<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/520/ancient-education-system" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>ancient education system - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/520/rss</link>
                <description>ancient education system RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>Grand form of Gurukul  education</title>
                                    <description><![CDATA[<p style="text-align:right;">Dr. Acharya Sadhvi Devpriya  <br />Vice Chancellor and Dean Patanjali University, Haridwar, Uttarakhand, India</p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/352/grand-form-of-gurukul--education"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-04/197.jpg" alt=""></a><br /><h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Sixty four arts</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">The description of 64 arts is found in the third episode of the fourth chapter of Shukracharya's book named Nitisara. According to him the arts are infinite, the names of all of them cannot be counted, but 64 arts are the main among them. Describing the characteristics of art, Acharya writes that which even a mute (dumb) person, who can not even pronounce, he can learn, that is 'art'.<br />According to Srivasavarajendra Virchit and Jayamangala and Shukranitisara, the 64 arts are as follows:<br />1. Movement with gestures etc. is called dance. 2. Knowledge of making and playing different types of instruments. 3. Dressing men and women in clothes and adornments smoothly. 4. Knowledge of manifestation of many types of forms. 5. The bed and the bed (bed) are laid beautifully and the flowers are arranged in many ways kneading in kind 6. Entertaining people with many games like gaming etc. 7. Knowledge of Suratkrida through various types of asanas. 8. The creation of infusion, liquor etc. from different types of nectar (floral juice). 9. To reduce the pain of surgery (prickly thorns in the foot) or to remove the organs by surgery, dissection of vein (nadi) and boils etc. 10. Cooking various types of food grains containing asafoetida etc. rasa (spices). 11. The work of planting trees, vines, creepers, etc., to produce different types of fruits, flowers and to protect those trees from many disturbances. 12. Digging of metals like stone, gold and silver, etc. to burn those metals. 13. Knowledge of making all kinds of Ikshu (b) substances like rawa, jaggery, khand, sugar, sugar candy, kand etc. 14. Knowledge of mixing various metals like gold and many other medicines. 15. Separation of mixed metals from the mixture. 16. Unique science of mixing metals etc. 17. Science of extracting salt (salt) etc. from substances like sea or soil. 18. Stabilizing the aim of weapons and their movement with specific movements of the legs etc. (changing the maneuver). 19. War (wrestling) of two mallas (wrestlers) by striking the joints (joints) of the body or pulling different parts. 20. The battle which is waged by various types of very fierce arm (Mushti) strikes, by suddenly pouncing on the enemy, holding it and rubbing it, etc., is called 'Nipidan' and by such 'Kiddana' done by the enemy. Save yourself the name 'Reaction'. 21. Throwing weapons at the target country (target) with various instruments and performing the action of strategy (raising the army in a particular way) with the signal of any instrument (trumpet, trumpet etc.). 22. To organize war with the special movements of elephants, horses and chariots. 23. To please the deities with different types of asanas (sitting type) and mudras (figures of Ankush, Padma, Dhenu etc. made with the fingers of both hands). 24. Saarthya - The work of driving chariots (coachwani) and teaching elephants, horses to various types of movements (gait). 25. Making of pottery from metals like clay, wood, stone and brass. 26. Drafting of pictures. 27. To make ponds, stepwells, wells, prasad (palace and temple) etc. and equalize the land (high and low). 28. To find the time by means of Ghati (Clock) etc. 29. To make several instruments. 30. Coloring of articles of clothing etc. with different colors made of less, more or equal combination of certain colours. 31. To perform many actions by stopping the vapor (steam) produced by the combination of water, air and fire. 32. To make means of transportation of water-land like boats, chariots etc. 33. Making of rope from threads, flax etc. 34. To make a patbandh (clothing) from many fibers. 35. Knowledge of identifying gems and making holes in them. 36. To know the reality (realness) of gold, silver etc. 37. Science of making imitation gold-silver and diamond-pearl gems etc. 38. Making gold and silver jewelery and coating etc. (Meenakari). 39. To soften leather and prepare useful goods from it. 40. On the body of animals separating the leather from 41. To know all the activities from milking cow, buffalo etc. to setting curd, churning, extracting butter and making ghee from it. 42. Sew clothes like kurta etc. 43. Swim in water in different ways with the help of limbs like hands, feet etc. 44. Knowledge of cleaning household utensils. 45. Cleaning (washing thoroughly) of clothes. 46. Kshor Karma (shaving). 47. The work of extracting oil from oilseeds and meats like sesame, tisi, castor etc. 48. Knowing how to plow. 49. Knowing how to climb trees. 50. Manonukul (Knowledge to serve others according to their wishes. 51. Making pots (baskets, tents etc.) from bamboo, palm, date, flax etc. 52. Making glass utensils etc. 53. Impregnation with water ( Irrigate the fields well). , Making suitable saddles (genes, saddles) for riding the backs of horses, oxen and camels. 57. Protection (rearing) of infants. 60. Knowledge of chasing (punishing) criminals according to their crime. 61. Writing the script of different countries beautifully. 62. To protect the betel in such a way that the betel does not dry up for a long time, nor does it get sore. - Rotten. 63. Input, the spontaneity in doing some work (doing it quickly) is called 'Aadan'. 64. Pratidan : Doing it for a very long time is called Pratidan.<br />In the 43rd canto of Ayodhya Kand of Valmiki Ramayana, while going from Bharadwaj's ashram towards Chitrakoot, it was very difficult to cross the Yamuna on the way due to the excess of water, then both the brothers collected some wood from the forest and made a raft very skillfully. Crossed the Yamuna, this is a strong proof of the science of Gurukuliya craftsmanship.</h5>
<h5 style="text-align:center;"><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Chintamapedire Sarve Nadijalatiteershavah ll</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Tau Kashthasanghatamatho Chakratuh Sumahaplavam ll  [15]</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">And in the same way, after reaching Chitrakoot, Ram-Lakshman built a beautiful parnasala, it shows that despite being a prince, he had also received education in building construction in Gurukul.</h5>
<h5 style="text-align:center;"><br /><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Tasya Tadvachanam Shrutva Saumitrirvividhana Druman l</span></strong><br /><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">Aajhar Tatshchakre Parnashalamarindamah ll [16] (W.R. 2.56.20)</span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;">In ancient times the curriculum of education was so extensive that almost all subjects were included in it. Along with this, the omniscient intelligence of teachers is also easily assessed when they in addition to the prevailing curriculum, students from other parts were educated according to their customs.</h5>
<h5 style="text-align:center;"><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Aetaddeshprasutasya Sakashadagrajanmanah l</strong></span><br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Swam Swam Charitram Shiksherana Prithivyam Sarvamanavah [17]</strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">Nowadays there are some institutions where hundreds of students commit suicide every year because their rank in the competition did not come up, those students are not made aware that apart from this it is open to them to fly in different directions. The sky is</h5>
