<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/6368/%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%89%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%83-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B5-%E0%A4%94%E0%A4%B0-%E0%A4%B2%E0%A4%AF-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%AF" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>जीवन की उत्पत्ति जीव में मातृ प्रभाव और लय-प्रलय - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/6368/rss</link>
                <description>जीवन की उत्पत्ति जीव में मातृ प्रभाव और लय-प्रलय RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>जीवन की उत्पत्ति जीव में मातृ प्रभाव और लय-प्रलय</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="text-align:right;margin:0in -30.65pt 8pt -7.1pt;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">डॉ</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">. </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">चंद्र</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">बहादुर</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">थापा</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in"><span>  </span></span></strong></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:right;margin:0in -30.65pt 8pt -7.1pt;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">वित्त</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">एवं</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विधि</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">सलाहकार</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">- </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">भारतीय</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">शिक्षा</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">बोर्ड</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">एवं</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:right;margin:0in -30.65pt 8pt -7.1pt;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विधि</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">परामर्शदाता</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">समूह</span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3345/origin-of-life--maternal-influence-and-rhythm-in-the-organism"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-07/21.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">     वेदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिशु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहलुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपरांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्बलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेमपूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पोषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संगोपन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्लेखित</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">' </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">' </span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदकालीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुटुंब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संगोपन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेनोटाइप</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Phenotype) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीनोटाइप</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Genotype) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीनोटाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आनुवंशिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अक्सर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंडे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मैसेंजर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीनोटाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बावजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीनोटाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपेक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेनोटाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीनोटाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वातावरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यवहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियंत्रित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुकूली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेनोटाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिटनेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलावा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेनोटाइपिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्लास्टिसिटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवधारणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिचय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकासवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवधारणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यावरणीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविधता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुकूली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिक्रियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आनुवंशिकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेनोटाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीनोटाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदाहरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्परिवर्तन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Mutation) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रभावी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समयुग्मजी</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Homogynous)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेनोटाइपिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हालांकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्परिवर्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेनोटाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाएगी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषमयुग्मजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अक्सर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंडाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एमआरएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीनोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारंभिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रूण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एमआरएनए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महत्वपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रूण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रांसक्रिप्शनल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्क्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वंशानुक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैटर्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहचानने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आनुवंशिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्क्रीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्यत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पारंपरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युग्मिक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Zygotic) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्क्रीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीढ़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेनोटाइप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जांच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शामिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> , </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माताएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समयुग्मजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आनुवंशिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनिवार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकोशिय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तरोत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विभूति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">' </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बनते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अगले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जटिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जटिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्कृष्ट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नराणां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नराधिपम्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">' </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '16 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 64 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपन्न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">' </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महालय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तरोत्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जटिलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मिलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहभागी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">   </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पुराण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नासदीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मंत्र</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लम्बाई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चौड़ाई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऊँचाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहराई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संबंध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋग्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 10</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंडल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 129</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नासदीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">नासदासीन्नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदासीत्तदानीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नासीद्रजो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्योमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> </strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">किमावरीव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शर्मन्नम्भ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किमासीद्गहनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गभीरम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">1</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनस्तित्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मतलब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरुआत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शून्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समुद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंभीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आलावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(35,111,161);"><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्युरासीदमृतं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तर्हि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात्र्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अह्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसीत्प्रकेत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(35,111,161);"><span lang="hi" xml:lang="hi">आनीदवातं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तदेकं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तस्माद्धान्यन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किञ्चनास॥</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">2</span><span lang="hi" xml:lang="hi">॥</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्यु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमरता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मतलब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मतलब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरंभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसीत्तमसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गूहळमग्रे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकेतं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलिलं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वाऽइदम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">तुच्छयेनाभ्वपिहितं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदासीत्तपसस्तन्महिना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जायतैकम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">॥</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3</span><span lang="hi" xml:lang="hi">॥</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिर्फ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिपटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयतन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरंतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रचयिता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">' (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">/</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कामस्तदग्रे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समवर्तताधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनसो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथमं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदासीत्।</span> </strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सतो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्धुमसति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरविन्दन्हृदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतीष्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कवयो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनीषा॥</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">4</span><span lang="hi" xml:lang="hi">॥</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचयिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">/</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">/</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">/</span><span lang="hi" xml:lang="hi">इरादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचयिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनस्तित्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाटने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(35,111,161);"><span lang="hi" xml:lang="hi">तिरश्चीनो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विततो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रश्मिरेषामध</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्विदासीदुपरि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्विदासीत्।</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span style="color:rgb(35,111,161);"><span lang="hi" xml:lang="hi">रेतोधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसन्महिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसन्त्स्वधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवस्तात्प्रयति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">परस्तात्॥</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">5</span><span lang="hi" xml:lang="hi">॥</span></span></strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कामना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊर्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरंगें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलीं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरंभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वोचत्कुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विसृष्टि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्वाग्देवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विसर्जनेनाथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आबभूव॥