<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/654/%E0%A4%86%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A3" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>आचार्य बालकृष्ण - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/654/rss</link>
                <description>आचार्य बालकृष्ण RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>ऋतु परिवर्तन व युग परिवर्तन</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="text-align:right;line-height:normal;margin:0cm 0cm 0.0001pt 21.3pt;" align="right"><strong><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">आचार्य</span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span></span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/467/%E0%A4%8B%E0%A4%A4%E0%A5%81-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%A8-%E0%A4%B5-%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%97-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%A8"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-04/41-1.jpg" alt=""></a><br /><table style="border-collapse:collapse;width:99.9386%;border-width:1px;background-color:#743B3B;border-color:#743B3B;" border="1"><colgroup><col style="width:99.8619%;" /></colgroup>
<tbody>
<tr>
<td style="border-width:1px;border-color:rgb(116,59,59);">
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(255,255,255);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्मी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहारचर्या</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनचर्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतुचर्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रस्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हों।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिपेक्ष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जबकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपराध</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रूरता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आमनवीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृत्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्धों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्गदर्शन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">वो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>? <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंभीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विमर्श</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></strong></span></h5>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतु परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्धिकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपवास</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पंचकर्म</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">षट्कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्रिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तहत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जलनेति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सूत्रनेति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कुंजर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शंख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रक्षालन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">त्रिफला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुलाब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आईवाश</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">दृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोम्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्धि</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अणु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नस्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">त्राटक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यंग</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">मालिश</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मडथैरापी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वाटरथैरापी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सनबाथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्धिकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यज्ञ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जप</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तप</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणायाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यायाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्धिकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्धिकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूट्रिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूट्रिश्यन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शारीरिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुपोषण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छुटकारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पायें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्भाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एलोपैथी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तिकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्धिकरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेडिसिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मेधावटी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न्यूरोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इम्युनोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोल्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्तिष्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाड़ीतंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्डियोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदयामृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवोग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिवामृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लीवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तंत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुनाशिनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पेन्क्रियाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाकर</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संचरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्तावटी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">पी</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रिट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संतुलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">असाध्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जड़</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">मूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिटाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समग्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिवर्तन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सात्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हल्का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुपाच्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लें</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खाना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">पीना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सोना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जागना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वस्थवृत्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नियमों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संभव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धेय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सान्निध्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरामयम्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सप्ताह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपान्तरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">यूक्रेन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रमाणित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तिशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुशहाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत</span>: <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराक्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिशाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तिशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामूहिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संघर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रयत्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहिए।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्तिशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वास्थ्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सुख</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समृद्धि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवसर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिये।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपासना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करेंगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महाशक्तिशाली</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैभवशाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पावर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंडिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बुरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नजर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकेगी।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>सम्पादकीय</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2022</category>
                                            <category>मार्च</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/467/%E0%A4%8B%E0%A4%A4%E0%A5%81-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%A8-%E0%A4%B5-%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%97-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%A8</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/467/%E0%A4%8B%E0%A4%A4%E0%A5%81-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%A8-%E0%A4%B5-%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%97-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%A8</guid>