<h4><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>7. Women's Education</strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;">In ancient times, generally no distinction was made in the name of men and women in relation to education, but it was necessary that there were separate Gurukuls for boys and girls. According to the description of Vedic literature, in the highest education, male rishis, Maharishis, rajarshis, and brahmarishis and women after attaining the highest education took the names of Brahmavadini and Rishika. The name of Brahmavadini Vidushi Gargi is very famous in the world of Vedic literature. Her father's name was Vachkru, due to her being a daughter, her name was 'Vachknavi'. Being born in the Garga gotra, people also called him Gargi. In the Brihadaranyakopanishad, a detailed description of his debate is found. Mother 'Mamata', 'Vishvavara', 'Apala', 'Ghosha', the mother of sage Longtama, are all sages. 'Surya', 'Romasha', 'Eternal' etc. have got the distinction of being the seer Rishika of various Vedic hymns.<br />In the Brihadaranyakopanishad Maitreyi's inquiry into the esoteric spiritual subjects of her husband and his doubts were cleared by Yajnavalkya a detailed description is available.<br />Besides these, Romsha, Lopamudra, Juhu, Vagambhrini, Kadu, Paulmi, Jarita, Shraddha, Sarparajni, Aditi, Atreyi, Urvashi, Yami, Indrani, Savitri, Devajami, Nodh, Akrishtabhasha, Sikatanibavari, Gopayani and other sages are also mentioned in the Vedic texts is. Maharishi Shaunaka mentions the names of twenty-seven sages in his book Brihatdevata (2/84-86).</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><br /><strong><span style="color:rgb(186,55,42);">(Ghosha Godha Visvavara Apalopanisht I Brahmajaya Juhurnama Agastsya Swasaditih II Indrani Chendrani Cendramata Cha Sarma Rogshorvasi I Lopamudra  Cha Nadyashcha Yami Nari Cha Shashwati II Shrirlaksha Sarparagyi Vavashraddha Medha Cha Dakshina I Surya Cha Savitri Cha Brahmavadinya Iritah II) [18]</span></strong><br />Panini has mentioned such hostels in which girl students lived.<br /><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong>Chhatrayadayah Shalayam [19]</strong></span><br />(Panini - 6.2.86).</h5>
<h5 style="text-align:justify;">Underlining the importance of women, it has been clarified in the Kaumarika section (23/47) of Skanda Purana that one daughter is equal to ten sons to occurs. Whatever good results a person can get by raising ten sons, all the same results can be obtained by giving birth to a single daughter. (Dasputrasama Kanya Dashputranpravardhyayan, yatphalam labhete martyastallabhyam kanyaikaya). [20] (It becomes clear from the above descriptions that when Acharya Shaghdar asked the Paniharins going towards Pankhat with an urn on the head of Mahishmati city, the address of the sage Mimansak Pandit Mandan Mishra, those village girls in ridiculed this in pure Sanskrit verses. Told that at the door where the men sitting in cages, the world among themselves is eternal, or impermanent? Or is the Veda a self-evident, or a paratha? He is seen discussing on this subject, that is the house of Pandit ji (Jagaddhruvam Syat Jagaddhruvam Syat, Kriradhana Yatra Giro Girianti. Dvarasthanidantarasnirudha, Janihi Tanmandan- Panditokah. Swayam Pramanam Paratha Pramana, Kriradhana Yatra Giroddhni Giranti, Janihi Tanmandanapanditaikah.) [21] At the same time, how great scholar Sharda Devi, wife of Mandan Mishra, was also evidenced by the fact that Adi Guru Shankaracharya, the wise man of that era, adorned her as the judge of his debate. While discussing women's education, it would be pertinent to mention Vidyottama, the daughter of King Shardanand and wife of the great poet Kalidas, who had defeated many contemporary scholars in the debate and introduced her incomparable intellect.<br />According to the illustration of 'Prithviraj Rasau', the learned princess Sanyogita took education along with about five hundred classmates in the girls' Gurukul run by 'Madana' Acharya. Not only this, but the statues of women writing letters etc. built in the medieval temples of South India, in fact, appear to present only archaeological evidence of female education in ancient India:<br />In the fourth volume (History Literature and Mythology) of William Ward's book 'The Hindus' published from London, which was published in 1811, it is mentioned that Hati Vidyalankar (original name Rooppanjari) was the wife of Jasomat Rai, a Brahmin of Nashipur, Bengal. , which was full of higher education, had opened a school Chatushpathy in Benaras (Bhadaini) in 1805 for the higher education of women, while in 1835 after the implementation of the English education rule, Savitri Bai Phule started her husband Jyoti Rao ( b) With the help of Phule and classmate Sagunbai, in 1848, a school for women was established at Bhidveda, Pune. Before the establishment of this school, Savitri Bai Phule had received education and training from the missionary institutions of Ahmednagar and Pune.</h5>
<h5 style="text-align:right;"><br /><strong>-To continue </strong></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>English</category>
                                            <category>2022</category>
                                            <category>October</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/352/grand-form-of-gurukul--education</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/352/grand-form-of-gurukul--education</guid>
                <pubDate>Sat, 01 Oct 2022 21:30:09 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-04/197.jpg"                         length="264740"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>शिक्षा के क्षेत्र में लॉकडाउन वर्षों नहीं दशकों पुराना</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoListParagraph" style="text-align:right;line-height:normal;margin:0cm 0cm 0.0001pt 3.3pt;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पंकज</span><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;"> ‘</span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">स्वदेशी</span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">दिव्य</span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रकाशन</span></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/449/%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B2%E0%A5%89%E0%A4%95%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%A8-%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%A8%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%82-%E0%A4%A6%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-04/70.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मार्च</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> 2020 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तारीख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधानमंत्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माननीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नरेंद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">Complete Lockdown</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुनने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुजरना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्यु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उजड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीछे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आखिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोरोना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महामारी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घातक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणाली</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैकाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">Complete Lockdown</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घातक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोरोना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महामारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">Lockdown</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तोडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सुकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सुकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैकाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">Lockdown</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तोडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निगलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठेकेदारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाएगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कदम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुनौतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विपत्तियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाएगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दशकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तार</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">तार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">षडय़ंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुनःप्रतिष्ठापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरोधाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिरोमणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span></strong> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलस्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आलोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सानिध्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोच्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल्यकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोमीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सूरज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्धकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुशहाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमूल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-04/241.jpg" alt="24"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभावों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">खों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संवेदनशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वरिष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचपन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मजबूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैकाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिमाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चतुराई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गायब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्चर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिल्मों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सोशल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मीडिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यमों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्लैमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तगड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञानरूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तडक़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीढ़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेढ़ंगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वासनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौखट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिस्पर्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संवेदनशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्याकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आखिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिस्पर्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाएगा</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">जबकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैकाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्यारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्जित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्यों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धांतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज़ोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इत्यादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राथमिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थीकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुन्दर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणादायक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमूल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उच्चारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्याख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करवानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उच्चारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेंगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकेतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंसान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाएंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चयन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्प्रेषित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>-</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">यथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ह्येकेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्रेण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रथस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गतिर्भवेत्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परुषकारेण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दैवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धयति।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरोसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैठिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहिये।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">उद्यमेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिध्यन्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्याणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनोरथै</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुप्तस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंहस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रविशन्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृगा</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिश्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोचते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वांछित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्देश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगनशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिश्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">क्षणश</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">कणश</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">चैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यामर्थं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधयेत्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">क्षणत्यागे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुतो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्यागे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुतो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनम्।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदुपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंवाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनावश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कण</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिस्सा</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुद्धिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभिलाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षण</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समझ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आलस्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्याणां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीरस्थो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिपु</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नास्त्युद्यमसमो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्धु</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">कृत्वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नावसीदति।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आलस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शत्रु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिश्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिश्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुखी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">उद्यमेनैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिध्यन्ति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्याणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनोरथै</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुप्तस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंहस्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रविशन्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृगा</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">अचानक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शून्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विपत्तियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उलट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोच</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">समझकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्मी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीर्वाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकृष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सुखार्थिन</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">कुतो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थिन</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">कुत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखम्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सुखार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्यजेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्यजेत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखम्।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वालों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लालसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वालों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वास्तव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परित्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रियवाक्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदानेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुष्यन्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्तव</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">तस्मात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तदैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वक्तव्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वचने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दरिद्रता।