<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/6439/%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%87%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%B8-%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%B8--liver-cirrhosis--%E0%A4%A4%E0%A4%A5%E0%A4%BE-%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A5%88%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A4%B0" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>हिपेटाइटिस लिवर सिरोसिस (Liver Cirrhosis) तथा लिवर कैंसर - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/6439/rss</link>
                <description>हिपेटाइटिस लिवर सिरोसिस (Liver Cirrhosis) तथा लिवर कैंसर RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>हिपेटाइटिस लिवर सिरोसिस (Liver Cirrhosis) तथा लिवर कैंसर</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="text-align:right;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">डॉ</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">. </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">नागेन्द्र</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in"> ‘</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">नीरज</span></strong><strong><span>’</span></strong><strong><span style="font-family:Mangal, serif;"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">निर्देशक</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">व</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">चिकित्सा</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रभारी</span></strong></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:right;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">योग</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">-</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्राकृतिक</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">-</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पंचकर्म</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">चिकित्सा</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">एवं</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">अनुसंधान</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">केन्द्र</span></strong></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:right;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">योग</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">-</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">ग्राम</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">योगपीठ</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">हरिद्वार</span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3387/hepatitis--liver-cirrhosis-and-liver-cancer"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2024-10/liverree.jpg" alt=""></a><br /><p class="MsoNormal"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">गतांक</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">से</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">क्रमश</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">:</span></strong></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">18.   </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गिलबर्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिण्ड्रोम</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Gilbert Syndrome)</span></strong></span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जेनेटिक्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">GT1A</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">UGT1A</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गड़बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिलिरूबिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाइण्डिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन्जाइम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेटाबॉलिज्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गड़बड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Benign)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हल्का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्ताभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थकान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तनाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपवास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीलिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उभर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हल्का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाहिनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खुजली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">थकान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मितली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भूख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">19.   </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बडचिआरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिण्ड्रोम</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Budd-ChiariSyndrome)</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> <span lang="hi" xml:lang="hi">बडचिआरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिण्ड्रोम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थक्के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वापस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">हिमेटोमिगली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीव्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीर्ण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जटिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोर्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइपरटेन्सन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एसोफेजियल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेरीसेज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मलाशय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेरीकोस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उभरते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फ्लामेटरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बॉवेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिजीज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनीमिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पॉलीसाइथेमिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूकावट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपर्युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">20.   </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">क</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राइमरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिलिअरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिताशय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रास्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुष्परिणामत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राइमरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिलियरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेल्योर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राइमरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्क्लोरोसिंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोलेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाइटिस</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Primary Sclerosing Cholangitis)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्ताशय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सृजन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जलन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फ्लामेटरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्घटनावश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रास्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दबाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेल्योर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूजन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पेशाब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काले</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बैंगनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धब्बे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Brusing)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपर्युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उचित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अल्कोहल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फूड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धूम्रपान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिस्टिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फाइब्रोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिफलिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुनर्जीवित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आराम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुनर्जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षमता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लैस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सख्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फंक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भलीभांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नींव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृहद्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मेस्युटिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैक्टरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सतत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्यशील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तैयार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नियंत्रण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नियोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जटिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एंव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गम्भीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्तिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(End stage of liver disease)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरोग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौटना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुश्किल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रान्सप्लान्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वाइवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 11 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिशत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">21.   </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेकण्ड्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राइमरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊपज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नन्हे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिन्दु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पोट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दाग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गांठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंगल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्यूमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">22.   </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जलोदर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एसाइटिस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपर्युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जटिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसाइटिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निचले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिस्से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलोदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गम्भीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जेनेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टायरोसिनेमिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टायरोसिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेनाइलएलानिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रेकडाऊन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">परिणामत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किडनी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नर्वस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिस्टम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहरीला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टायरोसिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किडनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीला</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफेद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सल्फर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्पाउण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंध</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्राव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">डायरिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वमन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रिकेट्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उम्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 10 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरनाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आँख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आसू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मानसिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विकास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षति</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">टाइप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-1 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मे</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">FAT</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">FAT</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">HPD </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिफेक्टिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">म्यूटेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच्चों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टायरोसिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेनाइल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एलानिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नार्वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कनाडा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रान्सप्लान्टेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विशेष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> :</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भलिभांति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपर्युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभिन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेल्योर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निम्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिलक्षित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (1) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पीलिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (2) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अतिसार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (3) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रम</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Confusion)</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (4) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">थकान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (5) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कमजोरी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (6) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मितली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्टी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्राव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन्सफेलोपैथी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्लीहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (7) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरना</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Spider