                <pubDate>Tue, 01 Mar 2022 21:55:18 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-04/41-1.jpg"                         length="111042"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>आयुर्वेद के गौरवशाली अतीत, वर्तमान व भविष्य हेतु दान में 100% आयकर छूट का लाभ लेकर इस मानवता के कल्याण के महायज्ञ को शक्ति दें</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">आचार्य</span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">बालकृष्ण</span></strong></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/443/%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%97%E0%A5%8C%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%85%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%A4--%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B5-%E0%A4%AD%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%81-%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-100--%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%9B%E0%A5%82%E0%A4%9F-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AD-%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%87%E0%A4%B8-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A3-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E-%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%82"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-04/221.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">विगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तीस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगभग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आधे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौथाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिष्टी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हीरक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भस्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दशांश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूल्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुलनात्मक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिव्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फार्मेसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ट्रेडिशनल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एविडेंस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेस्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">औषधियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपलब्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कम</span> 10 <span lang="hi" xml:lang="hi">हजार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुपये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरप्लस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांगने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(116,59,59);"><strong>1. </strong></span>    <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सुश्रुत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धन्वंतरि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शुद्धतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अक्षुण्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लुप्तप्राय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शास्त्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पांडुलिपियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संरक्षण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संवर्धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बढ़ाया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिलाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुनियां</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आंदोलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगपीठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कालखंड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विवेचना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(116,59,59);"><strong>2. </strong></span>    <span lang="hi" xml:lang="hi">हमने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भगवान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुग्रह</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> 500 <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पेपर्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्टरनेशनल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जनरल्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैश्विक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गरिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊँचाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<p><span lang="hi" xml:lang="hi"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-04/081.jpg" alt="08"></img></span></p>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंस्टीट्यूट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैकड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वरिष्ठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैज्ञानिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कठोर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परिश्रम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नये</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">नये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुसंधान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हेतु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिवर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सैकड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विनम्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आह्वान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुण्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महायज्ञ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोड़ें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> 100%  <span lang="hi" xml:lang="hi">आयकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छूट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेविंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दोनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुण्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकमात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रिसर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> 35-1-2 <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तहत</span> 100% <span lang="hi" xml:lang="hi">इनकम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">टैक्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छूट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदस्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुडक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सौभाग्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योग</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महानता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यशस्वी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युगधर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आवश्यकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुसलमानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अकूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पत्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसाईयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यूरोप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यू</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">एस</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्थिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साम्राज्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़ों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिवर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदरसे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्कूल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉलेज</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मस्जिदें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चर्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मान्तरण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">छोटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्योगपतियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रुचि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करोड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदारता।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">हमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहयोग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्जित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सभी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सनातन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिष्ठापित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आपका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आशीर्वाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"> </h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>सम्पादकीय</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2022</category>
                                            <category>फरवरी</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/443/%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%97%E0%A5%8C%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%85%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%A4--%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B5-%E0%A4%AD%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%81-%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-100--%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%9B%E0%A5%82%E0%A4%9F-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AD-%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%87%E0%A4%B8-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A3-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E-%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%82</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/443/%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%97%E0%A5%8C%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%85%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%A4--%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B5-%E0%A4%AD%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%81-%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-100--%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%9B%E0%A5%82%E0%A4%9F-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AD-%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%87%E0%A4%B8-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%95%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A3-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E-%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%82</guid>