</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">6</span><span lang="hi" xml:lang="hi">॥</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्यूंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दावा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्णन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">इयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विसृष्टिर्यत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आबभूव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दधे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">यो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्याध्यक्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्योमन्त्सो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अङ्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">॥</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">7</span><span lang="hi" xml:lang="hi">॥</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्रोत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्ता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्ता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचालक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अवलोकन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऊपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैठा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्वानों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जानो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तुम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">?</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गणना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पुराणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वासें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलेंगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिंदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिंदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलायमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेड़</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पौधे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जंगल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आश्रित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्बन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑक्साइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणवायु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑक्सीज़न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणवायु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवशिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृतप्राणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवयव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाद्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इत्यादि।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">    </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वसन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">निहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्तर्निहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्हीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंचभूतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्भर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्मतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्मतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इकाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरुआत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इकाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लघु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रेणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इकाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैशेषिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>—<span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पाँचवाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टुकड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टुकड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैशेषिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशस्तपाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्मकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महेश्वर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुकूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अदृष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परस्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" xml:lang="hi">द्वयणुक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">' </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वयणुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रसरेणु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">'</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वयणुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चतुरणुक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">' </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इत्यादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परस्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलद्वयणुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलत्रसेरणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योजना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलनिधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलनिधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वयणुकादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महापृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलनिधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेजस्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परस्पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेजोराशि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाभूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्षेप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैशेषिकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणुवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुमेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणपूर्वक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गंध</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरुत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथ्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पार्थिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्तुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंचमहाभूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूलभूतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गैसों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गैसो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्लेषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">गति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिमाण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तौल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठण्डे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तपाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपरोक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमाणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वसन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैलेंडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंचांग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रहों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्धारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सटीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मापन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकसित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">क्रति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सैकन्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 34000</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रुति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सैकन्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 300</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रुति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्षण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 30 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्षण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विपल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 60 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विपल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 60 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">घड़ी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (24 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> ), 2.5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">घड़ी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">होरा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">घन्टा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), 24 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">होरा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिवस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), 7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिवस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सप्ताह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सप्ताह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">माह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 6 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शताब्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शताब्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सहस्राब्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 432 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सहस्राब्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">द्वापर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 4 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">युग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सतयुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महायुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सतयुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> + </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रेतायुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> + </span><span lang="hi" xml:lang="hi">द्वापरयुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> + </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कलियुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 76 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महायुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मनवन्तर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 1000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महायुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महायुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरम्भ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नैमितिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">देवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महाकाल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 730 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), 12,000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महायुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महायुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सतयुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : 4000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सत्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अठाईस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रेतायुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : 3000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बारह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छियानवे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), </span><span lang="hi" xml:lang="hi">द्वापरयुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : 2000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">आठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौसठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कलियुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : 1000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बत्तीस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), 71 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महायुग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = 1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मन्वंतर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 30,84,48,000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चौदह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्वंतर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीतने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाप्रलय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंबी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात्रि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात्रि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 31 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खरब</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अरब</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 40 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- 31 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नील</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अरब</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 40 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अरब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (31,10,40,00,00,00,000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">30 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : 1.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वेतकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 2.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नीललोहित</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 3.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वामदेव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 4.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रथन्तरकलप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 5.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रौरवकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 6.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देवकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 7.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बृहत्कल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 8.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कन्दर्पक्ल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 9.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सद्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 10. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ईशानकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 11. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 12. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सारस्वतकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 13. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उदानकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 14. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गारुडकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 15. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कौर्मकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 16. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नारसिंहकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 17. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समानकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 18. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आग्नेयकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 19. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सोमकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 20. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मानवकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 21. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तत्पुमानंकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 22. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैकुण्ठकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 23. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्मीकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 24. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सावित्रीकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 25. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">घोरकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 26. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वाराहकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 27. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैराजकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 28. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गौरीकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 29. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">माहेश्वरकल्प</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिपुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">), 30. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पितृकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">14 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मन्वंतर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : 1. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वायम्भुव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 2.  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वारो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">‍‍</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चिष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 3. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 4. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तामस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 5. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रैवत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 6. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चाक्षुष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 7. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वैवस्वत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 8. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सावर्णि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 9. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दक्षसावर्णि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 10. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मसावर्णि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 11. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मसावर्णि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 12. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रुद्रसावर्णि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 13. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देवसावर्णि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 14. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इन्द्रसावर्णि।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">60 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संवत्सर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संवत्सर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 60 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(1) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (2) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विभव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (3) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शुक्ल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (4) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमोद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (5) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रजापति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (6) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अंगिरा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (7) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीमुख</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (8) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (9) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">युवा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (10) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धाता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (11) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (12) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बहुधान्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (13) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाथी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (14) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विक्रम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (15) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विषु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (16) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चित्रभानु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (17) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभानु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (18) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तारण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (19) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पार्थिव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (20) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (21) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वजित्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (22) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वधारी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (23) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विरोधी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (24) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विकृति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (25) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (26) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नंदन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (27) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विजय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (28) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (29) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मन्मथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (30) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्मुख</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (31) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हेमलम्ब</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (32) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विलम्ब</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (33) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विकारी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (34) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शर्वरी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (35) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्लव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (36) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शुभकृत्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (37) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शोभन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (38) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्रोधी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (39) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वावसु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (40) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पराभव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (41) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्लवंग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (42) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कीलक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (43) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सौम्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (44) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साधारण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (45) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विरोधकृत्</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (46) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परिधावी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (47) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमादी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (48) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आनन्द</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (49) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राक्षस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (50) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (51) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिंगल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (52) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (53) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्धार्थ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (54) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रौद्रि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (55) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्मति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (56) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दुंदुभि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (57) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रुधिरोद्गारी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (58) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्ताक्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (59) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्रोधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (60) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अक्षय।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्राद्ध</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पूजा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अनुष्ठान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इत्यादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">‍</span><span lang="hi" xml:lang="hi">म्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाक्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदेश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संवत्सर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिथि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाक्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्शाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">ॐ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विष्णुर्विष्णुर्विष्णु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ॐ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुराणपुरुषोत्तमस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीविष्णोराज्ञया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवर्तमानस्याद्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मणो</span></strong> <strong><span lang="hi" xml:lang="hi">द्वितीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परार्धे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीश्वेतवराहकल्पे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैवस्वत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्वन्तरेअष्टाविंशतितमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कलियुगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरणे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जम्बुद्वीपे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतवर्षे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतखण्डे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्यावर्तान्तर्गते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मावर्तैक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुण्यप्रदेशे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शहर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोलें।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संवत्सरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दक्षिणायने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतौ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">महामांगल्यप्रदे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मासानाम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मासोत्तमे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मासे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">महीने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पक्षे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">शुक्ल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिथौ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तिथि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वासरे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्षत्रे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नक्षत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राशि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चन्द्रे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राशि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चन्द्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राशि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्ये</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राशि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राशि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवगुरौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बृहस्पति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुरु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राशि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गेत्रोत्पन्न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमुक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शर्मा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">/ </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्माअहं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पितृपितामहानां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौत्राणां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पितरानां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">‍</span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्पिपासा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवृत्तिपूर्वकं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अक्षय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तृप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पादनार्थं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्राह्मण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजनात्मकं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांकल्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्राद्धं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंचबलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करिष्ये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोड़ें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आमान्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कच्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" xml:lang="hi">इदं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्नं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवदभ्यो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">' </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कहें।</span></strong></h5>