angiomos)</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, (8) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाहिनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एस्ट्रोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मकड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पाइडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन्जियोमॉस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Spider angiomos)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चेरिएन्जियोमॉस</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Chcrriangiomos)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संरचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीधे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खून</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीचे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फलत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुजली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विल्सन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिजीज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हिमोक्रोमेटोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्भावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हार्मोनल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उतार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चढ़ाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पैर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाथो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूक्ष्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाहिनियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्फारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सतह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पामर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एरिथेमा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Palmer Erythema)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हथेली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पगतली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लान्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Lane’s Disease)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हथेली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुमेह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">थॉयरॉयड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉक्सिकोसिस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शराब</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धूम्रपान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मर्करी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पॉयजनिंग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एड्स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्यूमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आटोइम्यून</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पामर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एरिथेमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थक्का</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Blood Cloting)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लंग्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मास्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेसोफिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेरिन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">वारफेरिन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निमार्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेरिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोएग्यूलेन्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्टीथ्रोम्बिन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">III</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैक्टर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Mutation)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रियता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आरटरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खून</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्कते</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Clot)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिणामत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाहिनियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जगह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नील</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खून</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">Fetor Hepaticus</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वोलाटाइल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सल्फर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्पाउण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाइमिथाइल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सल्फाइड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एसिटोन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्यूटानोन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेन्टानॉन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिथाइलमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैप्टन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हाइड्रोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सल्फाइड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मात्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जटिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोर्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेन्सन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोर्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेन्सन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपर्युक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉक्सिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्गन्धित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छनकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेफड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डैमेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुँह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वासों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्गन्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">Fetor Hepaticus</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गैसों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्राइमिथाइल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एमिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमोनिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरनाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटोसेलुलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेल्योर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑनसेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑफ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन्सेप्लोपैथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर्शित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंतिम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोर्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइपरटेन्सन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्लेटलेट्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूकावट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओएसोफेजियल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेरीसेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाहिनियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थक्का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टिशूज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पाचक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोर्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तचाप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाहिनियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थक्का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमने</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Thrombosis)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूकावट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोर्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइपरटेन्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्प्लीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">तिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्लीहा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आमाशय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसोफेगस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फूल</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Varices)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आन्तरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेमारॉयडस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुपोषण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फेफड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एसाइटिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुर्दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेफड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्यस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रंथि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 350 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पौण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाहिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बायाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाहिना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5-6 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गुना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोब्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोब्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाहिना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बायाँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कॉडेट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दुमदार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वाड्रेट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चौकोर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्वाड्रेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाहिने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नीचे</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Inferior)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉडेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दाहिने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मध्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 8 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेगमेन्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेगमेन्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाबुल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोबुल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">षट्कोणाकार</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Hexagonally Shaped)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोबुल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असंख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटोसाइट्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेटाबॉलिज्म</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">डिटॉक्सीफिकेशन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फिल्ट्रेशन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भोजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाचन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संश्लेषण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिनरल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्टोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोगी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 500 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रसायनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फंक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाँच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">SGPT</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">SGO</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डैमेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्रावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अल्कलाइन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फॅास्फेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपस्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पित्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूकावट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमोनिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बिलुरूबिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपस्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खराबी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एल्बुमिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूदगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदर्शत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">चर्बी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सजग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खानपान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुधार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रदाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाएँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तको</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Scar tissue)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संख्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फाइब्रोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीसरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फाइब्रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टिशूज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फाइब्रोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्क्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सख्त</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कठोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्कार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोशिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुश्किल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उदर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दर्द</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आँख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डिटॉक्सीफिकेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनसेफेलोपैथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रियाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गड़बड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संक्रमण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भयावह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मीठी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंध</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्पन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उल्टा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुल्टा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोलना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानसिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षण</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उल्टी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्राव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">देह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तायतन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोर्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाइपरटेन्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिराओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिराओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षतिग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तस्राव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उल्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाखाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मू्र्छा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पीला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पडऩा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अनियमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धडक़न</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बेहोशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पैदा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जांच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फंक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टेस्ट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटाइटिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अल्टसाउण्ड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.