                <pubDate>Tue, 01 Feb 2022 21:54:27 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-04/221.jpg"                         length="183828"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>स्वराज के मंत्र दाता महर्षि दयानन्द सरस्वती</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="text-align:right;line-height:normal;margin:0cm 0cm 0.0001pt 21.3pt;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">महामहोपाध्याय</span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">डॉ</span><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;">. </span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">महावीर</span><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;"><span>  </span></span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="text-align:right;line-height:normal;margin:0cm 0cm 0.0001pt 21.3pt;" align="right"><span style="color:rgb(0,0,0);"><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">प्रति</span><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;">-</span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">कुलपति</span><span style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;">, </span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi"> </span><span lang="hi" style="font-size:12pt;font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">विश्वविद्यालय</span></span></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/444/%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF-%E0%A4%A6%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6-%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-04/64.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराधीनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्दशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जकड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बहुजनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषैले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सांप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ओर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घेर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हजारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जातियों</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">उपजातियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बटा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्पृश्यता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमानवीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">विवाह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुल्लम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुल्ला</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बेधडक़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेखटके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विधवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दैन्यावस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करूण</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">क्रन्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञान</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">अन्धकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाखण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दानव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निगल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वस्त्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रतिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाप्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हताशा</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">निराशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मायूसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चरम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चुकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्त्री</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">शूद्र्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दशा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयनीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवस्था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देखकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सागर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्रवित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्वत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तटपर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकान्त</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">शान्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाधिस्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मुक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साधना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर्पित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सेवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शंखनाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आहूति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इसीलिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीमति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बेसिेंट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>-</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-us" xml:lang="en-us">‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्दिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनेगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेताओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्तिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होंगी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऊंची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगी।</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">महान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रान्तिकारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वातन्त्रय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सावरकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>- ‘‘<span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाधीनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वप्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योद्धा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हिन्दु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रक्षक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’’</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">लोकमान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिलक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span>-</strong></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-us" xml:lang="en-us">‘‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाज्वल्यमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नक्षत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अलौकिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आभा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चमके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निद्रा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाग्रत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वप्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संदेशवाहक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उपासक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’’</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;">11 <span lang="hi" xml:lang="hi">नवम्बर</span> 1950 <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्वाणोत्सव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धांजलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लौह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरूष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरदार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पटेल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>- ‘‘<span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किंकर्त्तव्यमूढ़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गहरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गड्ढ़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गिर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बचाया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्होंने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाधीनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वास्तविक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नींव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">डाली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’’</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्रन्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आठवें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समुल्लास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोषणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> ‘‘<span lang="hi" xml:lang="hi">आर्यावर्त्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अखण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाधीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निर्भय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेशियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदाक्रांत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कुछ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थोड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतन्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दुर्दिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दु</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">ख</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भोगना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कितना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परन्तु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोपरि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मतमतान्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आग्रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पक्षपात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शून्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृपा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">न्याय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेशियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखदायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं।</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’’</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इससे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुस्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवधारणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदभाष्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्याभिविनय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कालजयी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रचनाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्बन्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रखे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढक़र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्देह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वप्रथम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्गाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मन्त्रदाता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साक्षी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गांधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतन्त्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोपाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोखले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोपाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोखले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशभक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महादेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रानाड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महादेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रानाड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशभक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> 1875 <span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रवचन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिनों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रानाड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पर्क</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">करण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ज्वाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रज्वलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रानाड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रीयुत्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोपाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोखले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रीयता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्हीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोखले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रपिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गांधी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वातन्त्रय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कूद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़े।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दिल्ली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चान्दनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चौक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंग्रेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिपाहियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बन्दूकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सामने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुरते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बटन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोलकर</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">हिम्मत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गोलियां</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">संन्यासी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सीना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खुला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्जना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुतात्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धानन्द</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आविर्भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> 1906 <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दादाभाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नैरोजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्घोष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">उसके</span> 10 <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लखनऊ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कांग्रेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिवेशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोकमान्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गंगाधर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तिलक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जन्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिद्ध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अधिकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोषित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पश्चात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कांग्रेस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> 1929 <span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाहौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मेलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतन्त्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रस्ताव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जबकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">घोषणा</span> 55 <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> 1874 <span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्मगौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जागृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पराधीनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समूलोच्छेद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span> ‘‘<span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्यावर्त्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सदृश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूगोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्यावर्त्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सच्चा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पारसमणि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिसको</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लोहरूपी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छूते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धनाढ्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं।</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’’</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ग्यारहवें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समुल्लास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भावना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप्लावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>- ‘‘<span lang="hi" xml:lang="hi">जिस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पदार्थों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शरीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पालन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आगे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उसकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्नति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">मन</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">धन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सबजने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मिलकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करें।</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’’</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">आर्यावर्त्त</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिमा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरूपित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदयस्पर्शी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शब्दों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाभिमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>-</h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-us" xml:lang="en-us">‘‘</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सृष्टि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पांच</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहस्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्षों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्यों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सार्वभौम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चक्रवर्ती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूगोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोपरि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकमात्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माण्डलिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्थात्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">छोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कौरव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाण्डव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर्यन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजशासन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूगोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रजा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चलते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’’</span></h5>
<h5 style="text-align:right;" align="right"><span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> 11 <span lang="hi" xml:lang="hi">समुल्लास</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्याख्यानों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लेखों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीयों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतन्त्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">रात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकबार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दानापुर</span> (<span lang="hi" xml:lang="hi">बिहार</span>) <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जोन्स</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यापारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वात्र्ता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>- ‘‘<span lang="hi" xml:lang="hi">यदि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एकता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सच्ची</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशभक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्पन्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेशी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शासकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बोरिया</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">बिस्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उठाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तुरन्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़े</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’</span></h5>
