन दिन सेवन करने से दमा से पीडि़त रोगी को लगभग पूरा आराम मिल जाता है। तीन दिन में पूरा लाभ न मिलने की स्थिति में इस प्रयोग को एक सप्ताह तक भी किया जा सकता है। तीन या सात पत्ते खाने से दमा जैसे कठिन रोग से छुटकारा मिल सकता है। किसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">किसी रोगी को इसके सेवन से उल्टी हो सकती है। घबराने की आवश्यकता नहीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह स्वाभाविक</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सी प्रक्रिया है। जब कफ  निकल जाएगा तो उल्टी अपने आप बन्द हो जाएगी। एक माह तक रोगी को घी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तेल व सभी प्रकार की खट्टी व ठण्डी चीजों से परहेज करना चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">उदरकृ मि </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(॥</span>Helminthiasis<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की दवा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आड़ू के पत्तों का रस </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खाली पेट नियमित सेवन करने से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">4-5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन में ही पेट के समस्त कृमि निकल जाते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मरुआ के पत्तों का रस निकालकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच रस में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम कबीला चूर्ण मिलाकर खाली पेट खाएँ । </span><span lang="hi" xml:lang="hi">4-5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन की खुराक से ही उदर के समस्त प्रकार के कृमि निकल जाते हैं। मरुआ के पत्तों में अदरख</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धनिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हरी मिर्च तथा सैंधव नमक मिलाकर चटनी बना लें। इसका सेवन करने से अपचन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्दाग्नि में लाभ होता है तथा उदरकृमियों का शमन होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Constipation<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की घरेलू दवा</span></span></strong></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">नाश्ते में एक सेब एवं सायंकाल के भोजन में एक सेब नियमित रूप से खाने से कब्ज तथा माइग्रेन का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कप लौकी </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">घिया</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का जूस पीने से पेट पूर्णत</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साफ रहता है। साथ ही पेट के समस्त विकारों को दूर करता है एवं भविष्य में होने से रोकता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">पपीता का यदि नियमित रूप से सेवन किया जाए तो कब्ज की स्थिति उत्पन्न ही नहीं होती।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">किसी भी प्रकार की कब्ज में अमलतास का गूदा </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10-20 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम तक लेने से कब्ज में तुरन्त आराम हो जाता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आँव व संग्रहणी में लाभदायक बिल्व चूर्ण</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बिल्व चूर्ण सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच या बिल्व का जूस </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गिलास पीने से आँव ठीक होता है तथा मल बँध कर आने लगता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गैस व अन्य रोग</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला व एलोवेरा स्वरस </span><span lang="hi" xml:lang="hi">4-4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच की मात्रा में मिलाकर खाली पेट गुनगुने पानी के साथ सेवन करने से कब्ज में तुरन्त राहत मिलती है। आँवला व एलोवेरा जूस कब्ज दूर करता है और साथ</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ पूरे शरीर को शक्ति देता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह शरीर की कोशिकाओं को क्षय से बचाकर उत्तम स्वस्थ एवं दीर्घायु प्रदान करता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज व अन्य उदर रोगों में उपयोगी आहार</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अमरूद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पपीता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सेब</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गाजर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लौकी एवं सभी हरी सब्जियाँ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मुनक्का</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अंजीर आदि। कब्ज को दूर करने के लिए खाना चबा</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चबाकर खाएँ  एवं प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उठकर खाली पेट </span><span lang="hi" xml:lang="hi">300 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से लेकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुनगुना पानी </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">उष</span><span lang="hi" xml:lang="hi">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पान</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पीएँ। यदि यह जल ताँबे के बर्तन में रखा हो तो और भी लाभप्रद होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">शुष्कार्श एवं रक्तार्श की अचूक दवाएँ</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">100-200 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिग्रा </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चने की दाल जितना</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देशी कपूर को केले के एक टुकड़े में रखकर खाली पेट निगल जाएँ। एक ही खुराक में रक्तस्राव बन्द हो जाता है। रक्तस्राव नहीं रुकने पर उक्त प्रयोग को तीन दिन तक दिन में तीन बार कर सकते हैं। इससे अधिक बार न करें। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस प्रयोग के बाद केले का सेवन निषिद्ध है।</span><span lang="hi" xml:lang="hi">)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गाय के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कप पीने लायक गुनगुने दूध में आधे नींबू का रस निचोड़ कर दूध फटने से पहले तुरन्त पी जाएँ। यह प्रयोग भी रक्तार्श जन्य रक्तस्राव को तुरन्त बन्द कर देता है। उक्त प्रयोग एक या दो बार से अधिक न करें। आवश्यकता होने पर चिकित्सकीय परामर्श लें।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">बवासीर व अति मासिकस्राव</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">नारियल की दाढ़ी </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भूरे रेशे</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को जलाकर राख बनाकर छानकर रख लें। तीन</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन ग्राम नारियल की यह भस्म सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दोपहर खाली पेट छाछ से व सायं गुनगुने जल के साथ सेवन करें। एक बार लेने से ही बवासीर में आशातीत लाभ होता है। यह मासिकधर्म में अति रक्तस्राव तथा श्वेतप्रदर में भी लाभप्रद है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">वमन </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">उल्टी</span><span lang="hi" xml:lang="hi">)</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हैजा व हिचकी में इस भस्म को </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम की मात्रा में थोड़े जल के साथ सेवन करने से विशेष लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">बकायन के बीजों का चूर्ण बनाकर प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">छाछ के साथ तथा सायं जल के साथ सेवन करने से बवासीर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्राव व कब्ज में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">नागदौन के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">4-5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्तों को चबाकर खाने से रक्तार्श तथा अति मासिकस्राव में लाभ होता है।  </span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:center;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वेतप्रदर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमेह</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धातु रोग एवं मासिकधर्म सम्बन्धी विकारों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अति रक्तस्राव में लाभप्रद शीशम के पत्ते</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शीशम के पत्ते </span><span lang="hi" xml:lang="hi">8-10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व मिश्री </span><span lang="hi" xml:lang="hi">25 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम दोनों को मिलाकर घोट</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पीस कर प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल सेवन करें। कुछ ही दिनों के सेवन से स्त्रियों के श्वेत प्रदर तथा पुरुषों के प्रमेह आदि रोगों में निश्चित लाभ होता है। मासिकधर्म के अन्तर्गत होने वाला अतिरक्तस्राव सामान्य हो जाता है। सर्दियों के मौसम में उक्त दवा में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">4-5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काली मिर्च मिलाकर सेवन करना चाहिए। यह अत्यन्त शीतल है। अत</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गर्मी से होने वाले रक्तस्राव में भी अत्यन्त लाभप्रद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">निरापद एवं सरल प्रयोग है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नोट </span><span lang="hi" xml:lang="hi">:</span></strong><span lang="hi" xml:lang="hi"><strong> </strong>मधुमेह के रोगी मिश्री के बिना ही प्रयोग करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">बन्ध्यत्वनाशक योग</span></strong></span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:72.899%;" /><col style="width:27.2342%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शिवलिंगी बीज</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्रजीवक बीज</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 200 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वप्रथम पुत्रजीवक बीज से गिरी निकालकर तत्पश्चात् दोनों को मिलाकर चूर्ण बनाएँ। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1/4-1/4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम नाश्ते व खाने से पूर्व गाय के दूध से लें। कुछ ही समय के नियमित सेवन से बन्ध्यत्व में लाभ मिलता है तथा शीघ्र ही सन्तान की प्राप्ति होती है। जिन स्त्रियों को बार</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बार गर्भपात होता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका गर्भपात होना रुक जाता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सुख प्रसव </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नॉर्मल डिलीवरी</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के लिए अपामार्ग</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अपामार्ग </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Achyranthes aspera Linn<span lang="hi" xml:lang="hi">.) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की मूल </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जड़</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को उखाड़कर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">3-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इंच के टुकड़ों में काटकर ऊनी धागे में बाँधकर माला बना लें। प्रसव पीड़ा प्रारम्भ होने पर इस माला को स्त्री की कमर में बाँधने से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5-10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट में ही सामान्य प्रसव हो जाता है। यदि प्रसव न हो तो अपामार्ग की जड़ के चूर्ण का लेप भी नाभि के चारों ओर पेड़ू भाग पर लगाया जा सकता है। यह शतशोनुभूत व चमत्कारी योग है जिसका प्रयोग हमने कई रोगियों पर किया है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सावधानी</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुरन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपामार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माला या लेप को हटा दें अन्यथा हानि होने की सम्भावना रहती है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">अपामार्ग मूल या अपामार्ग की टहनी का दातुन करने से दाँत मजबूत होते हैं तथा पायरिया आदि दन्त रोग मिटते हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">अपामार्ग के पत्तों को पीसकर किसी भी तरह की गाँठ पर लेप करने से रोगी को विशेष लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">अपामार्ग के बीजों को चावल की तरह दूध में पकाकर खीर बनाकर खाने से भस्मक रोग ठीक होता है। जिनको बहुत अधिक भूख लगती हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वे व्यक्ति इस खीर का सेवन करके अपनी भूख को नियन्त्रित कर सकते हैं। कई योगी पुरुष भी लम्बा उपवास करने से पहले अपामार्ग के बीजों की यह खीर खा लेते हैं। इससे उनको भूख नहीं सताती।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">माताओं के लिए दुग्धवर्धक प्रयोग</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">शतावर चूर्ण </span><span lang="hi" xml:lang="hi">3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम गाय के दूध से लेने से</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन माताओं के स्तनों में दूध सूख जाता है या कम हो जाता है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको पुन</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यथेष्ट दूध स्तनों में उतर आता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">शतावर चूर्ण गर्भवती माताएँ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम की मात्रा में गर्भावस्था के दौरान भी सेवन कर सकती हैं। ऐेसा करने से प्रसव के बाद स्तनों में दूध की अल्पता नहीं होगी। प्रसव के बाद भी माताएँ शतावर का सेवन करती रहें। शतावर चूर्ण </span><span lang="hi" xml:lang="hi">50-50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम गाय</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भैंसों को देने से उनके दूध में भी वृद्धि हो जाती है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">चावल </span><span lang="hi" xml:lang="hi">+ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सफेद जीरा की खीर बनाकर खाने से स्तनों में दुग्ध की वृद्धि होती है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच सफेद जीरा चूर्ण में समभाग मिश्री मिलाकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गिलास दूध के साथ प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सायं पीने से स्तनों में दुग्ध की वृद्धि होती है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्रियों के लिए अति लाभदायक </span>'<span lang="hi" xml:lang="hi">बला</span><span lang="hi" xml:lang="hi">’</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">चारों प्रकार की बला </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Sida cordifolia Linn<span lang="hi" xml:lang="hi">.) (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">महाबला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिबला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नागबला</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पंचांग चूर्ण को पीस</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">छानकर शहद या दूध के साथ पीने से स्त्री रोगों का शमन होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कर्णशूल की दवा</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">सुदर्शन के पत्तों को कूट</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पीस कर रस निकाल लें। गुनगुना कर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद दोनों कानों में दिन में दो</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन बार डालें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले ही दिन से कर्णशूल में लाभ होने लगता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">पर्णबीज के पीले पत्तों को कूटकर स्वरस निकालकर गुनगुना करके </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद कान में डालने से कर्णशूल का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">तुलसी के पत्तों का स्वरस निकालकर गुनगुना करके </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद कान में डालने से कर्णशूल तथा कर्णस्राव का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">30-40 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नीम पत्र तथा </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लहसुन की कली को पीसकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कटु तेल में पकाकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">छानकर रख लें। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">4-4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद कान में डालने से कर्णशूल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कान से साँय</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साँय की आवाज होना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्णस्राव व कर्णबधिरता में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:left;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दन्तविकारनाशक मंजन</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सैंधानमक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फिटकरी का फूला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नीम के पत्ते या छाल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बबूल की छाल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी </span><span lang="hi" xml:lang="hi">100-100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम तथा लौंग </span><span lang="hi" xml:lang="hi">20 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम मिलाएं। सबका पाउडर करके सुबह एवं रात्रि सोते समय दाँतों में मंजन करें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे पायरिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मुँह की बदबू</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ठण्डा</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुनगुना पानी लगना इत्यादि रोग ठीक हो जाता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">सैंधव नमक में हल्दी तथा सरसों का तेल मिलाकर दाँतों पर मलने से पायरिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दंतशूल आदि दंतरोगों तथा मुखरोगों में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">नियमित रूप से तिल तेल का गरारा करने से मुख रोगों तथा दंतरोगों का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों के दाँत निकलते समय मसूढ़ों में टंकण भस्म </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुहागे की खील</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में शहद मिलाकर लगाने से दाँत सुगमता से निकल आते हैं।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पीलिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटाइटिस एवं सिरोसिस ऑफ  लीवर की अचूक दवा</span></strong></span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;height:170.625px;" border="1"><colgroup><col style="width:71.7429%;" /><col style="width:28.3903%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr style="height:56.875px;">
<td style="height:56.875px;">
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्योनाक की छाल</span></h5>
</td>
<td style="height:56.875px;">
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">25 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr style="height:56.875px;">
<td style="height:56.875px;">
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">भूमि आँवले का पंचांग</span></h5>
</td>
<td style="height:56.875px;">
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">25 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr style="height:56.875px;">
<td style="height:56.875px;">
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पुनर्नवा मूल</span></h5>
</td>
<td style="height:56.875px;">
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">25 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span>आवश्यकतानुसार निर्देशित मात्रा में उपरोक्त ताजी औषधियाँ लेकर एक कप रस निकालकर प्रात<span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">:</span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">काल नियमित रूप से सेवन करने से पीलिया एवं हिपेटाइटिस में निश्चित रूप से लाभ होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">उक्त औषधियों के अभाव में आश्रम द्वारा बनाई गई औषधि सर्वकल्प क्वाथ तथा टोटला क्वाथ आदि का प्रयोग कर सकते हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो कि सूखी पूनर्नवामूल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमि आँवला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">श्योनाक आदि औषधियों के मिश्रण के साथ तैयार की गई है।</span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">पुनर्नवा की जड़ के छोटे</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे टुकड़े करके माला बनाकर पहनने से पीलिया में तुरन्त लाभ मिलता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम पुनर्नवा की जड़ को कूटकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कप पानी में मिलाकर सुबह शाम पिलाने से पीलिया ठीक होता है तथा रोगी के खून में पित्त</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रंजकों की मात्रा कम होने लगती है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">विडाल डोडे को रात्रि में पानी में भिगोकर रखें प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसे घिस लें तथा दो</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन बूंद रोगी की नासिका में टपका दें या सुंघाएँ। ऐसा करने से रोगी को आराम मिलता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी दूधी को घिसकर पीने से पीलिया रोग शान्त हो जाता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एड्स </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(AIDS) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व रक्त ाल्पता आदि कष्टसाध्य रोगों में गेहूँ के ज्वारे का रस</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन विधि</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन एक</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक गमले में या थोड़ी भूमि हो तो भूमि पर नौ दिन तक गेहूँ उगाएँ। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वें दिन प्रथम गमले में उग आई</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गेहूँ की हरी पत्तियों को काट कर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम </span><span lang="hi" xml:lang="hi">+ 25 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम गिलोय </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग दो फुट लम्बी व एक अंगुली जितनी मोटी</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर थोड़ा पानी मिलाकर पीस लें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कपड़े से निचोड़कर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कप की मात्रा में खाली पेट नित्य प्रयोग करें। खाली हुए गमले में अगली बार के लिए पुन</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गेहूँ के दाने बो दें। आश्रम द्वारा दी जाने वाली औषधियों के साथ उक्त रस का नियमित सेवन कैंसर जैसे भयानक रोग से शीघ्र मुक्ति प्रदान करने में सहयोग करता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पथरी से मुक्ति के लिए पत्थरचट्टा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नित्य प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्थरचट्टा </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Bryophyllum pinnatum (Lam<span lang="hi" xml:lang="hi">, </span>Kurz<span lang="hi" xml:lang="hi">.) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्तों को चबा</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चबा कर खाएँ। कुछ ही दिनों के सेवन से समस्त प्रकार की अश्मरी व पित्ताशय तथा मूत्र विकारों में निश्चित लाभ होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पाषाणभेद </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Bergenia ligulata (Wall.) Engl<span lang="hi" xml:lang="hi">.) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का चूर्ण बनाकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सायं जल के साथ सेवन करने से वृक्काश्मरी में लाभ होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम पीपल की छाल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम नीम की छाल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वकल्प क्वाथ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">200 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम तथा वृक्कदोषहर क्वाथ को मिलाकर एवं </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच की मात्रा में लेकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">400 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पानी में पकाएँ। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शेष रहने पर छानकर खाली पेट सुबह नाश्ते से पहले एवं सायंकाल खाने से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">घण्टा पहले पिएँ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसके नियमित प्रयोग से कुछ ही दिनों में रक्त में यूरिया एवं क्रिएटिनीन की मात्रा घट जाती है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मधुमेह के लिए घरेलू उपचार</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">खीरा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">करेला और टमाटर एक</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक की संख्या में लेकर जूस निकालकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह खाली पेट पीने से मधुमेह में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">जामुन की गुठली का पाउडर करके</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक चम्मच सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम खाली पेट पानी के साथ सेवन करने से मधुमेह नियन्त्रित होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">नीम के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ते सुबह खाली पेट चबाकर अथवा पीसकर पानी के साथ लेने से मधुमेह में लाभ मिलता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">सदाबहार के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुष्पों को खाली पेट जल के साथ चबाकर सेवन करने से भी मधुमेह में लाभ मिलता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जामुन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कुटकी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">निम्बपत्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चिरायता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कालमेघ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सूखा करेला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">काली जीरी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मेथी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इनको समान मात्रा में लेकर चूर्ण कर लें। यह चूर्ण </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच सबुह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम खाली पेट पानी के साथ सेवन करने से मधुमेह में विशेष लाभ मिलता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">करंजबीज चूर्ण को आधा</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आधा चम्मच की मात्रा में प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सायं गुनगुने जल के साथ सेवन करने से मधुमेह में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">वातज विकारों के घरेलू उपचार</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मेथी</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दाना व सोंठ</span><span lang="hi" xml:lang="hi">- 100-100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम तथा अश्वगन्धा चूर्ण</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम मात्रा में लेकर चूर्ण कर लें। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच नाश्ते व शाम खाने के बाद गुनगुने पानी से लें। इसके सेवन से जोड़ों का दर्द</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गठिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कमर दर्द आदि में विशेष लाभ होता है।</span></h5>
<ul style="list-style-type:square;">
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">लहसुन की </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कली खाली पेट पानी से लेने से जोड़ों के दर्द में लाभ होता है। साथ ही बढ़ा हुआ कोलेस्ट्रॉल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्राइग्लिसराइड सामान्य होता है। हृदय की शिराओं में आए हुए अवरोध को भी दूर करने में लहसुन उपयोगी है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मोथा घास की जड़</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो कि एक गाँठ की तरह होती है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका पाउडर करके </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम पानी या दूध से लेने से जोड़ों के दर्द व गठिया में आश्चर्यजनक लाभ मिलता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">निर्गुण्डी के पत्तों का चूर्ण एक</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक चम्मच सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम खाना खाने के बाद पानी के साथ सेवन करने से वात रोगों का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">एरण्ड के पत्तों को पीसकर हल्का गर्म करके जोड़ों पर लगाने से लाभ मिलता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गृध्रसी एवं मधुमेह में लाभदायक सदाबहार एवं हरसिंगार के पत्ते</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">सदाबहार के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ते एवं फूल प्रतिदिन प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खाली पेट खाने से रक्त में शर्करा की मात्रा नियंत्रित रहती है एवं सियाटिका के दर्द में आराम होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरसिंगार के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्तों का काढ़ा बनाकर प्रतिदिन प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खाली पेट पीने से रक्त में शर्करा की मात्रा नियंत्रित रहती है तथा सियाटिका का दर्द दूर होता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मोच</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शोथ एवं अस्थिभग्न के लिए घरेलू उपचार</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">मंजिष्ठा चूर्ण</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शतधौत घृत</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तचन्दन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शालि चावल तथा यष्टीमधु चूर्ण को बराबर मात्रा में मिलाकर स्थानिक प्रयोग करके बन्धन बाँधने से मोच</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्थिभग्न में चमत्कारिक लाभ मिलता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">एरण्ड या आक के पत्तों में पीड़ान्तक तेल लगाकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हल्का गर्मकर प्रभावित स्थान पर बाँधने से शोथ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मोच तथा वेदना में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">गेहूँ की मोटी रोटी बनाकर उसमें हल्दी तथा सरसों का तेल लगाकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक तरफ गर्मकर मोच व शोथयुक्त स्थान पर बाँधने से लाभ होता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सिर