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसन्नता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कंजूसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसलिए</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">अतएव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अनाहूत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रविशति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपृष्टो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाषते।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अविश्वस्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वसिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूढचेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नराधम</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुलाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूछे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोलना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span>... <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्ख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ध्यान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यौवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पन्ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्भवा</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याहीना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोभन्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्गन्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किंशुका</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span> </strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यौवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उच्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुलीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याहीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुगंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पलाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाँति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नास्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यासमो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्धुर्नास्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यासम</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सुहृत्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नास्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यासमं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वित्तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नास्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यासमं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखम्।।</span> </strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्याण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाहक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अतएव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चोरहार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजहार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रतृभाज्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारकारि।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्धति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नित्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याधनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वधनप्रधानम्।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभालना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुश्किल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाइयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंटवारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वत्वं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नृपत्वं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुल्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कदाचन।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्यते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्यते।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">षड्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोषा</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषेणेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हातव्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूतिमिच्छता।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">निद्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तन्द्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रोध</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">आलस्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीर्घसूत्रता।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रबल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परित्याग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नींद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जड़ता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भय</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रोध</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आलस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दीर्घसूत्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टालने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवृत्ति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्यथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदतें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देंगे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">बलवानप्यशक्तोऽसौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनवानपि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धन</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रुतवानपि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्खो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मविमुखो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्तव्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असमर्थ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धनवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्ख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्तव्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सजग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ददाति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनयं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विनयाद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पात्रताम्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पात्रत्वात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनमाप्रोति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धनात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखम्।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनयशीलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पात्रता</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग्यता</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पात्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाथों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकाएक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पात्र</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">विनयशील</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शर्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनयशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पात्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनयशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नरस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपमधिकं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रच्छन्नगुप्तं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनम्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोगकरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यश</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखकरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरूणां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्धुजनो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेशगमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दैवतम्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजसु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्यते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याविहीन</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">पशु</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">यश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखकारक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंधुजनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">द्वौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अम्भसि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवेष्टव्यौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बद्ध्वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृढां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिलाम्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">धनवन्तम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अदातारम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दरिद्रं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतपस्विनम्।