<h5 style="text-align:right;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सरस्वती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">व्यक्तिव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पृ</span>. 108</h5>
<h5 style="text-align:justify;">1905 <span lang="hi" xml:lang="hi">ई</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लार्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बंगाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विभाजन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हृदय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आघात</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पहुँचाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षोभ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आक्रोश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूरी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वंगभंग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आन्दोलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिंगारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फैल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गई।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्नि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंजाब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्पष्ट</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंजाब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नेतृत्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाजपतराय।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनकी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गर्जना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">शेरे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पंजाब</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कहकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सम्मानित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">अंग्रेजों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मांडले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नजरबन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span></h5>
<h4 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशस्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">योगदान</span></strong></span></h4>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राप्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशस्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आन्दोलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इसमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूमिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रान्तिवीरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अप्रत्यक्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रवादी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चिन्तनधारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्णरूपेण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अथवा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इनमें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अग्रणी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्यामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शहीद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामप्रसाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिस्मिल।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्यामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इंग्लैण्ड</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लन्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> 1905 <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">इंडियन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हाऊस</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’</span><span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करके</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">इंडियन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रूल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोसायटी</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’</span><span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वहाँ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाधीनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संग्राम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जुडऩे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किया।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">इंडियन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोशयलोजिस्ट</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’</span><span lang="hi" xml:lang="hi">नामक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मासिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवकों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनीति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">धर्मशास्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुआ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पत्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाशित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्यामजी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कृष्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्मा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तेजक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रभावित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढींगरा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमानन्द</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हरदयाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनेक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">युवक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आत्म</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलिदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निकल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सावरकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मानकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अण्डमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कारावास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कैदियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यार्थ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकाश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्हीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सावरकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिष्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मदनलाल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ढींगरा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लन्दन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर्जन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वायली</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परलोक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेजकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपमान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">देवता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वरूप</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रचार</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">प्रसार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदेश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशभक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपराध</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फांसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बदले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">यातनाएं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सहन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">इसी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुगामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सोमदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साहित्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरणा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामप्रसाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिस्मिल</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ठाकुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोशन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशस्त्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रान्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपनाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हंसते</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">हंसते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतन्त्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेदी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्सर्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शहीद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आजम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्री</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अर्जुन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रखर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अनुयायी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दादा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रेरित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भगत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सिंह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रिय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राजगुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सुखदेव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> ‘<span lang="hi" xml:lang="hi">इन्कलाब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जिन्दाबाद</span><span lang="en-us" xml:lang="en-us">’</span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नारे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लगाते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुए</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सर्वोच्च</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बलिदान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">डी</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">ए</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">वी</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">कॉलेज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लाहौर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रो</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">जयचन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विद्यालंकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरूकुल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कांगड़ी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वि</span>.