<p><strong><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-07/44.jpg" alt="44" width="900" height="563"></img></span></strong></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पुराणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पुराणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्भव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उत्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बातों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्गों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभाजित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुराणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">1. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भकाल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span></strong></span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डूबी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनस्पतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिंदु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मादा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">2. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शैशव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span> </strong></span><span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डूबी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीतर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अम्दिज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अंडज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जरायुज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सरीसृप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रेंगने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">3. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कुमार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span></strong></span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कीटभक्षी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हस्तपाद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रवणेनिद्रयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वानर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वामन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">4. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किशोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span></strong></span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong>:</strong></span> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रमणशील</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आखेटक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संपदाभक्षी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुहावासी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिज्ञासु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अल्पबुद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">5. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">युवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span></strong></span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृषि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोपालन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रशासन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संगठन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">6. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रौढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्तमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रौढ़ावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संवत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2080 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतिविलासी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्रूर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चरित्रहीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लोलुप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यंत्राधीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">7. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span></strong></span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रष्ट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्रस्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">निराश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">निरूजमी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दुखी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहेंगे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">8. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जीर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span></strong></span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ताप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षीण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">9. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपराम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span></strong></span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong>:</strong></span> </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनियमित</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चन्द्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मेघ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विलुप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाएंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वालामयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाएगी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकाल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकोप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्यंतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विशेषत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पद्धति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृहत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवयव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्यु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवयव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्वजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रुति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्मृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्रों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपनिषदों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुराणों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कथानकों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इत्यादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलिखित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैतृक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुपालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनवरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुनरावृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुस्तकों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लेखों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चित्रों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपकरणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संततियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संजोकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वविभाजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुकोशीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मातृ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पितृ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समामेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिनिधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संरक्षत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">म्यूटिलेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृथिवी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकट्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्यु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> = </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सैकेंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 34000</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 100 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रह्मांड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">- 31 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नील</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अरब</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 40 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अरब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (31,10,40,00,00,00,000 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभाविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जितनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अनीश्वरवादियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अविश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ईश्वरवादियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंधविश्वासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञानता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्खता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर्शित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दवाइयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाइरस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगकीटाणुओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नवसृष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गए।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृस्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्यु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनित्यता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमरता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनंतता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वप्रमाणित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनीश्वरवादी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ईसाई</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ईस्लाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वामपंथी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इत्यादि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साक्षर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मवंचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आलोचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अंतत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वीकारते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार्वाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिखाया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">'</span><span lang="hi" xml:lang="hi">रामस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रव्रजनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलेर्नियमनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाण्डो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सुतानां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">वृष्णीनां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निधनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नलस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नृपते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्यात्परिभ्रंशनम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">कारागारनिषेवणं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मरणं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सञ्चिन्त्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लङ्केश्वर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:, </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्व</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वशेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नश्यति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परित्रायते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">' </span><span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रबंध</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:) </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्वासन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंधन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पांडु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वनवास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यादवों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वंशज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्यु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बंदीगृह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निवास</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयंवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दमयंती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंकाधीश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रावण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमरत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वरदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वावजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्यु</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रावण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मृत्यु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निश्चय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनुष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कौन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">,  </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">मान्धता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महीपति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कृतयुगास्लंकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूतो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:, </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सेतुर्येन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महोदधौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विरचितम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वासौ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दशास्यान्तक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:</span><span lang="hi" xml:lang="hi">।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">अन्येचापि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युधिष्ठिर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभृतयो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">याता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूपते</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नैके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चापि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वसुमती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नूनं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यास्यति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">।।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">भोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रबंध</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:)</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> '</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुंज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">! </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सतयुग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांधाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समुद्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बांधकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रावण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रेता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">? </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वापर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युधिष्ठर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 18 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अक्षौहिणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वसुधा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गयी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाएगी।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">' </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अस्तु।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2023</category>
                                            <category>संस्कृति एवं संस्कार</category>
                                            <category>नवम्बर</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3345/origin-of-life--maternal-influence-and-rhythm-in-the-organism</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3345/origin-of-life--maternal-influence-and-rhythm-in-the-organism</guid>
                <pubDate>Wed, 01 Nov 2023 21:35:02 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-07/21.jpg"                         length="76066"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        