<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>        <rss version="2.0"
            xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
            xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
            xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom">
            <channel>
                <atom:link href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/7045/cold-and-cough" rel="self" type="application/rss+xml" />
                <generator>योग संदेश RSS Feed Generator</generator>
                <title>cold and cough - योग संदेश</title>
                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/tag/7045/rss</link>
                <description>cold and cough RSS Feed</description>
                
                            <item>
                <title>सर्दी और खांसी</title>
                                    <description><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">स्वामी समग्रदेव</span></strong></p>
<p class="MsoNormal" style="margin-bottom:0.0001pt;text-align:right;line-height:normal;" align="right"><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि संन्यासाश्रम</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">पतंजलि योगपीठ</span></strong><strong><span lang="en-in" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="en-in">, </span></strong><strong><span lang="hi" style="font-family:Mangal, serif;" xml:lang="hi">हरिद्वार</span></strong></p>]]></description>
                
                                    <content:encoded><![CDATA[<a href="https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3824/cold-and-cough"><img src="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/400/2026-04/top+dry+cough+syrups+benefi.jpg" alt=""></a><br /><h5 style="text-align:justify;" align="center"><span lang="hi" xml:lang="hi">   सर्दी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> और खांसी ऐसी संक्रामक रोग हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> एक वयस्क व्यक्ति को एक साल में दो से तीन बार हो जाते हैं। वहीं बच्चों में यह रोग और भी तेजी से फैलता है और साल में तीन बार से भी अधिक समय तक हो सकता है। सर्दी और खांसी आमतौर पर संक्रमण का एक प्रकार होते हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> आपकी नाक व गले में मौजूद कई अलग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रकार के वायरस के कारण होते हैं। राइनोवायरस इसका कारण बनने वाले सबसे मुख्य वायरस हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> सर्दी और खांसी के लक्षण पैदा करते हैं। हालांकि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इस</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> संक्रमण से होने वाली सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जुकाम</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> और खांसी के लक्षण काफी परेशान कर देते हैं। अगर सर्दी और खांसी लम्बे समय तक रहती है तो व्यक्ति को गम्भीर समस्या का सामना करना पड़ सकता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी के प्रकार </span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> मुख्यत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रकार की होती है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सूखी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> खांसी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (Dry cough)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">बलगम</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> युक्त खांसी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (Wet cough)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी के अन्य प्रकार</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के ये अन्य प्रकार हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">:-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">तेज खांसी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (Acute cough)</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> थोड़े समय के लिए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तथा</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> या ज्यादातर ऊपरी श्वासनली के संक्रमण के कारण होती है। यह फ्लू या कॉमन कोल्ड के कारण होती है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पुरानी खांसी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (chronic cough)</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">      </span><span lang="hi" xml:lang="hi">यह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 6-8 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सप्ताह</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> तक रह सकती है। यह </span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">Allergic rhinitis, T.B. </span><span lang="hi" xml:lang="hi">या</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">Lung cancer </span><span lang="hi" xml:lang="hi">और</span> <span lang="en-in" xml:lang="en-in">Lung infection </span><span lang="hi" xml:lang="hi">के</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> कारण होती है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी के लक्षण</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">ज्यादातर</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लोगों को वसंत और सर्दियों के मौसम में सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> जैसी समस्याएं होती हैं। हालांकि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">किसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> भी व्यक्ति को साल के किसी भी मौसम में यह संक्रमण हो सकता है। सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के साथ विकसित होने वाले लक्षण आमतौर पर एकदम से विकसित होने लगते हैं। सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> से ग्रसित व्यक्ति इस बीमारी को</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 6 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फीट</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> से भी ज्यादा दूरी पर खड़े लोगों तक फैला सकता है। सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> से होने वाले सामान्य लक्षणों में आमतौर पर निम्न को शामिल किया जा सकता है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गले</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> में दर्द होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बहना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गले</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> व छाती में बलगम जमना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सूखी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> खांसी होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ठंड</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लगना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">थकान</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> रहना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">छींक</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> आना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सिरदर्द</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मांसपेशियों</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> में दर्द रहना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जोड़ों</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> में दर्द महसूस होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हल्का</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बुखार होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> होने का खतरा वयस्कों से ज्यादा बच्चों में है और यह रोग बच्चों को ज्यादा प्रभावित कर सकता है। सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> होने वाले कुछ लक्षणों के बारे में नीचे बताया गया है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> वयस्कों से ज्यादा बच्चों में दिखाई देते हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> मिचलाना या मतली</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उल्टी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> आना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दस्त</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लगना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चिड़चिड़ापन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">वैसे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> तो अधिकतर मामलों में सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> का इलाज कराने की जरूरी नहीं होती है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्योंकि</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> यह उचित देखभाल के साथ घर पर अपने आप ही ठीक हो जाता है। हालांकि</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> होने के बाद डॉक्टर से जांच कराने से काफी मदद मिल सकती है अगर आपको सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> से जुड़ी लक्षण लगातार गंभीर होते महसूस हो रहे हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> ऐसे में जल्द से जल्द डॉक्टर से संपर्क कर लेना चाहिए क्योंकि ऐसे में कई बार यह किसी अन्य बीमारी का संकेत भी हो दे सकता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी के कारण</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> की यह समस्या आमतौर पर संक्रमण के कारण होती है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिसके</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> पीछे का कारण कई अलग</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">अलग</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> प्रकार