<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/5310/%E0%A4%86%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A7%E0%A4%95-%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%A8-%E0%A4%86%E0%A4%82%E0%A4%B5%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%A7%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AE-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AD" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>आरोग्यवर्धक दिव्य रसायन आंवला गुणधर्म और लाभ - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/5310/rss</link>
                <description>आरोग्यवर्धक दिव्य रसायन आंवला गुणधर्म और लाभ RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>आरोग्यवर्धक दिव्य रसायन आंवला गुणधर्म और लाभ</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="BasicParagraph" style="text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span lang="hi" style="font-size:11pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">आचार्य</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:11pt;font-family:Helvetica, sans-serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:11pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span></strong></span></p>
<p class="BasicParagraph" style="text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span lang="hi" style="font-size:11pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">संपादक</span></strong><strong><span lang="en-gb" style="font-size:11pt;font-family:Helvetica, sans-serif;" xml:lang="en-gb">, </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:11pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">योग</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:11pt;font-family:Helvetica, sans-serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:11pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">संदेश</span></strong></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2656/arogyavardhak-divya-rasayan-aavala-guddharma-aur-labh"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-11/28.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कुलनाम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> :  </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">Euphorbiaceae, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">Emblica officinalis Gaertn.,  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अंग्रेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">Indian Gooseberry, Emblic myrobalan, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृत</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आमलकी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धत्री</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिवा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आमला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आंवरा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुजराती</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आमला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मराठी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आंवलकांटी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बंगाली</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आंगला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आमलकी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तैलगु</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">असरिकाय</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उशीरिकई</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">द्राविड़ी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेल्लिक्काय्</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वयस्था</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कन्नड़</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">निल्लिकाय</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेल्लि</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अरबी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आमलन्</span></strong></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">परिचय</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">4500</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फीट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊँचाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतवर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्तियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इमली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्तियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शतपत्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहलाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रव्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दीर्घायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बु़ढ़़ापा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाता।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धात्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">- (1</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जंगली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> (2</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मृदु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांसल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरिताभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धूसर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पतली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छा़ेडती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्णवृन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लम्बा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयताकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंखवत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इमली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्तों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुष्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लम्बा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुच्छ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोलाकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गूदेदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीलापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लालवर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छ</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रेखायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छ</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खंडों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">षट्कोषीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फरवरी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अक्टूबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रैल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">रासायनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघटन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारंगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 20</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> ‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span>’<span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गैलिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">टैनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">निर्यास</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शर्करा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एल्ब्युमिन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेल्युलोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैल्शियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">100</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 81.2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिग्रा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">., </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 0.5</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिग्रा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">., </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वसा</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 0.1</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिग्रा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">., </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फास्फोरस</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 0.02</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिग्रा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">., </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कैल्शियम</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 0.05</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिग्रा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">., </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लौह</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 1.2</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिग्रा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">., </span><span lang="hi" xml:lang="hi">निकोटिनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 0.2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मि</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टैनिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 28</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 21</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 8.9</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्तों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 22</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिशत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गुणधर्म</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राही</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्रल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तशोधक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुचिकाकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिसार</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमेह</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दाह</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कामला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अम्लपित्त</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विस्फोटक</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पांडु</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वातरक्त</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्श</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोष्ठ</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अजीर्ण</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अरुचि</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वास</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इत्यादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिदोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अम्ल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वात</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मधुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुक्ष</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कषाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुष्ठघ्न</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वरघ्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोणितस्थापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाशक</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हितकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्निदीपक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(22,145,121);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">औषधीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्ररोग</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">20-50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जौकुट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घंटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किलोग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औटाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्रशोथ</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:-</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वृक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुक्ल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शोथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिटती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्रफूली</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">7</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जौकुट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठंडे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देंं</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घंटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निचोडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेंक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिगो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घंटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निचोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेंक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फूली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिटती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">केश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सूखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 30</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बहेड़ा</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुठली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिरी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 50</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कढ़ाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिगो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">केशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> :-</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रीठा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शिकाकाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धोने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुलायम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">घने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लम्बे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केशकांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नकसीर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जामुन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बारीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीसकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नासिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेद</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अजमोदा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यवक्षार</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चित्रक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 1</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 1</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाटने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">हिक्का</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:-</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10-20</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 2-3</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">२</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिचकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">वमन</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हिचकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10-20</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिलीलीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 5-10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिश्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आराम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अम्लपित्त</span></strong></span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong>:</strong></span>-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.    