<span lang="hi" xml:lang="hi">वि</span>. <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रखर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्नातक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्रान्तिकारियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कुलपिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशभक्ति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाठ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पढ़ाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्रद्धानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">परमभक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">केवल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वाधीनता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महान्</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आन्दोलन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अपितु</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सशक्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">एवं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उत्कृष्टतम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">किये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतवर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्णाक्षरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अंकित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाजवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भेद</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">भाव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूलक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्थापना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करना</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आर्थिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सामाजिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सांस्कृतिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">शैक्षणिक</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">राजनैतिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">क्षेत्रों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्व</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूर्धन्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उदात्त</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संकल्पना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जीवनभर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कार्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">करते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गुरूकुलों</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">कन्या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाठशालाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">माध्यम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पुरुषों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिलाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">शिक्षा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">द्वारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">खोल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिये</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रत्येक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बालिका</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महिला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">गार्गी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विदुषी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रानी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लक्ष्मीबाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तरह</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वीरांगना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्राचीन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिकाओं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेद</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">विदुषी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रबल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इच्छा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उनके</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अन्त</span>:<span lang="hi" xml:lang="hi">करण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">निरन्तर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अवैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मान्यताओं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">रूढि़वाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अज्ञान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाखण्ड</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">बालविवाह</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सतीप्रथा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">छुआछूत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जैसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारतीय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">समाज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जर्जर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">वे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रोगों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दूर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्वगुरू</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बनाना</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">चाहते</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">थे।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़े</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बड़ा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भय</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रलोभन</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उन्हें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सत्यमार्ग</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचलित</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नहीं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पाया</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">था।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आज</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जबकि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जातिवाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रान्तवाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अत्याचार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">अनाचार</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">भ्रष्टाचार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">आतंकवाद</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कीचड़</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">फंसता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">है</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">हमारी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विश्ववारा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वैदिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">संस्कृति</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">सभ्यता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">परम्परायें</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">बिखरती</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हुई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दिखाई</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रहे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हैं</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐसे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">काल</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वदेशी</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वभाषा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सन्देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देकर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्र</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अस्मिता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जगाने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महर्षि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विचारों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">से</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ही</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साथ</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">रामराज्य</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वप्न</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">साकार</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">हो</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">सकेगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आधुनिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भारत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">इतिहास</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">जायेगा</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">तब</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मोटे</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">मोटे</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वर्णाक्षरों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">में</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वामी</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">दयानन्द</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">का</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">नाम</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">लिखा</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होगा।</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देश</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वतन्त्रता</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> 75 <span lang="hi" xml:lang="hi">वर्ष</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पूर्ण</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">होने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमृत</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">महोत्सव</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऐतिहासिक</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वेला</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">पर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">राष्ट्रवाद</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वराज्य</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वधर्म</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">के</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उद्गाता</span>, <span lang="hi" xml:lang="hi">स्वयं</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">विषपान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोटि</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">कोटि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">देशवासियों</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अमृतपान</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कराने</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">वाले</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">ऋषिवर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">की</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मधुर</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">स्मृति</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">को</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">कोटि</span>-<span lang="hi" xml:lang="hi">कोटि</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">प्रणाम।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2022</category>