दर्द</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अनिद्रा तथा माइग्रेन में लाभकारी नस्य</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">बादाम का तेल सुबह खाली पेट तथा सायंकाल सोते समय नाक में डालने से सिर दर्द</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">माइग्रेन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अनिद्रा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्मृति</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दौर्बल्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर में भारीपन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पक्षाघात</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्पवात</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">डिप्रेशन व साइनस में विशेष लाभ होता है। सिर दर्द व अनिद्रा में तुरन्त प्रभाव करता है। बादाम रोगन की सिर में मालिश करने से भी उपरोक्त सभी रोगों में शीघ्र लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">4-4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद गाय के घी को दोनों नथुनों में डालने से अनिद्रा तथा माइग्रेन में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">निर्गुण्डी के पत्तों का स्वरस निकालकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">4-4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूँद नाक में डालने से शिर</span><span lang="hi" xml:lang="hi">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शूल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कफज</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विकारों तथा माइग्रेन में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">बालों को झड़ऩे एवं सफेद होने से रोकने वाला प्रयोग</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नियमित रूप से दोनों हाथों की अंगुलियों के नाखूनों को आपस में दिन में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बार </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5-5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट रगड़ें। इस प्रयोग के अभ्यास से बालों का झडऩा एवं सफेद होना रुक जाता है। बाल काले एवं घने होने लगते हैं। हमने इस प्रयोग से हजारों वंशानुगत रूप से भी गंजों के बाल उगते एवं </span><span lang="hi" xml:lang="hi">70 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष के वृद्धों के भी बाल काले होते देखे हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">बालों के लिए अचूक दवा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बर्रे </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पीली मक्खी</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का छत्ता </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें से मक्खियाँ उड़ चुकी हों</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम एवं देशी गुड़हल के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10-15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्तों को आधा लीटर नारियल तेल में डालकर मन्द</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मन्द आग पर उबालें। सिकते</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सिकते जब छत्ता काला पड़ जाए तो तेल को अग्नि से हटा लें। ठण्डा हो जाने पर निथार कर तेल को शीशी में भरकर रखें। प्रतिदिन हल्के हाथ से इस तेल की सिर पर मालिश करने से बाल उग आते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">रूसी </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Dandruff<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नाशक सरल प्रयोग</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">200 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम नीम के पत्तों को कूटकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">200 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तिल तेल में मिलाकर मन्द अग्नि पर धीरे</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे पकाएँ। पकाने के बाद छानकर रख लें। इस तेल को सिर में लगाने से डेन्ड्रफ व बालों का झडऩा आदि रोग दूर होते हैं। सिर में सोराइसिस या फोड़े</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">फुन्सियाँ होने पर इसे लगाने से शीघ्र ही लाभ मिलता है।</span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:67.1515%;" /><col style="width:32.837%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सुहागे </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">टंकण</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का फूल</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा चम्मच</span><span lang="hi" xml:lang="hi">)</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नारियल का तेल</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span><span lang="hi" xml:lang="hi">)</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दही</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">  15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा चम्मच</span><span lang="hi" xml:lang="hi">)</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नींबू स्वरस</span><span lang="hi" xml:lang="hi">  </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">.</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">   </span>उक्त तीनों को ठीक प्रकार से मिलाकर बालों में लगाएँ। लगभग <span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">घण्टा बाद बालों को धो लें। साथ ही आश्रम में तैयार किए गए दिव्य केश तेल का प्रयोग करने से शीघ्र लाभ होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">केशों को काला करने के लिए</span></strong></span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:66.3961%;" /><col style="width:33.7371%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सूखी पिसी मेंहदी</span><span lang="hi" xml:lang="hi">  </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 20 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">काफी पाउडर</span><span lang="hi" xml:lang="hi">  </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">  3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नींबू का रस</span><span lang="hi" xml:lang="hi">    </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 25 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span>कत्था<span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">         </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi"> 3 </span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:left;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मी चूर्ण</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला चूर्ण</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">   </span>सभी को घोटकर मिला लें <span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">बालों में लगाकर </span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">1/2 </span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">घण्टा छोड़ दें</span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">पानी से धो लें। इसके प्रयोग से बाल काले</span><span style="font-size:1.25rem;">, </span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">घने तथा मुलायम हो जाते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">शीत</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>rticaria<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की घरेलू दवा</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नारियल तेल तथा </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम देशी कपूर दोनों को मिलाकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शीत</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त पर लगाने से तुरन्त आराम मिलता है और जलन तथा खुजली शान्त हो जाती है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नग काली मिर्च </span><span