के वायरस हो सकते हैं। ये इन्फ्लूएंजा वायरस संक्रमित व्यक्ति के बोलने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसने</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> या छींक मारने के दौरान दूसरे व्यक्ति तक फैल जाते हैं। अगर सरल शब्दों में कहें तो छींकने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसने</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> और बोलने के दौरान संक्रमित व्यक्ति के मुंह से द्रव की बेहद सूक्ष्म बूंदे निकल कर हवा में तैरने लगती हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">इन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बूंदों में सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> का कारण बनने वाले वायरस होते हैं। इसके बाद जब कोई व्यक्ति सांस लेने के माध्यम से हवा में तैर रही इन बूंदों को अपने शरीर में ले जाते हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> वे भी संक्रमित हो जाते हैं। इसके अलावा अगर ये द्रव की बूंदें किसी सतह पर जा टिकी हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> उस सतह को छूने पर और फिर उसी हाथ से मुंह</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> या आंख को छूने पर भी आप संक्रमित हो सकते हैं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी के जोखिम कारक</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> आमतौर पर उन लोगों को लिए ज्यादा जोखिम भरी हो सकती है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> आमतौर पर पहले से ही निम्न बीमारियों से ग्रसित हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अस्थमा</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सीओपीडी</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रोन्किइक्टेसिस</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सिस्टिक</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> फाइब्रोसिस</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">क्रोनिक</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> किडनी डिजीज</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हार्ट</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> डिजीज</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">डायबिटीज</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">गंभीर</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> एनीमिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> (</span><span lang="hi" xml:lang="hi">सिकल</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> सेल एनीमिया</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मोटापा</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एचआईवी</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लिवर</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> डिसऑर्डर</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी का निदान</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के निदान के लिए आमतौर पर आपको डॉक्टर के पास जाने की जरूरत नहीं होती है। ऊपर बताए गए लक्षणों के आधार पर आप खुद सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> की समस्या का निदान कर सकते हैं। अगर आपको निम्न लक्षण महसूस हो रहे हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> ऐसे में डॉक्टर से बात कर लेनी चाहिए।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लक्षणों</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> में सुधार न होना या लगातार बढऩा</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कान</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> में दर्द होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सांस</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> फूलना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सांस</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लेने में दिक्कत</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">निगलने</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> में कठिनाई या दर्द</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">घरघराहट</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">त्वचा</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> पर चकत्ते बनने लगना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के साथ गंभीर दर्द होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ठंड</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लगना व कंपन होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बुखार</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लगातार दो दिन से अधिक समय तक रहना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कई</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> दिनों तक सिरदर्द होना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">होठ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नाखून</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> या त्वचा नीली पड़ जाना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भूख</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> न लगना</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उलझन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> महसूस हो</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी की रोकथाम</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> एक से दूसरे व्यक्ति में तेजी से फैलती है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> उसकी रोकथाम निम्न तरीके से की जा सकती है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपने</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> हाथों को बार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> साबुन से धोने की आदत डालें</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साबुन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> न होने पर हैंड सैनिटाइजर का इस्तेमाल करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अपनी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> आँख</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नाक</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> और मुंह को छूने से पहले हाथों को अच्छे से धो लें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जिन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लोगों को सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के लक्षण हो रहे हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उनसे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> उचित दूरी बनाकर रखें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अगर</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> आप खुद सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> से ग्रसित हो गए हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">तो</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> अन्य लोगों को संक्रमित होने से बचाने के लिए आप निम्न नियमों का पालन कर सकते हैं</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जब</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> तक आप पूरी तरह से ठीक न हों घर पर ही रहें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बीमार</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> बच्चों को स्कूल या दूसरे बच्चों के साथ खेलने न दें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दूसरे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> व्यक्ति से कोई भी शारीरिक संबंध न बनाएं।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">छींकने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसने</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> व बोलने के दौरान मुंह पर रुमाल या टिशू रख लें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">छींकने</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसने</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> या नाक साफ करने के तुरंत बाद अपने हाथों को अच्छे से साफ करें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दरवाजे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> की कुंडी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खिलौने</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> और मोबाइल आदि को समय</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">समय</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> पर साफ करते रहें।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि वेलनेस में सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी की चिकित्सा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> वेलनेस में समग्र चिकित्सा के द्वारा सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> की समस्या का निदान किया जाता है</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">आहार चिकित्सा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> :</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">प्रात</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">: </span><span lang="hi" xml:lang="hi">कालीन औषधि जल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अदरक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वासारि</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> का पानी</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">नाश्ता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भीगे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> हुए</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बादाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अखरोट</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खजूर</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दोपहर का भोजन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">उबली</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> हुई सब्जी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सब्जी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> का सूप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बेसन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> रोटी।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">दोपहर भोजन उपरांत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">अदरक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">शहद</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">पानी</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">शाम का नाश्ता</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">भूना</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> चना</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हर्बल</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> चाय</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">रात्रि भोजन</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">मूंगदाल</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> खिचड़ी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मूंगदाल</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> सूप</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">खजूर</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-10</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">रात्रि भोजन के उपरांत</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> -</span> <span lang="hi" xml:lang="hi">श्वासारि</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> क्वाथ का पानी</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद में औषधि</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वासारि</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> गोल्ड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">श्वासारि</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> वटी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">ब्रोंकोम</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> वटी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">चित्रकादि</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> वटी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">स्वासारि</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> अवलेह व त्रिकटु चूर्ण अत्यंत गुणकारी औषधि हैं जिनका प्रयोग सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> में किया जाता है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">आयुर्वेद की चिकित्सा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लंगबस्ती</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अभ्यंग</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">नस्यम</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राकृतिक चिकित्सा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एन्टी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> कोल्ड मसाज।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अदरक</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्याज</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हल्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">लहसुन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> की पेस्ट की लपेट छाती पर।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">योग चिकित्सा</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">षट्कर्म</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">जलनेति</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">रबरनेति</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">प्राणायाम</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">अनुलोम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">विलोम</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">भस्त्रिका</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आसन</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सूर्यनमस्कार</span> </h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उष्ट्रासन</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सेतुबन्धासन</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बालासन</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in">·         </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तानासन</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="center"><span style="color:rgb(35,111,161);"><strong><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि वेलनेस में आये सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी समस्या में लाभ प्राप्त करने वाले स्वास्थ्य साधकों के अनुभव</span></strong></span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">1</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">मुझे</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> साइनस व क्रॉनिक एलर्जी की समस्या थी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बहुत</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> छींक आती थी। पतंजलि वेलनेस में</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के उपचार के बाद बिल्कुल ठीक हूँ।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="right"><span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">एकता सिंह</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="right"><span lang="hi" xml:lang="hi">आयु ३७ वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">हरिद्वार</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">उत्तराखण्ड</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पर्क सूत्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : 9990129865</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">2</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)    </span><span lang="hi" xml:lang="hi">काफी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> लंबे समय से साइनस की समस्या थी चार बार ऑपरेशन करने के बाद भी ठीक नहीं हुआ लेकिन यहां के योग व उपचार से बिल्कुल ठीक है।</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="right"><span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी का नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">वंदना अग्रवाल</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">आयु ५० वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">छत्तीसगढ़</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">3</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">)    2 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">साल</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> से साइनस की समस्या थी।</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 6 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">बार</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> ऑपरेशन कराना पड़ा</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">फिर</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> भी ठीक नहीं हुआ। यहाँ</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> 5 </span><span lang="hi" xml:lang="hi">दिन</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के षट्कर्म व पंचकर्म उपचार से बिल्कुल ठीक हूँ। </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="right"><span lang="hi" xml:lang="hi">रोगी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">  </span><span lang="hi" xml:lang="hi">का नाम</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सागर</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="right"><span lang="hi" xml:lang="hi">आयु २३ वर्ष</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">छत्तीसगढ़</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">, </span><span lang="hi" xml:lang="hi">सम्पर्क सूत्र</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> : 9053858494</span></h5>
<h5 style="text-align:justify;" align="right"><span lang="en-in" xml:lang="en-in"> </span></h5>
<h5 style="text-align:justify;"><span lang="hi" xml:lang="hi">पतंजलि</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> वेलनेस में सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के समस्त रोगों की चिकित्सा संभव है। यदि आपको या आपके किसी परिचित को सर्दी</span><span lang="en-in" xml:lang="en-in">-</span><span lang="hi" xml:lang="hi">खांसी</span><span lang="hi" xml:lang="hi"> के किसी रोग की कोई समस्या है तो वो पतंजलि वेलनेस हरिद्वार में आकर चिकित्सा लाभ ले सकता है।</span></h5>]]></content:encoded>
                
                                                            <category>इंटिग्रेटेड थेरेपी</category>
                                            <category>योग संदेश</category>
                                            <category>2025</category>
                                            <category>जनवरी</category>
                                    

                <link>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3824/cold-and-cough</link>
                <guid>https://www.patanjaliyogsandesh.com/article/3824/cold-and-cough</guid>
                <pubDate>Wed, 01 Jan 2025 17:51:35 +0530</pubDate>
                                    <enclosure
                        url="https://www.patanjaliyogsandesh.com/media/2026-04/top%2Bdry%2Bcough%2Bsyrups%2Bbenefi.jpg"                         length="168804"                         type="image/jpeg"  />
                
                                    <dc:creator><![CDATA[योग संदेश विभाग]]></dc:creator>
                            </item>

            </channel>
        </rss>
        