1-2</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिश्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरस</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 25</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समभाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सायं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डकारें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अम्लपित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिकायतें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">2</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिगोकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीसकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">250</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्ताधिक्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">छर्दि</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिदोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छर्दि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीसकर</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 40</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खांड</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, 40</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 160</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कपड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कामला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्बलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीलिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चटनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्रकृच्छ्र</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> :- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10-20</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्रकृच्छ्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिटता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सिरदर्द</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बवासीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदहजमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 3-6</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फंकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब्ज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिटता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्श</span></strong></span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भली</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीसकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीठी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बरतन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बरतन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बवासीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">2</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बवासीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्सों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 3</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 8</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">शुक्रमेह</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">धूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखाये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुठली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुगनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिश्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 250</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 15</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगातार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वप्नदोष</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शुक्रप्रमेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निश्चित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 20-30</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीसकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिश्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुल्म</span></strong></span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong>:</strong></span>- </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुल्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमेह</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हरड़</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बहेड़ा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नागर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोथा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दारुहल्दी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देवदारु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यथाविधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 20</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलायें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">2</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गिलोय</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नीम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 50</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समभाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 12</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">घंटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिगोकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पकायें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चतुर्थांश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कषाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्तज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमेह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पित्तदोष</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रसवत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधु</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रव्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समभाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोटकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिमिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पटल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्रातिसार</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">१०</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">४</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">२५०</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">20</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताजे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 20</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात्रि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिगोकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिगोकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात्रि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकोप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वेतप्रदर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">३</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 6</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठंडाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीस</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">छानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिश्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अतिसार</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">5-6</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीसकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाभि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसपास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाभि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अदरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयंकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्राघात</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">5-6</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्राघात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिटता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">योनिदाह</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 20</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिलीलीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 5</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योनिदाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आराम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कामला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पांडु</span></strong></span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">125</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 250</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिलीग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भस्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 1-2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पांडु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्ताल्पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सुजाक</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 5</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिलास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्रेन्दिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिचकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">वातरक्त</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 50-60</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 3</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातरक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">गठिया</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">20</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">20</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">500</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">250</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सायं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गठिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिये।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोष</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चमेली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ती</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नागर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोथा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वासा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चतुर्थांश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शीघ्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पित्तज्वर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकालकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोटें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोटें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोटते</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">घोटते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्तशामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">२</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">५</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घबराहट</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्यास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">विसर्प</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10-20</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विसर्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिटता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कुष्ठ</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समभाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 6</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाटने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयंकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शीघ्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खुजली</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुठली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भस्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गीली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूखी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुजली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">फोड़़े</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आंवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फोड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिटते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाह</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 100</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ा</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रम</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दाह</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शूल</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूत्रकृच्छ्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पित्तरोग</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:-</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुरब्बा</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 1-2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिटते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">चाकू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घाव</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:- </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">चाकू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(45,194,107);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">दीर्घायु</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">:-</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घी</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रोत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नासिकादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्द्रियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जठराग्नि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीव्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यौवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">2</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">.    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँवला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चूर्ण</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 3</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 6</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँवले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">2</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> 1</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चम्मच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चटाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीयें</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुढ़ापा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यौवनावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-gb" xml:lang="en-gb"> </span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2016</category>
                                            <category>वनौषधियों में स्वास्थ्य</category>
                                            <category>नवम्बर</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2656/arogyavardhak-divya-rasayan-aavala-guddharma-aur-labh</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/2656/arogyavardhak-divya-rasayan-aavala-guddharma-aur-labh</guid>
                <pubDate>Tue, 01 Nov 2016 21:52:15 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-11/28.jpg"                         length="218509"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        