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिला</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">पत्थर</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">बांधकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिश्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भागता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मतलब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धनहीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दानशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ख्याति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ेगी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रूयात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रियं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रूयात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रूयात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रियम्।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रियं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नानृतं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रूयात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोक</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">सुभाषित</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारस्परिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अहम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निभाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रवैया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रवैया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घृणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोषपरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शत्रु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुंदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सजीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मित्रवत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाएगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंधों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शत्रु</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">येन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाठित</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोभते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभामध्ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हंसमध्ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथा।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शत्रु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्याहीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथोचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हंसों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बगुले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">अभिवादनशीलस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नित्यं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धोपसेविन</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(186,55,42);"><span lang="hi" xml:lang="hi">चत्वारि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्धन्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यशो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलम्।।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span>- <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभिवादनशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">नित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धजनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलस्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीर्वाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्लोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवधारणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्घोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुजुर्गों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दशकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> Complete Lockdown  <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिरोमणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिछले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> 3 <span lang="hi" xml:lang="hi">दशकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाथों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञानवर्धक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणादायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तकें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीर्वाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रहण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जियेंगे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्देश्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्देश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जियेंगें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्यारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तकें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंदिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवश्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मैकाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> Lockdown  <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">चूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मॉडर्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाए।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">योगऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिरोमणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आचार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाराज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यार्थियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तकें</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">खेल</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">खेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचपन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आओ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीखें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौशल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रांति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणायाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहस्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहस्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">चाणक्य</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्र</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षाएं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीमद्भागवत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गीता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तकें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेबसाइट</span> www.divyaprakashan.com <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकतें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्यारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्कूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाइब्रेरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोचक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञानवर्धक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणादायक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तकें</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभाग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हरिद्वार</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’</span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपर्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> (7302732334, 7302732335) <span lang="hi" xml:lang="hi">सीधे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहजता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तकें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करवाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिबद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span>    </h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2022</category>
                                            <category>फरवरी</category>
                                            <category>भारतीय शिक्षा </category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/449/%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B2%E0%A5%89%E0%A4%95%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%A8-%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%A8%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%82-%E0%A4%A6%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/449/%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%B2%E0%A5%89%E0%A4%95%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%A8-%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%A8%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%82-%E0%A4%A6%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%82-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BE</guid>
                <pubDate>Tue, 01 Feb 2022 21:43:28 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-04/70.jpg"                         length="109367"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        