                                            <category>फरवरी</category>
                                            <category>राष्ट्र निर्माण</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/444/%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF-%E0%A4%A6%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6-%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/444/%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF-%E0%A4%A6%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6-%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80</guid>
                <pubDate>Tue, 01 Feb 2022 21:53:39 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-04/64.jpg"                         length="467368"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>
            <item>
                <title>धरती पर उतरा है धन्वंतरी निराला </title>
                                    <description><![CDATA[<p style="text-align:right;">योग साधिका आशा सूर्यवंशी मूठे, सेवासदन, हरिद्वार</p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/522/dharti-par-utra-hai-dhanvantari-nirala"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2023-05/11.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">मानव जीवन एक यात्रा है, अनंत की यात्रा और इस जीवन यात्रा का प्रारंभ होता है उसके जन्म के साथ। एक शिशु जन्म लेता है, शैशव अवस्था, फिर बाल्यावस्था, फिर युवावस्था, तत्पश्चात वृद्धावस्था और इस सबके बाद अंतिम चरण में मृत्यु का तांडव। साधारणत: लोग जन्म और मृत्यु के इस अन्तराल को ही जीवन समझते हैं, किन्तु महापुरुषों के अनुसार ये क्रम मात्र जीवन नहीं है, इस क्रम में हर एक श्वास का मोल जानकर ईश्वर की खोज में लग जाना और जीवन के परम् लक्ष्य ईश्वर प्राप्ति का अधिकारी बनना- यह जीवन है। परम सत्य बात है ये जो ईश्वर की खोज में लग गया, वह सबसे बुद्धिमान इंसान है और जिसने ईश्वर को पा लिया, वह सबसे सफल इंसान है। इस समस्त समष्टि के साम्राज्य की आड़ में एक सर्वश्रेष्ठ, अद्भुत, अलौकिक मस्तिष्क काम करता दिखाई देता है, उस विलक्षण, सर्वज्ञ, सर्वव्यापक, सर्वशक्तिमान सत्ता को स्वीकारने से ही परम् ज्ञान के समस्त द्वार खुल जाते हैं। पर आखिर वह कौन सी आधारभूमि है, जिसने हमारी रग-रग में यह विश्वास सींच दिया कि ‘ईश्वर है?’ कुछ मूढ़ लोगों का प्रश्न भी होता है कई बार ‘क्या ईश्वर नामक कोई सत्ता है भी अस्तित्व में?</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">ध्यान से देखें, ध्यान से सुनें तो सृष्टि की सारी की सारी रचना ऊँचे-ऊँचे स्वरों में खुद अपने रचयिता का ही तो आभास करा रही हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">हर रचना के अंत:तल में रचनाकार के हस्ताक्षर दिखे</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">सृष्टि के कण-कण मे सृष्टा के ही चिन्ह दिखे</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">अमावस्या की घनघोर रात्रि के बाद पूर्वांचल में जगमग दीया जला कह रहा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">कोई तो होगा जिसके कारण </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">निशा के बाद ये सूरज खिला।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">उसकी अनत: धुन से ही पक्षियों के कंठों से इतना मधुर स्वर भरा उसकी जगमग ज्योति के कारण ही</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">जल-तरंगों का कलरव, बसंत का सृजन, </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">धरती का आँगन हरा भरा।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">कैसे न मानें उसे हम! कोई तो जरूर होगा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">जिसने ये मुक्त सुंहास किया</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:center;"><span style="color:rgb(186,55,42);"><strong><span lang="en-in" xml:lang="en-in">हम मिट्टी के खिलौनो को श्वास-प्रश्वास विश्वास दिया।</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">धरती की जीवन जगत् की चल रही अविरत खोज ‘ईश्वर</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">- सब कुछ प्राप्त है हमें और फिर भी एक रिक्तता है जीवन में। तो बस ये खोज ईश्वर की, हमारे मूल की खोज है। ये समझकर अध्यात्म के पथ पर अग्रसरित होना चाहिए जिन्होंने इसकी खोज की है और उसे पाया है। जिन्होंने ईश्वर की खोज की और उन्हें पाया, उन्हें ही हम ‘ऋषि</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">का अर्थ ही है ‘दृष्टा</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">, जो देखता है। भारत की धरा ऐसे महान ऋषियों से सदा ही पुष्पित-पल्लवित रहते आयी है। सनातन ऋषि सत्ता ने विश्व को सदा ही शाश्वत सत्य दिए हैं। भारत के सनातन ऋषि परंपरा को अक्षुण्ण रूप से आगे बढ़ाने वाले परम पूज्य आचार्य बालकृष्ण जी ऋषि सत्ता के वर्तमान युग के धन्वंतरी हैं जिन्होंने अपने ज्ञान-तप-त्याग-निष्ठा-सेवा से विश्वभर के जन-जन को आरोग्यामृत से सिंचित किया।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">कलियुग उत्तेजना का युग- इस युग में उत्तेजना के अंध:कार के बीच उज्जवल प्रकाश पुंज की तरह जिनकी उपस्थिति है- दिव्य व्यक्तित्व है, ऐसे स्वनाम धन्य पूज्य आचार्य जी आज के दिशाभ्रमित युवाओं के लिए महान् प्रेरणा स्रोत है। अपने नाम की तरह ही अत्यंत बालसुलभचर्या, प्रसन्न व्यक्तित्व, निर्मल जल की तरह अत्यंत सरल-सहज और शुभ्र धवल चंद्रमा की भाँति शीतल कायावत दिखने वाले आचार्य जी का जन्मदिन राष्ट्रभर, विश्वभर में जड़ी-बूटी दिवस के रूप में मनाते हैं। जितने सरल, सहज, बालवत निर्मल हृदय के धनी, उतने ही प्रशल्भ, दूरदर्शी, गहन समझ के दिव्य प्रशासक, एक संवेदनशील कवि, मनीषि, साहित्यिक उत्तम वक्ता, दिव्य ओजस्वी वाणी के धनी, कठोर व मजबूत नेतृत्व, परम तपस्वी, कर्मठ, पुरुषार्थी एवं बहुआयामी व्यक्तित्व के धनी, विश्वमंगल हेतु अहर्निश सेवा में संलग्र रहने वाले दिव्य महापुरुष हैं। पूज्य आचार्य श्री के मार्गदर्शन में योग एवं आयुर्वेद के 41 शोध-पत्र भारतीय एवं अंतरराष्ट्रीय जर्नल्स एवं पत्रिकाओं में प्रकाशित हो चुके हैं। पूज्य आचार्य श्री को योग एवं आयुर्वेद के क्षेत्र में अमूल्य योगदान के लिए ‘वनौषधि पंडित</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">व ‘सुज्ञानश्री</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">आदि अनेक विशिष्ट सम्मानों द्वारा सम्मानित किया गया है। भारत की प्रसिद्ध पत्रिका ‘इण्डिया टुडे</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">(25 नवम्बर 2009) तथा ‘आउटलुक</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">(जनवरी 2010) ने आचार्यश्री को भारत के श्रेष्ठ प्रथम 10 प्रगतिशील प्रतिभाशाली एवं तेज तर्रार युवाओं में गणना की। आयुर्वेद चिकित्सा क्षेत्र की सर्वश्रेष्ठ पुस्तक ‘औषध दर्शन</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">जो आचार्य श्री द्वारा लिखी गई थी, इस किताब ने बेस्ट सेलर के सारे रिकार्ड तोड़े। पूज्य आचार्य श्री दिव्य फार्मेसी, पतंजलि आयुर्वेद, पतंजलि ऑर्गेनिक रिसर्च (</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">P.O.R.I</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">.), पतंजलि रिसर्च फाउण्डेशन (P.R.F.) आदि संस्थाओं के निर्माण के धनी हैं। विश्व का विशालतम खाद्य प्रंस्करण संस्थान ‘पतंजलि फूड एवं हर्बल पार्क</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">आचार्य श्री के ही संकल्प का परिणाम है। अत्यंत दूरदर्शिता के साथ पूज्य आचार्यश्री ने पतंजलि योगपीठ के अंतर्गत विश्वस्तरीय विशालतम सुव्यवस्थित एवं सभी आधुनिक सुविधाओं से युक्त हॉस्पिटल, योग भवन, प्रयोगशालाओं एवं अन्य युगांतकारी संरचनाओं के निर्माण का नेतृत्व किया है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">भारत की सनातन ऋषि परंपरा जिनमें चरक, सुश्रुत एवं धन्वंतरी आदि समस्त ऋषियों का ज्ञान समाहीत है। ऐसी ऋषि परंपरा के वर्तमान प्रतिनिधि के रूप में परम पूज्य आचार्य श्री ने विश्व स्तर पर लुप्त हो चुकी आयुर्वेद की परंपरा को फिर से पुनर्जिवित कर उसका प्रचार-प्रसार करते हुए जन-जन को आयुर्वेद से लाभान्वित किया। 6,000 से ज्यादा चिकित्सालय उनके नेतृत्व में देशभर में चलते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">संकल्प-स्वप्र देखने वाली आँखें परम पूज्य स्वामी रामदेव जी की ओर उन सुनहले स्वप्रों का वास्तव में सृजन करने वाले हाथ परम पूज्य आचार्य श्री के ऐसा अनूठा, अद्भुत, अनुपम, अलौकिक संगम पतंजलि योगपीठ में देखने को मिलता है। इन दो महामानवों के अंत:हृदय में ज्योतिर्मय भगवान् अपने पूरे ऐश्वर्य के साथ उदित हुए। इनके गद्गद, आनंद-विभोर वाणी से ये पुकार उठे- ‘आओ</span>’<span lang="en-in" xml:lang="en-in">! योग-आयुर्वेद की पावनी परंपरा की ओर पुन: लौटो ! फिर से भारत ही जगद्गुरु होगा।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">जिस प्रकार नदी का नीर समुद्र में जाकर चिर-विश्राम को पा जाता है, उसी प्रकार ऐसे महामानवों की, परम ज्ञानी बुद्धपुरुषों की शरण जब जीव ले लेता है, परम शांति को उपलब्ध हो जाता है। धरती पर मानवता के उच्चतम उपकार हेतु अवतरित हुए महामानव परम पूज्य आचार्य श्री को जन्मदिन की पुन:श्च ढेरों शुभकामनाएँ। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><strong><span lang="en-in" style="color:rgb(186,55,42);" xml:lang="en-in">करोड़ों-करोड़ों तपित, त्रसित जनों की प्यासी रूहों का इक तू किनारा, धरती पर उतरा है इस बार धन्वंतरि निराला।</span></strong></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>योग एवं आयुर्वेद</category>
                                            <category>2021</category>
                                            <category>अगस्त</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/522/dharti-par-utra-hai-dhanvantari-nirala</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/522/dharti-par-utra-hai-dhanvantari-nirala</guid>
                <pubDate>Sun, 01 Aug 2021 21:39:24 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2023-05/11.jpg"                         length="287930"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        