lang="hi" xml:lang="hi">4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच खाँड तथा </span><span lang="hi" xml:lang="hi">4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच देशी गोघृत को मिलाकर सेवन करने से शीतपित्त में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गेंग्रीन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> (</span>Gangrene<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवा</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">गाय का शुद्ध देशी घी लगाकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विधारा के पत्तों को हल्का</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सा गर्म कर साथ में बाँधने से कुछ ही दिनों में </span>Gangrene<span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे भयानक व्रण में आराम हो जाता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">सदाहरी के पत्तों को पीसकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रस निकालकर लगाने से कुछ ही दिनों में </span>Gangrene <span lang="hi" xml:lang="hi">का घाव भरने लगता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">होठों का फटना </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Cracks of Lips<span lang="hi" xml:lang="hi">)</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नित्य प्रतिदिन स्नान के बाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नाभि में सरसों का तेल मलने से होठों का फटना बन्द हो जाता है। साथ ही चेहरे की रूक्षता दूर होकर कान्ति बढ़ती है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="center"><span lang="hi" xml:lang="hi">बिवाई या विपादिका </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span>Cracks of Heal<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का मरहम</span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:67.1186%;" /><col style="width:33.0146%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सरसों का तेल</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">.</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">देशी मोम</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 25 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">देशी कपूर</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">   </span>सरसों के तेल को गर्म करें। जब तेल उबलने लगे तो उसमें धीरे<span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">धीरे मोम मिला दें। जब मोम पूरी तरह से घुलकर मिल जाए</span><span style="font-size:1.25rem;">, </span><span lang="hi" style="font-size:1.25rem;" xml:lang="hi">तो बर्तन को आँच से उतार लें एवं ठण्डा होने दें। थोड़ा गुनगुना रहने पर उसमें कपूर भी मिला दें। इस तरह तैयार मरहम को रात्रि में सोने से पूर्व बिवाइयों में लगाएँ। पहले ही दिन से लाभ मिलने लगता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वेतकुष्ठ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वित्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चर्म रोगों में लाभकारी</span></strong></span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:69.4308%;" /><col style="width:30.7024%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गोमूत्र</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">  100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">.</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">निम्ब पत्र</span><span lang="hi" xml:lang="hi">     </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गोबर रस</span><span lang="hi" xml:lang="hi">      </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">.</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बावची चूर्ण</span><span lang="hi" xml:lang="hi">         </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सभी को मिलाकर एवं पीसकर लेप बना लें। इस लेप को लगाने से श्वित्र एवं अन्य सभी प्रकार के चर्म</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(Skin </span>Diseases<span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में शीघ्र ही आराम मिलता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">पुनर्नवा मूल तथा अर्जुनछाल को गोमूत्र में पीसकर लगाने से श्वेतकुष्ठ में आराम मिलता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">तिल की दवा</span></strong></span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:70.1533%;" /><col style="width:29.9799%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य कायाकल्प वटी</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">4</span><span lang="hi" xml:lang="hi">० ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोली सुबह शाम खाली पेट पानी से लें। दवा सेवन के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">घण्टा पहले व बाद में दूध व दूध से बने पदार्थ न लें।</span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:70.1533%;" /><col style="width:29.9799%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य कैशोर गुग्गुलु</span><span lang="hi" xml:lang="hi">  </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">40 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोली सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम खाने के बाद गुनगुने पानी से लें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मस्सों व कॉन्र्स </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोखरू</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की दवा</span></strong></span></h5>
<table style="border-collapse:collapse;width:100.026%;" border="1"><colgroup><col style="width:69.8643%;" /><col style="width:30.2689%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">खाने का चूना</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सज्जीक्षार</span><span lang="hi" xml:lang="hi">    </span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कपड़े धोने का सोडा</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi">10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गेरू</span></h5>
</td>
<td>
<h5 style="text-align:center;"><span lang="hi" xml:lang="hi"> 2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ा जल मिलाकर चारों को घोंट</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पीस कर मरहम बना लें। मस्सों पर एक बार माचिस की तिली या रूई की फुरेरी से लगाएँ। एक बार लगाने से मस्सा सूख जाता है। एक बार में मस्सा न सूखे तो </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन के अन्तराल से एक</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दो बार और लगा सकते हैं। इस प्रयोग को सावधानी से करें। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">इससे मस्से सूखने के बाद स्वत</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ही झड़ जाते हैं।</span><span lang="hi" xml:lang="hi">)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">कॉन्र्स</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> कॉन्र्स </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(</span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोखरू</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">या पैरों की डील को तेज यन्त्र से काटकर उसमें यह दवा भर दें। ऐसे कुछ दिन करने से कॉन्र्स खत्म हो जाते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(224,62,45);"><span lang="hi" xml:lang="hi">कील</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मुँहासों के लिए</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पानी ज्यादा पीएँ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नीम के पत्ते </span><span lang="hi" xml:lang="hi">3-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह शाम खाएँ </span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मिर्च</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मसाला एवं गर्म चीजें कम खाएँ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा रोग एवं चेहरे के दाग धब्बे व झुर्रियाँ</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">एलोवेरा के पत्ते को छीलकर गूदेदार भाग को मुख व त्वचा पर लगाने से त्वचा की कान्ति बढ़ती है तथा दाग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धब्बे व झुर्रियाँ दूर होती है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">चेहरे पर निखार लाने के लिए</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम चिरौंजी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच हल्दी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच शहद तथा </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच बेसन को कच्चे दूध में मिलाकर चेहरे पर लगाएँ।