</span><span lang="hi" xml:lang="hi">टी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्कैन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बायोप्सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कथित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एलोपैथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इलाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्यक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकृतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> :</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गरम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठण्डा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेडू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नीम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नींबू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निचोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थिति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गरम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ठण्डा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कटि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वाष्प</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गरम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठण्डा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम्प्रेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इमरसन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्कुलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाथ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गीली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चादर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लपेट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वांग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिट्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मडपूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">व्हर्लपूल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रेत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 125 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रविधियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थर्मोलियम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाउस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थर्मोलियम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यान्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाह्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अतुल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2-3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपरोक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 50 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिक्सी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीसकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अच्छी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उबाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तापमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">धीरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गरम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 600 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुबह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">दोपहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घुटना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिटाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दें।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 18-20 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जादुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्लूटेथिओन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहरीले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉक्सिन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फ्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेडिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकालता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन्जाइम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घटकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णतया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायटल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुजर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैफिनेटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंत्रिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विसरल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नर्वस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिस्टम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्यीपन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्पिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गति</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Peristalsis)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाइल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉक्सिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाइल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फ्लश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सफाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन्जाइमेटिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्प्रेरक</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Catalyst)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्लूटाथिओन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">एस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रान्सफेरेस</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(GST)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुप्रभावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 700 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिशत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शानदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फ्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेडिकल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉक्सीडेन्टो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निष्कासन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदासीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खतरनाक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जहरीले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टॉक्सीडेन्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गौल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लैडर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ड्यूडिनम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाखाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">GST</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसरकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्वों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जरूरत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑक्सीडेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिडक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाहर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुख्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डायटरपेनेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैफेस्टॉल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहबिओल्स</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Diterpenes Cafestol &amp; Kaneweol)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनविट्रो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनवाइको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौरान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बायो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक्टिविटीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मेकोलॉजिकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुआयामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्टीइन्फ्लामेशन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हिपेटो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोटेक्टिव</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एण्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्टीडाइबिटीक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑस्टियोक्लेस्टो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जेनेसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हड्डियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकथाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रियता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फ्लामेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिएटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्लूथिओन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्यूमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एपोपटोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन्जिओजेनेसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्यूमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाइटपेन्सि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इनका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अद्भुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मल्टीटारगेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फंक्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फूड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अध्ययन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैफेस्टल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहेवीओल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिपिड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एन्जाइम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लेकिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वृहद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केसों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थियोफाइलिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थियोब्रोमिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तवाहिनियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विस्फारित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियमित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरपूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऑक्सीजेनेटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्फ्लामेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्यूमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहायता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 15 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 21 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोकने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यानि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 7 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुजरते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्धिकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंतों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिवार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुजरने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डायलाइसिस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपोहन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">) </span><span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नैसर्गिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्तशोधन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉफी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पोटेशियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सोडियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सतत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यानि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियमन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियंत्रण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माइट्रोकॉण्ड्यिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सक्रियता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊर्जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माइक्रोन्यूट्एिन्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपूत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवशोषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-10/kidney_1.jpg" alt="kidney_1" width="1200" height="1500"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकित्सा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> :</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ठण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गर्मी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौकी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">टमाटर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पालक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धनिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुदीना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अदरख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिश्रित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गाजर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चुकन्दर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आंवला</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शलगम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