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पके टमाटर के रस में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1/2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच नींबू का रस मिलाकर चेहरे पर लगाएँ।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">जैतून के तेल में नींबू का रस मिलाकर पूरे शरीर की मालिश करें।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्बलता के लिए अश्वगन्धा चूर्ण</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अश्वगन्धा चूर्ण </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच </span><span lang="hi" xml:lang="hi">(3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span><span lang="hi" xml:lang="hi">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम दूध से सेवन करने से दुबले व्यक्तियों का एक माह में लगभग </span><span lang="hi" xml:lang="hi">3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किलो वजन बढ़ जाता है। इस चूर्ण का सेवन करने से शारीरिक दुर्बलता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वातरोग व स्नायुरोग में भी विशेष लाभ होता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मुँह के छालों के लिए घरेलू दवा</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">कायाकल्प तेल में फिटकरी भस्म मिलाकर रूई की फुहेरी से प्रभावित स्थान पर लगाने से मुख के छाले ठीक हो जाते हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">चमेली और अमरूद के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">5-5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ते लेकर थोड़ी देर तक मुंह में धीरे</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे चबाएँ। थोड़ी देर बाद पानी बाहर निकाल दें। ऐसा करने से भी मुँह के छाले ठीक हो जाते हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">या </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खदिरादि वटी को मुख में रख कर चूसने से छालों में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">प्लेट्लेट्स को बढ़ाने के लिए</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन खाली पेट </span><span lang="hi" xml:lang="hi">25-50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम घृतकुमारी का गूदा खाने से अथवा घृत कुमारी स्वरस को पीने से कम हुई </span>Platelets <span lang="hi" xml:lang="hi">की संख्या बढ़ जाती है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">घृतकुमारी का गूदा </span>Platelets <span lang="hi" xml:lang="hi">को बढ़ाने के साथ</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ उदर के समस्त विकारों एवं स्त्रियों के रोगों में बहुत लाभ करता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">वात रोग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">थैलेसीमिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटाइटिस </span>'<span lang="hi" xml:lang="hi">बी</span><span lang="hi" xml:lang="hi">’</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट का फूल जाना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भूख न लगना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन करने पर पेट में जलन होना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्रियों में मासिकधर्म की अनियमितता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्र में जलन होना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्र का रुक</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रुक कर आना आदि रोगों में घृतकुमारी के सेवन से आराम हो जाता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">पपीते के पत्तों का रस निकालकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">25-50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा में प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सायं सेवन करने से </span>Platelets <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ते हैं।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गोमूत्र के उपयोग</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम प्रयोग</span></strong></span><span lang="hi" xml:lang="hi"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>-</strong></span> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोमूत्र साधारण रोगों के साथ</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ कैंसर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दमा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वृक्क</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">निष्क्रियता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जलोदर एवं यकृत्</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शोथ आदि अनेकों रोगों की निरापद औषध है। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">10-15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोमूत्र का नियमित रूप से प्रतिदिन दो बार सेवन करने से उक्त सभी रोगों में शीघ्र लाभ होना प्रारम्भ हो जाता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक विश्लेषणों के आधार पर गोमूत्र में नाइट्रोजन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फास्फेट</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कैल्शियम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मैग्निशियम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यूरिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यूरिक अम्ल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पोटैशियम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सोडियम कार्बोलिक अम्ल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लैक्टोज एवं हार्मोन्स पाए जाते हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो सभी रोगों पर अपना</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपना प्रभाव दिखाकर रोग को समाप्त करने में सहयोग करते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">गोमूत्र को यथासम्भव ताजा ही आठ तह किए कपड़े से छानकर प्रयोग करना चाहिए। तुरन्त ब्यायी या जरसी गाय का मूत्र प्रयोग नहीं करना चाहिए। बच्चा देने के </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">माह के पश्चात् ही गोमूत्र प्रयोग करना उचित है। प्रतिदिन ताजे गोमूत्र की अनुपलब्धता की अवस्था में गोमूत्र को छानकर शीशी में भरकर रख लें। जो मधुमेह के रोगी नहीं हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वे लोग इस गोमूत्र में मधु मिलाकर भी रख सकते हैं। इससे वह अधिक दिनों तक सुरक्षित रहेगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">द्वितीय प्रयोग</span></strong></span><span lang="hi" xml:lang="hi"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong>-</strong></span> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोमूत्र को ताम्बे के पात्र में लेकर उसको पका लें। जब आधा से भी कम रह जाए तब छानकर शीशी में भरकर रख लें। </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">या </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बूंद प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सायं आँख में डालने से आँखों के समस्त रोगों में लाभ पहुँचता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला के उपयोग</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हरड़</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बहेड़ा तथा आँवला फल के समभाग मिश्रण को त्रिफला कहते हैं। त्रिफला को आयुर्वेद में रसायन माना गया है। इसके विधिपूर्वक सेवन से रोगों का शमन तथा शरीर में बल की वृद्धि होती हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला के गुण</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला कफ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमेह तथा कुष्ठ को हरने वाला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दस्तावर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्रों को हितकारी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्नि प्रदीप्त करने वाला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रुचिवर्धक एवं विषमज्वरनाशक है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">2-5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम त्रिफला चूर्ण में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">125 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लौह भस्म मिलाकर प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">:-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सायं सेवन करने से बाल झडऩे बंद हो जाते हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">एक चम्मच त्रिफला चूर्ण को रात्रि को ठंडे पानी में भिगोकर प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उस जल से नेत्रों को धोने से नेत्रों के रोग मिटते हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">पित्तजनित गुल्म में द्राक्षा एवं हरड़ का </span><span lang="hi" xml:lang="hi">1-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच  स्वरस गुड़ मिलाकर पीना अथवा त्रिफला चूर्ण की </span><span lang="hi" xml:lang="hi">3-5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम मात्रा को खाँड में मिलाकर दिन में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बार खाना चाहिए।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दाडिम</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राजादन यें सब वायुनाशक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्रदोष को मिटाने वाले हैं। हृदय के लिए पिपासानाशक है एवं रुचि उत्पन्न करने वाले हैं।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">रात्रि में सोते समय एक चम्मच त्रिफला चूर्ण का सेवन गुनगुने जल के साथ करने से कब्ज मिटती है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला का क्वाथ बनाकर </span><span lang="hi" xml:lang="hi">20 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा में पीने से विषम ज्वर का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">आधा चम्मच त्रिफला चूर्ण को प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">:</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दोपहर व सायं जल के साथ सेवन करने से अम्लपित्त में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच त्रिफला चूर्ण को रात्रि में </span><span lang="hi" xml:lang="hi">200 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span><span lang="hi" xml:lang="hi">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पानी में भिगोकर रखें। प्रात</span><span lang="hi" xml:lang="hi">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गर्म करें आधा शेष रहने पर छान लें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें </span><span lang="hi" xml:lang="hi">2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच शहद मिलाकर सेवन करें। कुछ ही दिनों के सेवन से कई किलो वजन कम हो जाता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी के उपयोग</span></strong></span></h5>
<ul>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी को चबाकर खाने से जठराग्नि की वृद्धि होती है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी को पीसकर खाने से मल का शोधन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी को उबालकर खाने से मल का स्तम्भन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी को भूनकर खाने से त्रिदोष का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी को भोजन के साथ सेवन करने से बुद्धि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बल तथा इन्द्रियों को ताकत मिलती है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिदोष का शमन तथा मल</span><span lang="hi" xml:lang="hi">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्र का विरेचन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी को भोजन के बाद सेवन करने से अन्नपान सम्बन्धी विकारों तथा दोषों से उत्पन्न होने वाले विकारों का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी को सेंधा नमक के साथ खाने से कफज विकारों का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी को शक्कर के साथ खाने से पित्तज विकारों का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी को घृत के साथ खाने से वात सम्बन्धी विकारों का शमन होता है।</span></h5>
</li>
<li style="text-align:justify;">
<h5><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी को गुड़ के साथ खाने से समस्त व्याधियों में लाभ होता है।</span></h5>
</li>
</ul>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">षड्ऋतु के अनुसार हरीतकी का प्रयोग</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद के अनुसार विविध ऋतुओं में शरीर को निरोग व स्वस्थ रखने के लिए रसायन आदि सेवन का वर्णन किया गया है। षड्ऋतुओं के अनुसार हरीतकी का विभिन्न अनुपातों के साथ सेवन करके स्वास्थ्यलाभ प्राप्त किया जा सकता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(224,62,45);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">षड्ऋतु अनुसार रसायन औषध</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हेमन्त ऋतु</span><span lang="hi" xml:lang="hi">       </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आधा चम्मच हरीतकी एवं सम मात्रा में सोंठ चूर्ण का सेवन।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शिशिर ऋतु</span><span lang="hi" xml:lang="hi">     </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आधा चम्मच हरीतकी एवं सममात्रा में पिप्पली चूर्ण का ताजे जल के साथ सेवन।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वसन्त ऋतु</span><span lang="hi" xml:lang="hi">       </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी चूर्ण का सममात्रा में शहद के साथ सेवन।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रीष्म ऋतु</span><span lang="hi" xml:lang="hi">       </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी चूर्ण का सममात्रा में गुड़ के साथ सेवन।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षा ऋतु</span><span lang="hi" xml:lang="hi">         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी चूर्ण का सममात्रा में सैंधव लवण के साथ सेवन।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शरद ऋतु</span><span lang="hi" xml:lang="hi">        </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हरीतकी चूर्ण का सममात्रा में शर्करा के साथ सेवन।</span></h5>]]>
                    </content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>योग एवं आयुर्वेद</category>
                                            <category>2019</category>
                                            <category>अगस्त-सितम्बर</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1802/chamatkari-gharelu-upay</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/1802/chamatkari-gharelu-upay</guid>
                <pubDate>Thu, 01 Aug 2019 21:46:48 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-07/13.jpg"                         length="217233"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator>
                        <![CDATA[योग संदेश विभाग]]>
                    </dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        