">टमाटर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भरपेट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीयें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फाइबर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शानदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गाजर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ककड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खीरा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गांठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोभी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शलगम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">टिण्डा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्याज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्तियाँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">धनिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुदीना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लेट्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विविध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंकुरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनाजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्याज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नींबू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिर्च</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डालकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खायें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पपीता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अमरूद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कीवी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संतरा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मौसम्मी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चकोतरा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तरबूजा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खरबूजा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आडू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आलू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुखारा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बेर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रारम्भ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सवासेर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नहले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दहला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्ते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उबाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वांग</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">(Whole)</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गेहूँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूंग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मोठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मसूर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मटर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूंगफली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राजमा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सोयाबीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंकुरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वादिष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सलाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खायें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2.5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 3.5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लीटर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीयें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिमोक्रोमेटोसिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयरन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आयरन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्तन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आयरन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आयरन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनकुक्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेलफिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विल्सन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चॉकलेट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गेहूं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चोकर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आलू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एवोकोडो</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काबूली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">टोफू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काजू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तिल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्यमुखी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शेलफिश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मशरूम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कॉपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बताये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रोसेस्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फूड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हाइड्रोजेनेटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेचुरेटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रान्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फास्टफूड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बर्गर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पिज्जा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हॉटडॉग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फ्रेंच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फ्राइज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चिप्स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सैंडविच</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हेमबर्गर्स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ओनियनटिंग्स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चिकन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नुग्गेट्स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फ्रायड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिकेन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">टाकोस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आइसक्रीम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नमक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्सुलिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंसुलिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेजिस्टेन्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डायइबिटीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीजें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टाइप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">डायबिटीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुगर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डैमेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमकीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चीजें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंसुलिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्माण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ताकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्लूकोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलसी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काजू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बादाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अखरोट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खायें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओमेगा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 3 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फैटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोनो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेचुरेटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओलिकएसिड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरसों</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तिल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चावल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जैतून</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैफिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फेरालिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एसिड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ओलियो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैन्थल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खून</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नलियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बल्कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिमाग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ताकत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रान्सफैट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हाइड्रोजेनेटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेचुरेटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नमकीन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चाट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पकोड़े</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पुडिय़ां</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हलवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिल्कुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खायें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैण्डी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रेगुलर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोडा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिठाइयां</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">डब्बाबन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रस</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कार्बोनेटेड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ड्रिंक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुगर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हाइफ्रुक्टोज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">केन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉर्नसिरप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हाइफ्रुक्टोज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉर्नेसिरप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">राइस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिरप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खराब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कच्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लहसुन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फलों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खट्टा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">मीठे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेरीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्ट्राबेरी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लैकमलबेरीज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्रेनबेरी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वोल्फ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गोजी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्लू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रस्पबेरीज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मकोय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जियाँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गाजर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्यमुखी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तिल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पम्पकिन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खीरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ककड़ी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तरबूजा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खरबूजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बीज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंगूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रेस्वेराटॉल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेलेवियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लहसुन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मौजूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेलेनियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सल्फर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यकृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रेस्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैंसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यमदूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विटामिन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गम्भीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिदिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">से</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 40% </span><span lang="hi" xml:lang="hi">निर्वस्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 45 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मिनट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मक्खन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मलाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विहीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पीएं।</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">NAFLD</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पोटेशियम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कमी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केला</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">संतरा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खरबूजा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खूबानी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पु्रन्स</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किशमिश</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खजूर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उबला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रोकोली</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">टमाटर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पालक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आलू</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शकरकन्द</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मशरूम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ककड़ी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खीरा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मटर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खायें।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>इंटिग्रेटेड थेरेपी</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2024</category>
                                            <category>जनवरी</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3387/hepatitis--liver-cirrhosis-and-liver-cancer</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3387/hepatitis--liver-cirrhosis-and-liver-cancer</guid>
                <pubDate>Mon, 01 Jan 2024 15:39:38 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2024-10/liverree.jpg"                         length="87653"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        